Odpowiedź na zapytanie nr 2061

w sprawie szkoleń dla nauczycieli szkół podstawowych w zakresie wsparcia dzieci z cukrzycą typu 1

Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz

Warszawa, 07-01-2025

Szanowny Panie Marszałku,

składam na Pana ręce odpowiedź na zapytanie Posłanki na Sejm RP – Katarzyny Osos w sprawie szkoleń dla nauczycieli szkół podstawowych w zakresie wsparcia dzieci z cukrzycą typu 1.

Szanowna Pani Poseł,

zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o opiece zdrowotnej nad uczniami^[1] dyrektor szkoły w celu zapewnienia warunków organizacyjnych opieki zdrowotnej nad uczniami współpracuje z:

1) podmiotami sprawującymi opiekę zdrowotną nad uczniami;
2) rodzicami w przypadku wystąpienia problemów zdrowotnych lub higienicznych, w oparciu o procedury organizacyjne postępowania.

W celu zapewnienia dziecku odpowiedniej opieki, odżywiania oraz metod opiekuńczo-wychowawczych rodzic dziecka przekazuje dyrektorowi szkoły uznane przez niego za istotne dane o stanie zdrowia, stosowanej diecie i rozwoju psychofizycznym dziecka^[2]. Dotyczy to w szczególności przekazania przez rodziców informacji od lekarza sprawującego opiekę nad uczniem z cukrzycą o objawach oraz sposobie postępowania w sytuacji wystąpienia zaburzeń stanu zdrowia

Opieka nad uczniem przewlekle ^[3] lub niepełnosprawnym w szkole jest realizowana przez pielęgniarkę środowiska nauczania i wychowania albo higienistkę szkolną, a zakres tej opieki określony został w załączniku nr 4 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej^[4]. Zadanie to obejmuje m.in. realizację świadczeń pielęgniarskich oraz wyłącznie na podstawie zlecenia lekarskiego i w porozumieniu z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, na którego liście świadczeniobiorców znajduje się uczeń, zabiegów i procedur leczniczych koniecznych do wykonania u ucznia w trakcie pobytu w szkole.

W celu zapewnienia właściwej opieki nad uczniami przewlekle chorymi w szkole^[5], pielęgniarka środowiska nauczania i wychowania albo higienistka szkolna współpracuje z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, rodzicami, pełnoletnimi uczniami oraz dyrektorem i pracownikami szkoły. Współpraca ta obejmuje wspólne określenie sposobu opieki nad uczniem dostosowanego do stanu zdrowia ucznia w sytuacji konieczności podawania leków oraz wykonywania innych czynności podczas pobytu ucznia w szkole.

Podawanie leków lub wykonywanie innych czynności podczas pobytu ucznia w szkole przez pracowników szkoły może odbywać się wyłącznie za pisemną zgodą tych pracowników i po odbyciu właściwego przeszkolenia. Dyrektor szkoły zapewnia^[6] pracownikom szkoły szkolenia lub inne formy zdobycia wiedzy na temat sposobu postępowania wobec uczniów przewlekle chorych lub niepełnosprawnych, odpowiednio do potrzeb zdrowotnych uczniów.

Dodatkowo, zgodnie z § 21 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach^[7] pracownicy szkoły lub placówki podlegają przeszkoleniu w zakresie udzielania pierwszej pomocy.

Każda z form szkolenia powinna mieć swój plan szkolenia, zakres wiedzy i umiejętności oraz formalne poświadczenie jej ukończenia, w tym nazwę i dane podmiotu szkolącego.

W sytuacjach nagłych, gdy stan zdrowia dziecka wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej, każdy jest zobowiązany do udzielenia pomocy przedmedycznej w zakresie posiadanych umiejętności oraz do skutecznego powiadomienia o tym zdarzeniu podmiotów ustawowo powołanych do niesienia pomocy osobom w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego^[8].

Szczegółowe informacje dotyczące funkcjonowania dziecka przewlekle chorego, w tym na cukrzycę, można znaleźć na stronie internetowej Ministerstwa Zdrowia^[9].

Zgodnie z obowiązującym stanem prawnym - na wszystkich etapach edukacyjnych, z wychowaniem przedszkolnym włącznie, uczniowie realizują treści z zakresu zdrowego stylu życia, w tym odżywiania. Treści te są realizowane w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych na biologii i wychowaniu fizycznym.

Jednocześnie, w świetle pogarszających się wskaźników zdrowia całej populacji, istotne są systemowe działania edukacyjne, mające na celu rozwijanie umiejętności troski o holistycznie rozumiane zdrowie. Edukacja zdrowotna to wieloetapowy, wielopłaszczyznowy i interdyscyplinarny proces prowadzący do budowania tzw. „alfabetyzmu zdrowotnego”, czyli wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych pozwalających na trafne rozpoznawanie potrzeb zdrowotnych własnych i otoczenia oraz podejmowania odpowiednich działań naprawczych czy profilaktycznych.

Dlatego, szkoła pełni w działaniach związanych z edukacją zdrowotną, w tym profilaktyką, szczególną rolę. Nauczyciele, wspierając w tym zakresie obowiązki rodziców, powinni zmierzać do tego, aby uczniowie rozwijali świadomość zdrowia i kompetencje, niezbędne do utrzymania zdrowia fizycznego, psychicznego, społecznego i seksualnego, w tym w szczególności poprzez aktywność fizyczną, zdrowe odżywianie, higienę osobistą i sen, redukowanie stresu, budowanie pozytywnych relacji społecznych, rodzinnych i partnerskich, unikanie zagrożeń i zachowań ryzykownych oraz dbałość o zdrowe i bezpieczne środowisko życia. Kluczowe jest tu wykorzystanie aktualnej wiedzy opartej na dowodach naukowych oraz wieloletnich doświadczeń z realizacji edukacji i profilaktyki zdrowotnej w Polsce oraz z innych krajów.

Mając powyższe na uwadze, w zgodnej ocenie Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Sportu i Turystyki konieczne jest zapewnienie wszystkim uczniom, na odpowiednim etapie edukacji, dostępu do rzetelnej wiedzy na temat szeroko rozumianego zdrowia, w tym profilaktyki, realizowanej w formie odrębnego i holistycznie ujmującego problematykę zdrowia przedmiotu, którego celem będzie również kształtowanie postaw i umiejętności w zakresie systematycznego monitorowania zdrowia i stosowania podstawowej profilaktyki zdrowotnej, m.in. w zakresie zdrowego odżywiania.

Stąd zaproponowana w projektach obecnie procedowanych rozporządzeń Ministra Edukacji podstawa programowa nowego przedmiotu – edukacja zdrowotna (planowana do wdrożenia od 1 września 2025 r. w kl. IV-VIII szkoły podstawowej oraz w szkołach ponadpodstawowych) zakłada, że głównym celem przedmiotu jest kształtowanie kompetencji uczniów związanych z całożyciową dbałością o zdrowie oraz budowanie potencjału zdrowotnego własnego i otoczenia.

Podstawa programowa edukacji zdrowotnej została przygotowana z uwzględnieniem wieku i rozwoju psychofizycznego uczniów, którzy będą ją realizować. Wymagania ogólne podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna obejmują rozumienie powiązań między różnymi aspektami zdrowia i czynnikami na nie wpływającymi, zainteresowanie zdrowiem własnym i otoczenia oraz zaangażowanie w zdrowy styl życia, z uwzględnieniem zdrowego odżywiania. Zgodnie z założeniami podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna – zdrowie jest wartością, o którą należy dbać zarówno w wymiarze fizycznym, psychicznym, seksualnym, społecznym i środowiskowym na wszystkich etapach życia. Przedmiot edukacja zdrowotna w zaproponowanej formule charakteryzuje się interdyscyplinarnym charakterem, łącząc elementy nauk: o zdrowiu, medycznych, społecznych, humanistycznych, przyrodniczych i ścisłych.

Planuje się, że przedmiot edukacja zdrowotna umożliwi zdobywanie wiedzy i rozwijanie umiejętności, które mają realne zastosowanie w ich codziennym życiu, wpływając na ich świadome decyzje dotyczące zdrowia, w tym w obszarze zdrowego odżywiania. Nauczyciel w tym procesie ma pełnić rolę przewodnika i mentora, który współpracuje z uczniami, wspiera ich w kształtowaniu postaw, wartości i nawyków sprzyjających dbałości o zdrowie. Rekomenduje się wykorzystanie aktywnych form pracy z dziećmi i młodzieżą, w tym pracy w małych grupach.

Treści nauczania przedmiotu edukacja zdrowotna obejmują dziesięć działów, które odzwierciedlają sfery funkcjonowania człowieka, w tym m.in. dział dotyczący zdrowia fizycznego, zdrowego odżywiania oraz aktywności fizycznej.

Treści dotyczące cukrzycy zostały wprost ujęte w treściach wymagań szczegółowych edukacji zdrowotnej, dotyczących wiedzy i umiejętności. Na przykład, uczeń wymienia konsekwencje zdrowotne wynikające z niewłaściwego odżywiania (np. nadwaga, otyłość, insulinooporność, cukrzyca typu 2, choroby układu krążenia); omawia znaczenie diety w kontekście chorób autoimmunologicznych (np. celiakia, cukrzyca typu 1, Hashimoto) i alergii pokarmowych; formułuje argumenty na temat aktywności fizycznej dla różnych grup wiekowych (np. dzieci i młodzieży, osób dorosłych, seniorów), grup ze specjalnymi potrzebami (np. dla wspierania płodności, w okresie ciąży i po porodzie, w okresie menopauzy i andropauzy, osób z niepełnosprawnościami, chorując na: cukrzycę typu 1 i 2, nadciśnienie, choroby serca, depresję i stany lękowe, chorobę nowotworową), odnosząc się do wiarygodnych i rzetelnych źródeł; promuje aktywność fizyczną inicjując, organizując i uczestnicząc w różnorodnych wydarzeniach, projektach i wyzwaniach, które zachęcają do aktywności fizycznej; angażuje społeczność szkolną i lokalną w wykonywanie regularnych ćwiczeń; wyjaśnia korzyści zdrowotne wynikające z aktywności fizycznej w kontekście profilaktyki chorób.

Ministrowi Edukacji zależy, aby zwiększyć świadomość społeczeństwa w zakresie przyczyn występowania cukrzycy u dzieci i młodzieży, a także na zachęcaniu nie tylko do badań, ale także do szerokich działań profilaktycznych.

Z wyrazami szacunku

Z upoważnienia Ministra Edukacji
Paulina Piechna-Więckiewicz
Podsekretarz Stanu

^[1] Dz. U. z 2019 r. poz. 1078

^[2] Art. 155 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.).

^[3] Art. 20 ustawy o opiece zdrowotnej nad uczniami.

^[4] Dz. U. z 2023 r. poz. 1427.

^[5] Art. 21 ww. ustawy o opiece zdrowotnej nad uczniami.

^[6] Art. 22 ww. ustawy o opiece zdrowotnej nad uczniami.

^[7] Dz. U. z 2020 r. poz. 1604 i z 2024 r. poz. 933.

^[8] Art. 4 ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (Dz. U. z 2024 r. poz. 652).

^[9] https://www.gov.pl/zdrowie/dziecko-z-cukrzyca;
https://www.gov.pl/web/zdrowie/uczen-przewlekle-chory-w-szkole