w sprawie wykorzystania sztucznej inteligencji w polskim programie nauczania
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 19-05-2025
Szanowny Panie Pośle,
odpowiadając na postawione w zapytaniu pytania, uprzejmie przekazuję poniższe wyjaśnienia.
Wykorzystanie nowoczesnych technologii w procesach edukacyjnych jest istotnym i aktualnym elementem postępującej cyfrowej transformacji polskiej oświaty.
Kluczowym dokumentem strategicznym określającym kierunki tej transformacji jest Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji (PCTE)[1], przyjęta przez obecny rząd we wrześniu 2024 r. (pierwotnie powinna być przyjęta przez poprzedni rząd jeszcze w 2022 r.).
PCTE wyznacza ramy polityki państwa i działań podejmowanych w obszarze cyfryzacji edukacji w perspektywie krótko, średnio oraz długoterminowej oraz wskazuje na niezbędne działania, które powinny zostać podjęte dla pełnego urzeczywistnienia celów kształcenia wskazanych w podstawie programowej kształcenia ogólnego oraz wizji nakreślonej w dokumentach unijnych i innych dokumentach, w celu przygotowania kolejnych pokoleń obywateli do wyzwań społeczeństwa cyfrowego związanych z rozwojem informatyki i technologii cyfrowych. Jako jeden z dziesięciu obszarów działań i interwencji PCTE wskazuje nowe technologie, w tym sztuczną inteligencję w szkole. W dokumencie czytamy, iż należy w zaplanowany sposób przybliżać uczniom kolejne najnowsze technologie cyfrowe m. in poprzez wzmocnienie w podstawie programowej odpowiednich odniesień do tych technologii, uwzględniając ich walory edukacyjne oraz przewidywane osiągnięcia uczniów, co z kolei spowoduje pojawienie się towarzyszących materiałów dla uczniów i dla nauczycieli oraz należy opracować programy i sylabusy szkoleń, przygotowujących nauczycieli do zajęć prowadzonych z wykorzystaniem tych technologii.
Na podstawie art. 60 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[2] minister ds. oświaty i wychowania ustala corocznie kierunki realizacji polityki oświatowej państwa. Minister edukacji ustalił na rok szkolny 2024/2025, m.in. następujący kierunek realizacji polityki oświatowej państwa:
- Wspieranie rozwoju umiejętności cyfrowych uczniów i nauczycieli, ze szczególnym uwzględnieniem bezpiecznego poruszania się w sieci oraz krytycznej analizy informacji dostępnych w Internecie. Poprawne metodycznie wykorzystywanie przez nauczycieli narzędzi i materiałów dostępnych w sieci, w szczególności opartych na sztucznej inteligencji, korzystanie z zasobów Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej.
Kluczowe dla stosowania AI w praktyce szkolnej jest stworzenie odpowiedniego cyfrowego środowiska w szkole złożonego z wielu elementów składowych, takich jak sprzęt IT, oprogramowanie, dostęp do szybkiego i bezpiecznego Internetu, bogate zasoby materiałów (najlepiej na centralnej platformie edukacyjnej), przeszkoleni i przygotowani do stosowania technologii cyfrowych nauczyciele. Działania te prowadzone są z wykorzystaniem funduszy europejskich.
W ramach Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego, w 2025 r. i kolejnych latach będą realizowane szkolenia dla nauczycieli z zakresu umiejętności cyfrowych (w tym, w zakresie AI) oraz ogłaszane konkursy na tworzenie kolejnych cyfrowych materiałów edukacyjnych:
Działanie FERS.01.04 Rozwój systemu edukacji realizowany w trybie niekonkurencyjnym przez Instytut Badań Edukacyjnych o wartości 34 mln zł.
Głównym celem projektu jest dostarczenie praktycznych, opartych na dowodach rekomendacji oraz metod edukacyjnych wspierających nauczycieli i nauczycielki w efektywnym nauczaniu matematyki, fizyki, chemii, biologii, informatyki i geografii z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych i sztucznej inteligencji. W ramach działania wsparciem objętych zostanie 1600 przedstawicieli kadr systemu oświaty oraz opracowane e-materiały obejmujące katalog skutecznych metod i narzędzi nauczania, ekspertyzy, raporty z badań poradniki i inne opracowania, scenariusze lekcji oraz raporty z badań eksperymentalnych wspierające nauczanie przedmiotów ścisłych z wykorzystaniem technologii cyfrowych i AI dostępne na Zintegrowanej Platformie edukacyjnej.
Działanie FERS.01.04 Rozwój systemu edukacji realizowany w trybie konkursowym o wartości 11 mln zł.
Przedmiotem konkursu był wybór jednego wnioskodawcy, który przeprowadzi szkolenia z podstaw technologii sztucznej inteligencji (AI) dla 13 tysięcy nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych (liceów, techników i szkół branżowych).
Zrealizowanie szkoleń przyczyni się do wzrostu wiedzy nauczycieli w zakresie rozumienia technologii AI, kwestii etycznych i społecznych związanych z wykorzystaniem AI, a także wzrostu kompetencji w zakresie stosowania technik AI na różnych poziomach.
Natomiast ze środków Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności w ramach realizacji kamienia milowego C13L inwestycji C2.2.1. Wyposażenie szkół/instytucji w odpowiednie urządzenia i infrastrukturę ICT w celu poprawy ogólnej wydajności systemów edukacji realizowane jest zadanie we współpracy z Ministerstwem Cyfryzacji w ramach którego do 8 tysięcy szkół podstawowych i 4 tysięcy szkół ponadpodstawowych trafią laboratoria AI.
Wyposażenie laboratoriów poddane było konsultacjom społecznym. Uwagi i propozycje mogli zgłaszać w formie wiadomości elektronicznej przedstawiciele organów prowadzących szkoły, dyrektorzy, nauczyciele oraz pracownicy administracji szkolnej, a także pozostałe osoby prawne i fizyczne zainteresowane tematem.
Za przeprowadzenie postępowania przetargowego oraz dystrybucję sprzętu odpowiada Ministerstwo Cyfryzacji.
Ponadto Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) podpisało z Politechniką Warszawską umowę na wsparcie edukacji matematycznej przy pomocy narzędzia sztucznej inteligencji pn. AI zeszyt.online – platforma dostępna pod adresem https://zeszyt.online/men
Projekt o wartości 6 mln rozpoczął się 5 listopada 2024 r. a jego celem jest wzrost umiejętności matematycznych uczniów szkół podstawowych. Nauczyciele oraz 50 000 uczniów otrzymają dostęp do systemu nauki matematyki wspomaganej sztuczną inteligencją. System ma pobudzać ucznia do ciągłego myślenia i samodzielnego zrozumienia problemu. Założeniem projektu jest wyrównywanie szans dzieci i młodzieży w rozumieniu matematyki oraz sprawienie by nauka matematyki była postrzegana jako bardziej interesująca i efektywna. Projekt Al zeszyt.online uwzględnia zarówno uczniów, którzy potrzebują nadrobić zaległości jak i uczniów utalentowanych matematycznie, zainteresowanych poszerzeniem swoich umiejętności.
Narzędzie wspomaga nauczycieli w efektywnym wykorzystaniu czasu nauki. Może być wykorzystywane zarówno w czasie lekcji jak i w domu, jest intuicyjne, a dla nauczycieli przewidziano szkolenie wprowadzające. Celem przedsięwzięcia jest poprawa skuteczności nauczania matematyki w szkole podstawowej i wsparcie nauczycieli szkół podstawowych w zakresie indywidualizacji procesu nauczania matematyki i generalnie podniesienie wiedzy i umiejętności uczniów szkół podstawowych w tym zakresie. Istotne jest, że sztuczna inteligencja wspiera nauczycieli, a nie ich zastępuje. Dzięki pracy wykwalifikowanych nauczycieli oraz wykorzystaniu nowoczesnych narzędzi wspartych sztuczną inteligencją powinien zostać uzyskany efekt synergii.
W obecnie obowiązujących podstawach programowych kształcenia ogólnego w zakresie informatyki[3] w szkole podstawowej i w szkołach ponadpodstawowych (odpowiednio od 2017 r. i 2019 r.) znajdują się treści związane z podstawami wiedzy i umiejętności z zakresu sztucznej inteligencji.
Założenia i cele podstawy programowej informatyki obejmują m.in.:
W ramach planowanej od 2026 r. reformy kształcenia ogólnego MEN zleciło Instytutowi Badań Edukacyjnych – Państwowemu Instytutowi Badawczemu prace mające na celu m.in. uwzględnienie elementów wiedzy o sztucznej inteligencji w podstawach programowych kształcenia ogólnego – nie tylko w przedmiocie informatyka, ale także innych zajęć edukacyjnych.
Jednocześnie – w ramach wdrażania zmian w edukacji – zagadnienie AI będzie tematem przygotowywanych materiałów dla nauczycieli, które dostępne będą bezpłatnie na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej.
Podstawy programowe kształcenia w zawodach[4] są na bieżąco aktualizowane i dostosowywane m.in. do zmian technologicznych występujących na rynku pracy, z uwzględnieniem wniosków ministrów właściwych dla poszczególnych zawodów[5]. Zmiany w podstawach programowych lub określenie podstaw programowych dla nowych zawodów są często inicjowane przez organizacje pracodawców, których przedstawiciele uczestniczą w pracach nad opracowaniem projektów tych podstaw.
Niezależnie od powyższego, uprzejmie informuję, że obecnie prowadzone są kompleksowe prace związane z przeglądem i modyfikacją podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego, w szczególności w zakresie dostosowania kształcenia w zawodach do zmian technologicznych wynikających m.in. z transformacji cyfrowej.
Prace nad podstawami programowymi, prowadzone w ramach projektu pn. „Porozumienie branżowe na rzecz kształcenia i szkolenia zawodowego. Zwiększanie udziału przedstawicieli i przedstawicielek branż w rozwoju kształcenia zawodowego i uczenia się w miejscu pracy“ współfinansowanego ze środków UE, są poprzedzone konsultacjami z przedstawicielami organizacji branżowych właściwymi dla poszczególnych dziedzin zawodowych i zawodów w trakcie spotkań branżowych. Zmiany w poszczególnych podstawach programowych będą wprowadzane w uzgodnieniu z ministrami właściwymi dla zawodów.
Odnosząc się do pytania, dotyczącego busów z programu Mobilne Laboratoria Przyszłości, to wyjaśniam, że wstrzymanie projektu wynikało z negatywnej oceny tego wsparcia przez Najwyższą Izbę Kontroli (dalej – NIK), wyrażonej w informacji o wynikach kontroli realizacji Programu „Laboratoria przyszłości“. Kontrola ta została przeprowadzona w 2023 roku. Według NIK sam program „(…) nie został rzetelnie przygotowany, a w trakcie jego dotychczasowej realizacji stwierdzono nieprawidłowości (…)“, a projekt Mobilnych Laboratoriów Przyszłości, jako forma wsparcia nauczycieli, został przez NIK oceniony jako nieadekwatny do zgłoszonych potrzeb i liczby szkół uczestniczących w Programie. Ponadto NIK stwierdził, że Mobilne Laboratoria Przyszłości miały w większym stopniu charakter promujący program Laboratoria przyszłości, niż szkoleniowy.
Istotny dla oceny zasadności kontynuacji realizacji przedmiotowego Programu jest fakt, że strategiczny dokument pn. „Polityka Cyfrowej Transformacji Edukacji“[6], który pozwala w kompleksowy i przemyślany sposób podejść do inwestycji w obszarze cyfryzacji polskiej edukacji, który miał być przyjęty przez poprzedni rząd jeszcze w 2022 r., został opracowany i uchwalony dopiero przez rząd Donalda Tuska we wrześniu 2024 r.
Z poważaniem
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu
[1] Załącznik do Uchwały nr 98 Rady Ministrów z dnia 12 września 2024 roku (M. P. poz. 812).
[2] Dz. U. z 2024 r. poz. 737 z późn. zm.
[3] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. z 2017 r. poz. 356 z późn. zm.), Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. z 2018 r. poz. 467 z późn. zm.).
[4] Określone w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 maja 2019 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz dodatkowych umiejętności zawodowych w zakresie wybranych zawodów szkolnictwa branżowego (Dz. U. poz. 991, z późn. zm.).
[5] Zgodnie z art. 46 ww. ustawy
[6] https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WMP20240000812/O/M20240812.pdf