w sprawie odwołania komendanta powiatowego Policji w Iławie oraz braków kadrowych w Policji
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek
Warszawa, 26-02-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na zapytanie nr 2131 pana posła Pawła Hreniaka w sprawie odwołania komendanta powiatowego Policji w Iławie oraz braków kadrowych w Policji uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Na wstępie pragnę wspomnieć, że sprawa odwołania komendanta powiatowego Policji w Iławie była już przedmiotem zgłoszonego przez Klub Parlamentarny Prawo i Sprawiedliwość pytania w sprawach bieżących podczas posiedzenia Sejmu 23 stycznia 2025 r., na które udzielono szczegółowych wyjaśnień, także w zakresie danych statystycznych.
Zgodnie ze wspomnianymi danymi w 2016 r., czyli pierwszym roku rządów Prawa i Sprawiedliwości, odwołano 122 komendantów powiatowych Policji. Tymczasem w 2024 r. na 271 komend powiatowych, 65 komend miejskich oraz 7 komend rejonowych (łącznie 343 jednostki organizacyjne) zostało zwolnionych ze służby 62 komendantów ww. jednostek (w tym 50 w związku z pisemnym zgłoszeniem wystąpienia ze służby i 12 w związku z orzeczeniem trwałej niezdolności do służby przez komisję lekarską). Natomiast od 1 do 21 stycznia 2025 r. ze służby zwolniono 37 komendantów (w tym 36 w związku z pisemnym zgłoszeniem wystąpienia ze służby i 1 w związku z orzeczeniem trwałej niezdolności do służby przez komisję lekarską). Zmiany kadrowe w służbach wynikają wyłącznie z bieżącej analizy potrzeb w przedmiotowym zakresie.
Należy przy tym podkreślić, odwołując się do regulacji art. 6c ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji[1], że prawo organów Policji do prowadzenia polityki kadrowej, właściwej do zapewnienia sprawnego funkcjonowania podległych komórek/jednostek organizacyjnych Policji, daje przełożonemu służbowemu możliwość ustalenia treści stosunku służbowego. Istotnym elementem przydatności określonej osoby na konkretnym stanowisku służbowym jest wykonywanie powierzonej jej funkcji w sposób niebudzący żadnych wątpliwości organu dokonującego powołania. Tym samym organ taki powinien mieć prawo doboru najbliższych współpracowników, do których będzie posiadał pełne zaufanie i z którymi, w jego ocenie, współpraca będzie przebiegała w sposób jak najbardziej efektywny, co jest niezbędne w kontekście zarządzania daną strukturą w ramach jej ustawowych zadań.
Zgodnie z art. 6c ust. 1 ustawy o Policji komendanta powiatowego (miejskiego) Policji powołuje i odwołuje komendant wojewódzki Policji po zasięgnięciu opinii starosty. W myśl natomiast art. 6e ust. 1 i 3 ustawy o Policji odwołanie ze stanowiska komendanta powiatowego (miejskiego) może nastąpić w każdym czasie, przy czym policjanta odwołanego ze stanowiska przenosi się do dyspozycji przełożonego uprawnionego do odwołania. Policjant przez okres 6 miesięcy ma prawo do uposażenia w wysokości przysługującej przed odwołaniem.
Przywołane uregulowania prawne nie wskazują przesłanek uzasadniających podjęcie decyzji o odwołaniu ze stanowiska komendanta powiatowego Policji. Tym samym dają właściwemu przełożonemu możliwość rozstrzygnięcia sprawy w granicach uznania administracyjnego. Tak bowiem ukształtowane przepisy prawa umożliwiają komendantowi wojewódzkiemu Policji, z uwzględnieniem stanowiska starosty, odpowiedni dobór kadr na stanowisko komendanta powiatowego Policji.
Odwołanie policjanta ze stanowiska zajmowanego na podstawie powołania cechuje się zatem uznaniowością organu i nie ma przy tym wymogu, aby istniały ku temu szczególne przesłanki czy powody. Powyższe wynika nie tylko z braku ustanowienia w art. 6e ust. 1 ustawy o Policji konkretnych kryteriów uzasadniających odwołanie komendanta powiatowego (miejskiego) Policji ze stanowiska, ale też z wyraźnego zaakcentowania przez ustawodawcę, że odwołanie takie może nastąpić „w każdym czasie“.
Niezależnie od powyższego uprzejmie informuję, że wysoki poziom wakatów w służbach mundurowych jest efektem odejść funkcjonariuszy ze służby przede wszystkim w 2023 r. Stan kadr służb resortu spraw wewnętrznych i administracji w 2023 r. doświadczył niespotykanej w dotychczasowej historii liczby zwolnień ze służby, co przyczyniło się do niskiego ukompletowania stanu kadr w 2024 r.
W 2023 r. ze służby zwolnionych zostało bowiem 12 430 funkcjonariuszy, w tym: w Policji – 9 458, w Straży Granicznej (SG) – 1 338, w Państwowej Straży Pożarnej – 1 444, a w Służbie Ochrony Państwa – 190. Największa liczba odejść ze służby przypadła na dwa pierwsze miesiące 2023 r.
Po zmianie rządu resort spraw wewnętrznych i administracji podjął pilne prace, mające na celu redukcję braków kadrowych w służbach. Rozpoczęto wieloaspektowe działania, ukierunkowane na zmniejszenie liczby wakatów i zachęcenie do wstępowania do służb mundurowych jak największej liczby kandydatów – w szczególności do Policji i SG. Niezmiernie istotne stało się wprowadzenie nowych rozwiązań prawnych, stanowiących odpowiedź na aktualne wyzwania, które spowodują napływ dodatkowych kandydatów, spełniających oczekiwania służby. Tym samym zainicjowano proces konsekwentnego odbudowywania formacji mundurowych podległych ministrowi spraw wewnętrznych i administracji.
Rozwiązaniem legislacyjnym mającym na celu zwiększenie możliwości doborowych do służby w Policji jest ustawa z dnia 1 października 2024 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z utworzeniem oddziałów o profilu mundurowym oraz ułatwieniem powrotu do służby w Policji i Straży Granicznej[2].
Przyjęte w ustawie rozwiązania mają charakter systemowy, a ich zasadniczym celem jest osiągnięcie wyższego stopnia profesjonalizacji Policji i SG przez zwiększenie efektywności prowadzonych postępowań kwalifikacyjnych do ww. formacji oraz stworzenie możliwości pozyskania jak największej liczby funkcjonariuszy odpowiadających potrzebom służb.
Przepisy ustawy zawierają regulacje pozwalające na uproszczenie postępowania kwalifikacyjnego, zapewniając jednocześnie jego skuteczność i właściwą ocenę kandydatów do poszczególnych służb. Powyższe pozwoli na skrócenie jego przebiegu oraz ograniczenie czynności podejmowanych wobec kandydatów, co powinno zmniejszyć uciążliwości wynikające z przebiegu postępowania kwalifikacyjnego.
Pierwszy obszar zmian, jakie wprowadziła ustawa, które mogą przyczynić się do poprawy sytuacji kadrowej w Policji i SG, obejmuje rozwiązania dotyczące oddziałów o profilu mundurowym. Dla absolwentów działających w liceach i technikach oddziałów o profilu mundurowym zostały stworzone dogodne warunki postępowania kwalifikacyjnego do Policji oraz SG, tak aby było ono dla nich możliwie najkrótsze i preferencyjne. Regulacje obejmujące kandydatów-absolwentów szkół ponadpodstawowych, kończących klasy o profilu mundurowym, pozwalają na skrócenie postępowania kwalifikacyjnego (zniesienie wymogu testu wiedzy z uwagi na przyswojenie odpowiedniej wiedzy w ramach procesu nauczania w szkołach) i przeniesienie jednego z etapów ww. postępowania (test sprawności fizycznej) na poziom szkoły. Kandydaci do służby, którzy ukończyli oddziały o profilu mundurowym, mają pierwszeństwo w przyjęciu do służby.
Drugim obszarem regulacji, który może mieć pozytywny wpływ na redukcję liczby wakatów w Policji i SG, są rozwiązania ułatwiające powrót do służby byłym funkcjonariuszom ww. formacji. Z uwagi na zróżnicowane doświadczenie funkcjonariuszy, nabyte kwalifikacje zawodowe oraz posiadany stopień, a także czas pozostawania poza służbą, wyodrębniono dla wskazanych osób szczególne ścieżki postępowania kwalifikacyjnego, przy jednoczesnym zapewnieniu możliwości weryfikacji wskazanej grupy kandydatów, pod kątem spełnienia przez nich ustawowych kryteriów.
W przypadku przyjęć do służby w Policji wydłużono z 3 lat do 5 lat możliwość zastosowania skróconej procedury kwalifikacyjnej wobec byłych policjantów (byli funkcjonariusze nie będą poddawani testowi wiedzy, testowi sprawności fizycznej oraz badaniu psychologicznemu). Ustawa reguluje również sytuację byłych funkcjonariuszy Policji, którzy złożyli podanie o przyjęcie do służby po upływie 5 lat od zwolnienia ze służby w Policji. W wymienionym przypadku wobec ww. kandydatów – z wyjątkiem byłych funkcjonariuszy w korpusie co najmniej oficerów młodszych Policji – postępowanie kwalifikacyjne dodatkowo uwzględnia test sprawności fizycznej.
Ponadto ustawa wprowadziła do procedury kwalifikacyjnej do służby w Policji odrębne ścieżki doboru przeznaczone dla pracowników zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych Policji od co najmniej 5 lat, w pełnym wymiarze czasu pracy, którzy posiadają odpowiednie kwalifikacje i kompetencje pożądane ze względu na potrzeby kadrowe Policji. Wskazani kandydaci są zwolnieni z testu wiedzy oraz mają pierwszeństwo w przyjęciu do służby w Policji.
Trzecim obszarem omawianej regulacji, który będzie miał wpływ na zmniejszenie liczby wakatów, jest wprowadzenie rozwiązań umożliwiających przyjmowanie kandydatów do służby kontraktowej w Policji i SG. W przypadku Policji osoby takie mogą pełnić służbę kontraktową przede wszystkim w oddziałach prewencji Policji. Dodatkowo, w uzasadnionych potrzebami służby przypadkach, policjanci w służbie kontraktowej, przyjmowani mogą być również do innych rodzajów służb w Policji, z zastrzeżeniem, że możliwe jest ich przyjęcie jedynie na stanowiska w korpusie szeregowych Policji.
Ponadto, najpóźniej na 6 miesięcy przed upływem okresu, na jaki został zawarty kontrakt, policjant posiadający co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe będzie mógł wystąpić z wnioskiem o mianowanie na stałe. Warunkiem mianowania będzie posiadanie zgody właściwego przełożonego i ukończenie szkolenia zawodowego podstawowego, jeżeli policjant wcześniej nie uzyskał kwalifikacji zawodowych podstawowych. W przypadku mianowania na stałe okres służby kontraktowej wlicza się do okresu służby przy ustalaniu uprawnień przysługujących policjantowi z tytułu pełnienia służby.
Kolejnym ważnym krokiem w celu zwiększenia atrakcyjności służby w Policji oraz zachęcenia policjantów do podnoszenia kwalifikacji zawodowych była zmiana rozporządzenia w sprawie mianowania policjantów na stopnie policyjne[3], dzięki której umożliwiono mianowanie policjanta na pierwszy stopień policyjny w korpusie podoficerów Policji albo na pierwszy stopień policyjny w korpusie aspirantów Policji w terminie miesiąca od dnia uzyskania lub potwierdzenia posiadania kwalifikacji zawodowych odpowiednio podoficerskich albo aspiranckich.
Niezależnie od wskazanych działań informuję, że dostrzegając potrzebę systemowego zapewnienia sprawnego funkcjonowania służb oraz jakości pełnionej służby przez funkcjonariuszy, zarządzeniem nr 57 z dnia 17 października 2024 r. minister spraw wewnętrznych i administracji powołał Zespół do spraw poprawy warunków pełnienia służby przez funkcjonariuszy służb podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych lub przez niego nadzorowanych[4]. Zespół, któremu przewodniczy sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA), jest organem pomocniczym ministra. W skład Zespołu wchodzą m.in. komendanci służb oraz przedstawiciele reprezentatywnych organizacji związkowych działających w służbach (NSZZ Policjantów, Krajowy Sekretariat Służb Publicznych NSZZ „Solidarność“, NSZZ Funkcjonariuszy Straży Granicznej, Związek Zawodowy Strażaków „Florian“ oraz NSZZ Pracowników Pożarnictwa).
Do zadań Zespołu należy:
Jednym z rozwiązań rekomendowanych przez Zespół jest propozycja przyjęcia ustawy o Karcie Rodziny Mundurowej. Projektowana ustawa będzie miała na celu wsparcie w szczególności żołnierzy, funkcjonariuszy oraz członków ich rodzin przez zapewnienie tym osobom różnego rodzaju świadczeń, ulg i zniżek, ustalonych we współpracy z samorządami i instytucjami publicznymi.
Planowane jest również wdrożenie świadczenia mieszkaniowego dla wszystkich funkcjonariuszy służb na wzór rozwiązań przyjętych w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Ponadto warto podkreślić, że kierownictwo MSWiA podejmuje dialog z przedstawicielami związków zawodowych zrzeszających pracowników resortu, którego celem jest poprawa warunków pracy pracowników zatrudnionych w służbach podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych lub przez niego nadzorowanych. Za utrzymywanie stałych kontaktów, w tym uczestnictwo w negocjacjach i rokowaniach, ze związkami zawodowymi działającymi w resorcie spraw wewnętrznych i administracji, jest odpowiedzialny powołany 15 października 2024 r. pełnomocnik ministra spraw wewnętrznych i administracji do spraw współpracy ze związkami zawodowymi[5] w randze sekretarza stanu.
Nadmieniam, że funkcjonariusze, jak i pracownicy: Policji, SG, Służby Ochrony Państwa oraz Państwowej Straży Pożarnej od 1 stycznia 2024 r. otrzymali 20% podwyżki, co dało przeciętną podwyżkę uposażeń funkcjonariuszy Policji o 1472 zł oraz wynagrodzeń pracowników Policji o 973 zł.
W celu podniesienia atrakcyjności podjęcia służby w formacjach mundurowych podległych resortowi spraw wewnętrznych i administracji od 1 maja 2024 r. wdrożono rozwiązanie finansowe polegające na zrównaniu pierwszego uposażenia policjantów, strażaków i funkcjonariuszy SG oraz Służby Ochrony Państwa z uposażeniem żołnierzy zawodowych.
Należy również zaznaczyć, że budżet Policji na 2025 r. (20,31 mld zł) będzie aż o 41 proc. wyższy niż w 2023 r. (14,37 mld zł). Jest to 6 mld zł więcej, w tym 1 mld zapowiedziany przez prezesa Rady Ministrów podczas Święta Policji.
Podjęte działania przynoszą już obecnie wymierne rezultaty.
Zgodnie z Meldunkiem o stanie kadr Policji[6] do służby w Policji w 2024 r. wstąpiło 6 445 osób[7]. Natomiast w 2023 r. były to 5 174 osoby, a w 2022 r. – 5 169 osób. Należy przy tym zauważyć, że liczba przyjętych do służby przewyższyła o 538 funkcjonariuszy liczbę zwolnionych ze służby (5 907 osób według stanu na dzień 31 grudnia 2024 r.). W 2024 r. wpłynęła również rekordowa liczba podań o przyjęcie do służby, tj. 22 481. Dla porównania w 2023 r. było to 15 289 podań, natomiast w 2022 r. – 13 358.
Na dzień 31 grudnia 2024 r. służbę w Policji pełniło 97 256 funkcjonariuszy (w tym 14 etatów sfinansowanych przez samorządy lokalne).
Odnosząc się do kwestii poprawy warunków wynagradzania funkcjonariuszy, uprzejmie informuję natomiast, że w ustawie budżetowej na rok 2025[8] został określony średnioroczny wskaźnik wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej, który wynosi 105,0%. Z uwagi na powyższe w budżecie resortu spraw wewnętrznych i administracji na 2025 r., w tym dla Policji, zostały ujęte środki umożliwiające podwyższenie uposażeń funkcjonariuszy i wynagrodzeń pracowników o 5% w stosunku do 2024 r., co daje przeciętną podwyżkę uposażeń funkcjonariuszy Policji o 526 zł oraz wynagrodzeń pracowników Policji o 365 zł.
Nadmieniam, że podjęte w Policji działania organizacyjne dotyczące realizacji szkoleń zawodowych, w szczególności podoficerskich i aspiranckich, spowodowały znaczne zwiększenie liczby przeszkolonych policjantów. W celu zwiększenia możliwości szkoleniowych w Policji komendant główny Policji podjął decyzję o utworzeniu dwóch Ośrodków Szkolenia Policji, w strukturze Komendy Stołecznej Policji oraz Komendy Wojewódzkiej Policji w Lublinie.
Z poważaniem
z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. 2024 poz. 145 z późn. zm.
[2] Dz. U. 2024 poz. 1562, dalej ustawa.
[3] Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 grudnia 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie mianowania policjantów na stopnie policyjne, Dz. U. 2024 poz. 1821.
[4] Dalej – Zespół.
[6] Stan na dzień 31 grudnia 2024 r.
[7] Co stanowi trzeci wynik od 2000 r.
[8] Uchwalonej na 26. posiedzeniu Sejmu RP 9 stycznia 2025 r. (druk 687)