w sprawie zasiłku na remont lub odbudowę budynku po powodzi
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański
Warszawa, 23-01-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na zapytanie numer 2072 Pani Poseł Moniki Wielichowskiej w sprawie zasiłku na remont lub odbudowę budynku po powodzi, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Na wstępie należy wyjaśnić, że pomoc remontowo-budowalna w zakresie nieruchomości zniszczonych/uszkodzonych w wyniku powodzi jest udzielana na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej[1] (art. 39 oraz art. 40 ust. 2 i 3), z uwzględnieniem przepisów szczególnych[2]. Dodatkowo, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji opracował Zasady udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 – Pomoc społeczna, rozdział 85278 – Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku[3], na podstawie których są przyznawane zasiłki rodzinom lub osobom samotnie gospodarującym, poszkodowanym w powodzi we wrześniu 2024 r. W tym miejscu należy podkreślić, że Zasady nie stanowią źródła prawa powszechnie obowiązującego. Niemniej w formie pomocniczej dla właściwych organów informują m.in. o stosownym trybie postępowania w kontekście zapewnienia stosownego finansowania gminom. Analiza zapisu zawartego w cz. III ust. 16[4] Zasad pozwala na przyjęcie założenia, że katalog dowodów (dokumentów) potwierdzających poniesienie wydatków związanych z remontem/odbudową nie ma charakteru zamkniętego[5]. Przedmiotowe rozwiązanie można postrzegać jako wyrażające swoistą zasadę pewnej elastyczności podejścia do potwierdzenia wydatków związanych z remontem/odbudową, poniesionych przez poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r.
W konsekwencji powyższego można uznać, że sformułowanie określone w cz. III ust. 16 Zasad, informuje o pozostawieniu właściwym organom, zależnie od okoliczności konkretnej sytuacji, pewnej swobody w kwestii sposobu potwierdzenia przez uprawnionych do pomocy poniesionych wydatków związanych z remontem/odbudową – z ograniczeniem jedynie do wskazania, że potwierdzenie ma być „dozwolone prawem”.
Mając powyższe na uwadze, ustosunkowując się stricte do treści wystąpienia Pani Poseł, nie jest możliwe wymienienie wszystkich dozwolonych form rozliczeń. Jak wskazano powyżej, w każdym konkretnym (zindywidualizowanym) przypadku ocena przedłożonych potwierdzeń poniesionych wydatków należy do organów właściwych w obszarze pomocy społecznej.
Tytułem przykładu można wskazać, że poza imienną fakturą, dokonanie wydatków może być potwierdzone (imiennym) rachunkiem, o którym mowa w art. 87 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa[6] (co również wynika z cz. III ust. 16 Zasad). Zgodnie z ww. przepisem prawa (…) jeżeli z odrębnych przepisów nie wynika obowiązek wystawienia faktury, podatnicy prowadzący działalność gospodarczą są obowiązani, na żądanie kupującego lub usługobiorcy, wystawić rachunek potwierdzający dokonanie sprzedaży lub wykonanie usługi. Z powyższego wynika, że ustawodawca uznaje dokumentowanie za pomocą faktur niejako za zasadę, od której wyjątek powinien wynikać z właściwych przepisów podatkowych. W istocie analogiczną „odsyłającą” treść zawierają analizowane Zasady, odwołujące się do dokumentowania w inny dozwolony prawem sposób.
W świetle powyższego oraz właściwych przepisów (podatkowych, rachunkowych itp.), nie można wykluczyć w konkretnej sytuacji uwzględnienia przez właściwe organy udzielające przedmiotowego świadczenia z pomocy społecznej, także innego rodzaju potwierdzenia poniesienia wydatków związanych z remontem/odbudową. W tym miejscu odwołać się można również do regulacji art. 121 ust. 2i ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego koszty ochrony prawnej, o których mowa w ust. 2f, dokumentuje się za pomocą faktur, w tym elektronicznych, rachunków lub dokumentów sporządzonych na piśmie, potwierdzających datę ich poniesienia oraz ich wysokość, a także pozwalających na jednoznaczne ustalenie podmiotu świadczącego ochronę prawną na rzecz pracownika socjalnego.
Resumując, udokumentowanie wydatków może nastąpić w każdy sposób zgodny z przepisami podatkowymi bądź księgowymi (nie jest to więc zasadniczo przedmiot regulacji dotyczący bezpośrednio pomocy społecznej), a przy tym miarodajny do jej rozliczenia. Zastrzec przy tym należy, że rozliczanie pomocy społecznej jest przedmiotem wieloletniej praktyki właściwych organów pomocy społecznej, w tym w zakresie zasad dotyczących klęsk żywiołowych, które funkcjonują od dawna, a ich zasadniczym celem (w ramach właściwości Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji) jest uregulowanie sprawnego i efektywnego przekazywania gminom środków, które są następnie przez nie wykorzystywane i rozliczane na podstawie ustawy o pomocy społecznej, z poszanowaniem obowiązujących regulacji podatkowo-rachunkowych. Niemniej wydaje się, że w praktyce dokumentem potwierdzającym poniesienie wydatków będą zasadniczo imienne faktury.
Jednocześnie należy wskazać, że omawiane zagadnienia pozostają również w kompetencji ministra właściwego do spraw pomocy społecznej oraz ministra właściwego do spraw finansów publicznych.
Z poważaniem
z up. Tomasz Szymański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2024 r. poz. 1283, z późn. zm.
[2] np. art. 69b ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (poz. 1473, z późn. zm.)
[3] podpisane 18 października 2024 r., dalej: Zasady
[4] Osoby uprawnione mają obowiązek potwierdzić poniesienie wydatków związanych z remontem/odbudową budynku/lokalu mieszkalnego oraz budynku gospodarczego, dokonanych z kwoty przyznanego zasiłku poprzez przedstawienie imiennych faktur/rachunków lub w inny dozwolony prawem sposób. Przy rozliczaniu ww. wydatków uwzględnia się wydatki poniesione od dnia 13 września 2024 r.
[5] analogiczny zapis został zawarty w obowiązujących również w formie ogólnej, cz. III ust. 15 Zasad udzielania, ze środków rezerwy celowej budżetu państwa na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, pomocy finansowej w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, poszkodowanych w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęsk żywiołowych, gdzie jednak poprzestano na wskazaniu, że Osoby uprawnione powinny przedstawić faktury lub rachunki potwierdzające poniesienie wydatków, związanych z remontem/odbudową budynku/lokalu mieszkalnego (…)
[6] Dz. U. z 2023 r. poz. 2383, z późn. zm.