w sprawie udzielenia informacji na temat działań podejmowanych przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w celu przeciwdziałania nielegalnemu wwozowi broni z Ukrainy do Polski oraz oceny skali tego zjawiska
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Czesław Mroczek
Warszawa, 16-04-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na zapytanie numer 2369 Pana Posła Piotra Górnikiewicza w sprawie udzielenia informacji na temat działań podejmowanych przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji w celu przeciwdziałania nielegalnemu wwozowi broni z Ukrainy do Polski oraz oceny skali tego zjawiska, uprzejmie przedstawiam poniższe informacje.
Aktualna sytuacja geopolityczna powoduje, że Polska jako kraj graniczący z Ukrainą, jest szczególnie narażona na próby przemytu broni. W związku z powyższym, kluczowe jest gromadzenie i wymiana informacji dotyczących nielegalnego handlu bronią, jak również przemytu oraz intensyfikacja współpracy między zainteresowanymi krajami.
Monitorowanie i neutralizowanie zagrożeń dla bezpieczeństwa wewnętrznego związanych z agresją Rosji na Ukrainę, ze szczególnym uwzględnieniem problematyki nielegalnego przemytu broni i amunicji, pozostaje jednym z priorytetowych zadań służb podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji.
W ramach realizowanych przedsięwzięć, Policja oraz Straż Graniczna (SG) podejmują szereg działań, mających na celu przeciwdziałanie oraz zwalczanie przestępczości, w tym przestępstw nielegalnego posiadania broni palnej i amunicji. Jednocześnie należy wskazać, że ze względu na niejawny charakter działań operacyjnych, przedstawienie informacji, o które wnioskuje Pan Poseł w niniejszym wystąpieniu nie jest możliwe.
Odnosząc się do kwestii inicjatyw podejmowanych przez Policję dotyczących zwalczania nielegalnego przemytu broni i amunicji należy wskazać, że w celu monitorowania i przeciwdziałania przemytowi broni, Policja współpracuje z Międzynarodową Organizacją Policji Kryminalnej – Interpol, Agencją Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Ścigania – Europol oraz Agencją Unii Europejskiej ds. Ochrony Granic – Frontex[1]. Zwalczanie przemytu i nielegalnego posiadania broni palnej, amunicji i materiałów wybuchowych jest także jednym z celów międzynarodowych akcji policyjnych realizowanych w ramach projektów EMPACT FIREARMS i EMPACT OPC. Policja uczestniczy również w cyklicznych spotkaniach organizowanych przez Agencję Frontex, poświęconych ocenie i analizie zagrożeń związanych z przemytem broni palnej, amunicji i materiałów wybuchowych z Ukrainy. We wskazanych spotkaniach uczestniczą przedstawiciele Ukrainy, państw graniczących z Ukrainą oraz podmioty Unii Europejskiej (UE), takie jak Komisja Europejska i Agencje UE. Wspólne działania Policji z Agencją Frontex zacieśniają współpracę pomiędzy poszczególnymi państwami w zakresie nielegalnego handlu bronią palną, amunicją oraz materiałami wybuchowymi, jak też wymiany informacji poprzez ułatwiony dostęp do wspólnych baz danych.
Problematyka nielegalnego przemytu broni i amunicji jest również jednym z priorytetów trwającej polskiej Prezydencji w Radzie UE.
Zagrożenia związane z nielegalnym obrotem bronią palną są omawiane szczegółowo podczas posiedzeń Grupy Roboczej ds. Egzekwowania Prawa (LEWP). W ww. spotkaniach uczestniczą przedstawiciele dwóch agencji UE – Europolu i Agencji Frontex, jak również Interpolu, którzy przedstawiają aktualne dane operacyjne i analityczne. Z prezentowanych informacji wynika, że obecnie nie stwierdza się wzmożonego przemytu broni z Ukrainy do krajów członkowskich UE, w tym Polski.
Policja prowadzi stałą współpracę z partnerem ukraińskim w zakresie zwalczania przestępczości związanej z nielegalnym handlem bronią. Oba kraje zauważają i reagują na przedmiotowe zagrożenie, czyniąc z niego priorytet w zakresie bezpieczeństwa. Aktualnie nie odnotowuje się zwiększenia liczby ujawnianej broni palnej pochodzącej z Ukrainy.
Ponadto, Policja bierze udział w projekcie TRIDENT, który będzie realizowany przy udziale przedstawicieli służb z Litwy, Czech i Hiszpanii jako beneficjentów z krajów członkowskich UE oraz Mołdawii i Ukrainy – krajów partnerskich. Celem przedmiotowego projektu będzie zaproponowanie działań zmierzających do wzmocnienia kontroli nad przepływem broni palnej na teren UE z kierunku wschodniego.
Z kolei w ramach działań podejmowanych przez SG w celu skutecznego zapobiegania nielegalnemu przemieszczaniu przez granicę państwową broni, amunicji, materiałów wybuchowych i prekursorów materiałów wybuchowych:
Dodatkowo, w ramach Polskiego Punktu Kontaktowego z Agencją Frontex (NFPOC), wśród przedstawicieli m.in. SG, Policji, KAS, ABW rozdystrybuowano „Podręcznik na temat broni palnej dla Straży Granicznej i organów celnych – Przemyt broni związanej z Ukrainą przed rosyjską agresją i po niej”. Podręcznik ma pomóc w walce z nielegalnym handlem bronią palną z Ukrainy w następstwie rosyjskiej agresji na ten kraj. Oprócz analizy i prognozy ryzyka w dokumencie zawarto szereg stosowanych modus operandi oraz zbiór zaleceń do wykorzystania w perspektywie krótko i długoterminowej.
Ponadto należy podkreślić, że funkcjonariusze pionu operacyjno-śledczego SG, w ramach kompetencji ustawowych, podejmują szereg czynności ukierunkowanych na uzyskiwanie wszelkich informacji dotyczących przemytu oraz nielegalnego obrotu bronią. Przedmiotowe czynności dotyczą zarówno uzyskiwania informacji wyprzedzających – pozwalających na ujawnienie broni, amunicji i materiałów wybuchowych przewożonych przez granicę, jak i posiadanej wbrew przepisom prawa. Mają one również na celu ustalanie wszelkich okoliczności dotyczących zdarzeń związanych z omawianym zjawiskiem.
W latach 2021-2024 na odcinku granicy z Ukrainą, SG ujawniła:
W ramach czynności ukierunkowanych na zwalczanie przestępstw dotyczących nielegalnego posiadania broni i amunicji, SG ściśle współpracuje ze służbami zarówno ukraińskimi, jak i innych państw, w tym w szczególności za pośrednictwem Europolu i sieci Oficerów Łącznikowych akredytowanych przy placówkach dyplomatycznych poszczególnych krajów. Uzyskiwane informacje są sprawdzane w bazach danych Europolu, jak również pozostałych Państw Członkowskich UE oraz w krajach trzecich, posiadających porozumienia operacyjne z Europolem. Na bieżąco wymieniane są informacje z partnerami zagranicznymi, jak również służbami krajowymi, w szczególności dotyczące zdarzeń, które mogą mieć charakter międzynarodowy i zorganizowany.
Dodatkowo, w dniach 22-24 października 2024 r. na granicy polsko-ukraińskiej, we współpracy z Agencją Frontex, zostały zrealizowane działania (tzw. Cross Border Action Days w ramach Joint Action Days SEE), które koncentrowały się na zwalczaniu przestępczości zorganizowanej w obszarze nielegalnego handlu bronią, amunicją i materiałami wybuchowymi oraz narkotykami, nielegalnej migracji i grup przestępczych wysokiego ryzyka.
Jednocześnie należy wskazać, że wszyscy przyjmowani do służby w SG funkcjonariusze są kierowani na szkolenie podstawowe, w trakcie którego są poruszane zagadnienia związane z kontrolą graniczną wybranych kategorii przedmiotów, w tym broni.
Funkcjonariusze SG dokonujący w ramach zadań służbowych kontroli przewozu towarów niebezpiecznych, w tym broni, amunicji i materiałów wybuchowych, uczestniczą w kursach doskonalących Wyższej Szkoły Straży Granicznej w Koszalinie: Drogowy przewóz towarów niebezpiecznych - poziom podstawowy oraz Kontrola przewozu broni, amunicji i materiałów wybuchowych.
Szkolenia poświęcone zagadnieniu przemytu broni stanowią również element doskonalenia lokalnego organizowanego bezpośrednio w jednostkach organizacyjnych SG.
Funkcjonariusze SG uczestniczą również w szkoleniach, warsztatach, sympozjach oraz konferencjach krajowych i międzynarodowych poświęconych problematyce przewożenia broni przez granicę oraz wykrywania broni w transporcie. Przykładowo, w Centrum Szkolenia Straży Granicznej w Kętrzynie, przy współpracy z Agencją Frontex, odbyło się szkolenie poświęcone technikom wykrywania broni palnej, amunicji i materiałów wybuchowych pn. Firearms Detection Course. Szkolenie zostało przeprowadzone w ramach EMPACT2 Firearms oraz w związku z polską Prezydencją w Radzie UE. W szkoleniu oprócz SG udział wzięli przedstawiciele Policji, KAS oraz służb granicznych Grecji, Portugalii, Słowacji, Estonii, Łotwy, Litwy, Hiszpanii, Niemiec i Finlandii.
Przedstawiciele SG uczestniczyli również w warsztatach organizowanych przez Agencję Frontex pn. Workshop on Vehicle Concealment (28-29 maja 2024 r. w Londynie oraz 24-25 września 2024 r. w Brukseli ), które miały na celu podniesienie świadomości w kwestii ujawniania skrytek konstrukcyjnych w pojazdach wykorzystywanych do przemytu niedozwolonych materiałów, w szczególności narkotyków oraz broni palnej.
W poprzednich latach, przy współpracy z Agencją Frontex w jednostkach organizacyjnych SG na granicy wschodniej, zrealizowano cykl szkoleń dotyczących Foreign Terrorist Fighters, gdzie oprócz zagadnienia zagrożeń, jakie niesie za sobą zjawisko tzw. zagranicznych bojowników, omawiano także kwestię transgranicznego przemytu broni palnej oraz materiałów wybuchowych.
Z poważaniem
z up. Czesław Mroczek
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dalej: Agencja Frontex.
[2] W tej kategorii uwzględniono broń palną, gazową, granaty oraz inne tj. przedmioty określone ustawowo jako broń (np. broń biała czy części składowe broni palnej).