w sprawie podnoszenia poziomu świadomości i przygotowania społeczeństwa na różnego rodzaje zagrożenia
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz
Warszawa, 31-01-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na zapytanie nr 2083 pani poseł Ewy Szymanowskiej i grupy posłów[1] w sprawie podnoszenia poziomu świadomości i przygotowania społeczeństwa na różnego rodzaju zagrożenia, w oparciu m.in. o stanowisko Komendy Głównej Policji, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Na wstępie pragnę zaznaczyć, że w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) trwają obecnie prace nad rozporządzeniem w sprawie programów szkoleń z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej oraz wymagań dla podmiotów prowadzących szkolenia. Zgodnie z ustawą z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej[2] szkolenia z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej dla ministrów, sekretarzy stanu i podsekretarzy stanu, kierowników urzędów centralnych oraz wojewodów, marszałków województw i starostów będzie prowadzić Akademia Pożarnicza. Ponadto ww. ustawa dopuszcza, by również organa ochrony ludności prowadziły szkolenia z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej dla podmiotów ochrony ludności, zrzeszeń i przedsiębiorców oraz społeczeństwa.
Natomiast podmioty ochrony ludności, w szczególności jednostki organizacyjne Państwowej Straży Pożarnej, Związek Ochotniczych Straży Pożarnych, Polski Czerwony Krzyż i Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wspomagają organa ochrony ludności w organizacji szkoleń z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej.
W ustawie o ochronie ludności i obronie cywilnej przewidziano także możliwość prowadzenia szkolenia przez: uczelnie służb państwowych podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, szkoły, dla których organem założycielskim jest minister właściwy do spraw wewnętrznych, ośrodki szkolenia służb podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych oraz inne uczelnie, Związek Ochotniczych Straży Pożarnych, a także przez osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, z którymi kierownik urzędu albo podmiot ochrony ludności zawarł umowę na realizację szkoleń. Prowadzenie szkoleń z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej będzie możliwe po spełnieniu wymagań określonych w projekcie rozporządzenia w sprawie programów szkoleń z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej oraz wymagań dla podmiotów prowadzących szkolenia.
Ponadto w MSWiA trwają obecnie prace nad przygotowaniem broszur informacyjnych z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej dla całego społeczeństwa (na wzór broszur z krajów skandynawskich). Przedmiotowe broszury mają trafić do wszystkich gospodarstw domowych w Polsce.
Powstała również strona internetowa poświęcona ustawie o ochronie ludności i obronie cywilnej, na której są publikowane m.in. materiały informacyjno-edukacyjne dotyczące szerokiego spectrum bezpieczeństwa obywateli (gov.pl/obrona-cywilna).
W Planie działalności Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rok 2025 jeden z celów przyjętych do realizacji zakłada „Informowanie obywateli o założeniach ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej“, czemu służyć ma przeprowadzenie kampanii informacyjnej w radiu i telewizji oraz mediach społecznościowych.
Należy także wspomnieć, że 1 marca 2024 r. zostało opublikowane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 lutego 2024 r. w sprawie systemów wykrywania skażeń i powiadamiania o ich wystąpieniu oraz właściwości organów w tych sprawach[3], które m.in. upraszcza obowiązujące w Polsce sygnały alarmowe.
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji prowadzi działania informacyjne na swoich kanałach w social mediach propagujące wprowadzone zmiany. Kierownictwo resortu informowało także o nowych sygnałach alarmowych w trakcie konferencji prasowych. Szczegółowe informacje w ww. kwestii znajdują się na stronie internetowej MSWiA[4].
Należy podkreślić, że MSWiA przywiązuje bardzo dużą wagę do kwestii powszechnej edukacji w zakresie szeroko rozumianego bezpieczeństwa, gdyż tylko w ten sposób jest możliwe zapewnienie wysokiego poziomu społecznej gotowości i odporności na kryzysy. Z tego również powodu jest planowane utworzenie w Departamencie Ochrony Ludności i Zarządzania Kryzysowego MSWiA nowej komórki organizacyjnej – Wydziału Szkoleń i Edukacji w Ochronie Ludności i Obronie Cywilnej.
Niezależnie od powyższego należy wskazać, że podstawa programowa kształcenia ogólnego w zakresie przedmiotu „Edukacja dla bezpieczeństwa“ zarówno dla szkoły podstawowej[5], jak i dla szkół ponadpodstawowych[6] uwzględnia współpracę służb mundurowych, w tym Policji, ze szkołami. Należy podkreślić, że przedmiot „Edukacja dla bezpieczeństwa“ obejmuje m.in. zagadnienia dotyczące ochrony ludności i obrony cywilnej, w tym zasady postępowania w sytuacjach kryzysowych, jak również zagadnienia dotyczące edukacji obronnej, w tym reagowania w sytuacji zagrożenia działaniami wojennymi. Kontrola realizacji podstawy programowej, w tym także podstawy programowej przedmiotu „Edukacja dla bezpieczeństwa“ i jej realizacji we współpracy ze służbami mundurowymi, pozostaje w kompetencjach służb nadzoru pedagogicznego, podległych ministrowi właściwemu do spraw oświaty i wychowania, zwłaszcza kuratorów oświaty.
Należy także zauważyć, że zgodnie z ustawą z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji[7] do podstawowych zadań ww. formacji należy między innymi inicjowanie i organizowanie działań mających na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym i współdziałanie w tym zakresie z organami państwowymi, samorządowymi i organizacjami społecznymi. Wśród priorytetów komendanta głównego Policji na lata 2021-2025 znalazło się zadanie polegające na dostosowaniu działań profilaktycznych Policji do zdiagnozowanych zagrożeń społecznych. Realizacja przedmiotowego zadania wiąże się w szczególności z opracowaniem i wdrażaniem przez jednostki organizacyjne Policji programów lub działań profilaktycznych. W związku ze zmieniającymi się uwarunkowaniami społecznymi przedmiotowe inicjatywy podlegają ciągłej modyfikacji i są dostosowywane do aktualnych zagrożeń społecznych. Należy ponadto nadmienić, że podstawę realizacji działań profilaktycznych stanowi również współpraca z instytucjami pozapolicyjnymi.
Jak wskazuje Policja, służba ta od wielu lat prowadzi działania profilaktyczne, które mają na celu zapobieganie różnego rodzaju zagrożeniom, w tym zagrożeniom o charakterze terrorystycznym. Mając na względzie konieczność podnoszenia świadomości społeczeństwa, w 2024 r. Policja podjęła działania w zakresie profilaktyki antyterrorystycznej, zmierzające do kształtowania właściwych postaw oraz zachowań w różnego rodzaju sytuacjach kryzysowych. W powyższych zajęciach wzięło udział ponad 70 podmiotów publicznych i organizacji pozarządowych. Przykładem działań prowadzonych przez poszczególne komendy wojewódzkie (stołeczną) Policji w obszarze bezpieczeństwa są m.in. zajęcia edukacyjne z tematyki „aktywnego strzelca“ i ewakuacji w sytuacji zagrożenia, adresowane w szczególności do dzieci i młodzieży. Dodatkowo na stronach internetowych i w mediach społecznościowych jednostek organizacyjnych Policji są prezentowane filmiki instruktażowe oraz informacje jak ustrzec się zagrożenia. Należy podkreślić, że w 2025 r. Policja planuje dalsze działania ukierunkowane na podnoszenie świadomości i kształtowanie pożądanych postaw i zachowań w sytuacji wystąpienia zagrożenia o charakterze terrorystycznym.
Pragnę nadmienić również, że od 5 listopada 2024 r. obowiązują przepisy prawa dotyczące oddziałów o profilu mundurowym, które będą mogły być tworzone przez organa prowadzące szkoły publiczne i niepubliczne (licea ogólnokształcące i technika) na podstawie zezwolenia ministra właściwego do spraw wewnętrznych na prowadzenie oddziału o profilu mundurowym. Przepisy w tym zakresie zostały wprowadzone do ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[8] na mocy ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z utworzeniem oddziałów o profilu mundurowym oraz ułatwieniem powrotu do służby w Policji i Straży Granicznej[9]. W oddziale o profilu mundurowym, w sposób niekolidujący z realizacją obowiązkowych zajęć dydaktycznych, będzie realizowane szkolenie z przygotowania do podjęcia służby w Policji i Straży Granicznej. Program szkolenia określi rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie szkolenia w oddziale o profilu mundurowym, które obecnie jest w trakcie prac legislacyjnych[10]. Zajęcia w ramach szkolenia będą realizowane we współpracy szkoły i odpowiedzialnej jednostki organizacyjnej Policji i Straży Granicznej wskazanej przez ministra spraw wewnętrznych i administracji w uzgodnieniu z komendantem głównym Policji i komendantem głównym Straży Granicznej. Zasady przedmiotowej współpracy określi porozumienie zawarte między dyrektorem szkoły a kierownikiem odpowiedzialnej jednostki organizacyjnej Policji oraz Straży Granicznej.
Celem programu szkolenia realizowanego w oddziale o profilu mundurowym będzie:
Natomiast cele szczegółowe będą obejmować:
zdobycie wiedzy o organizacji i funkcjonowaniu Policji i Straży Granicznej, a także kształtowanie postaw patriotycznych i społecznych:
rozwijanie umiejętności przydatnych w służbie:
kształtowanie uniwersalnych kompetencji oraz aktywnych postaw społecznych:
podnoszenie sprawności fizycznej oraz nabywanie podstawowych umiejętności z zakresu technik interwencji oraz szkolenia strzeleckiego:
Z poważaniem
z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Pani poseł Ewy Szymanowskiej, pani poseł Izabeli Bodnar, pani poseł Bożenny Hołowni, pani poseł Barbary Okuły, pana posła Łukasza Osmalaka, pani poseł Ewy Schädler, pana posła Piotra Pawła Stracha, pana posła Mirosława Suchonia, pani poseł Wiolety Tomczak oraz pana posła Tomasza Zimocha.
[2] Dz. U. 2024 poz. 1907.
[3] Dz. U. 2024 poz. 290.
[5] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. 2017 poz. 356 z późn. zm.).
[6] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. 2018 poz. 467 z późn. zm.).
[7] Dz. U. 2024 poz. 145 z późn. zm.
[8] Dz. U. 2024 poz. 737 z późn. zm.
[9] Dz. U. 2024 poz. 1562.
[10] Numer z Wykazu Prac Legislacyjnych MSWiA: 1159.