do ministra zdrowia
w sprawie postulatów Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Jelit
Zgłaszający: Żaneta Cwalina-Śliwowska, Wioleta Tomczak, Barbara Okuła, Kamil Wnuk
Data wpływu: 06-06-2025
Pani Minister!
Parlamentarny Zespół ds. Chorób Jelit wypracował postulaty sprzyjające opiece nad tą grupą pacjentów. Bardzo proszę o ustosunkowanie się do efektów pracy zespołu.
Proszę o informację:
Które z nich są możliwe do realizacji? Jesteśmy gotowi podjąć szerszy dialog w tym zakresie.
Postulaty Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Jelit
Rekomendacje:
1. Podjęcie działań zmierzających do obniżenia zbyt restrykcyjnych kryteriów włączenia do programów lekowych leczenia nieswoistych zapaleń jelit (NZJ) pacjentów pediatrycznych i dorosłych, które pozwoliłyby na leczenie innowacyjnymi lekami większej liczby pacjentów na wcześniejszym etapie choroby, zanim dojdzie do powstania powikłań i konieczności resekcji fragmentu jelita (w chorobie Leśniowskiego-Crohna) lub całego jelita grubego (we WZJG) i wyłonienia stomii, co prowadzi do niepełnosprawności. Dzięki zwiększeniu dostępności do programów lekowych pacjenci zyskają szanse na powodzenie terapii i uzyskanie długotrwałej remisji.
Postulujemy:
- obniżenie oceny niezbędnej do włączenia do programu lekowego B.55 dotyczącego leczenia WZJG z >6 pkt w skali Mayo – do ≥ 6 pkt,
- obniżenie oceny niezbędnej do włączenia do programu lekowego B.32 (ch.L-C) z obecnej – powyżej 300 pkt w skali CDAI do powyżej 220 pkt (pozwoliłoby to na leczenie lekami dostępnymi w programach lekowych nie tylko większej liczby pacjentów z NZJ, ale także na rozpoczęcie rekomendowanego według wytycznych leczenia na wcześniejszym etapie choroby, zanim dojdzie do powikłań i wyniszczenia organizmu),
- zniesienie u dorosłych kryterium konieczności udowodnienia nieskuteczności dwóch linii terapii standardowych (glikokortykosteroidoterapii i leczenia immunosupresyjnego) jako warunku włączenia do programu lekowego B.55 leczenia pacjentów z WZJG (obecnie obowiązujący zapis jest niezgodny z zaleceniami międzynarodowych towarzystw gastroenterologicznych i stanowi dodatkową barierę dla włączania chorych do programu lekowego),
- obecnie leczenie można rozpocząć u dzieci od 6 lat do momentu ukończenia 18 roku życia, u których rozpoznano ciężką, czynną postać ChLC, ocenianą jako wynik w skali PCDAI ≥ 51 punktów, lub u których rozpoznano ciężką postać wrzodziejącego zapalenia jelita grubego z aktywnością choroby ocenianą jako wynik w skali PUCAI ≥65 punktów (kryteria te nie są obecne w żadnych międzynarodowych zaleceniach towarzystw gastroenterologicznych),
- wprowadzenie programu leczenia wedolizumabem pacjentów pediatrycznych, którzy mają przewlekły aktywny stan zapalny w jelicie grubym lub są steroidozależni lub steroidooporni, a którzy nie odpowiedzieli na leczenie infliksymabem lub adalimumabem,
- zastosowanie terapii biologicznej (anty-TNF alfa) zgodnie z wytycznymi europejskimi u pacjentów pediatrycznych z rozległą postacią ChLC, tj. zajęciem górnego odcinka przewodu pokarmowego, jelita krętego i jelita grubego; u pacjentów z głębokimi owrzodzeniami w jelicie grubym, w profilaktyce nawrotu po operacji pacjentów z postacią zwężeniową choroby,
- rozważenie zastosowania preparatów anty-TNF alfa u dzieci na wczesnym etapie leczenia w przypadku znacznego opóźnienia rozwoju oraz u tych pacjentów, którzy nie uzyskali remisji po zastosowanym wyłącznym leczeniu żywieniowym lub leczeniu kortykosteroidami,
- stosowanie preparatów anty-TNF alfa jako profilaktyki pooperacyjnej u wszystkich pacjentów pediatrycznych z dużym ryzykiem nawrotu lub pacjentów, u których doszło do nawrotu na leczeniu tiopurynami (w przypadku WZJG wytyczne europejskie nie zawierają punktacji PUCAI jako kryterium zastosowania preparatu anty-TNF alfa, a jedynym kryterium jest brak odpowiedzi na wcześniejsze leczenie; tak powinno być również w Polsce).
2. Podjęcie działań na rzecz poszerzenia możliwości terapeutycznych w celu zapewnienia pacjentom dostępu do bezpiecznego i spersonalizowanego leczenia, aby umożliwić ich indywidualny dobór pod kątem stanu i potrzeb pacjenta oraz w celu poprawy efektywności kosztowej w ujęciu kompleksowym.
3. Obecnie opcje terapeutyczne w chorobie Leśniowskiego-Crohna ograniczone są do czterech leków biologicznych. Niestety, leki te są obarczone dużym odsetkiem niepowodzeń. Łącznie ponad 60% pacjentów albo nie odpowiada na leczenie, albo traci odpowiedź w pierwszym roku terapii. Ponad 50% pacjentów jest operowanych z powodu choroby, u 70% z nich rozwiną się nieodwracalne powikłania. Wszystko to przekłada się na nawet 9-krotnie większe koszty bezpośrednie w aktywnej chorobie. Stąd potrzeba nowych terapii o wyższej niż dotychczas skuteczności, charakteryzujących się szybką i długotrwałą odpowiedzią, w tym zdolnością do gojenia śluzówkowego, co – jak wykazano – ma znaczenie prognostyczne i poprawia przebieg choroby u pacjentów, polepszając jakość życia chorych i ich rodzin.
4. Wśród najpilniejszych potrzeb lekowych środowiska pacjentów jest refundacja dwóch innowacyjnych leków o udowodnionej skuteczności: upadacytynibu i darwadstrocelu. Podjęcie działań na rzecz refundacji terapii – upadacytynibu (inhibitor JAK), który, jak wskazują eksperci, pozwala na osiągnięcie utrzymującej się w długim okresie remisji i wygojenie błony śluzowej, co świadczy o wysokiej korzyści klinicznej wynikającej ze stosowania leku. Eksperci wskazywali również na konieczność udostępnienia pacjentom leku darwadstrocel w leczeniu złożonych przetok okołoodbytniczych u osób dorosłych z chorobą Leśniowskiego-Crohna.
5. Objęcie refundacją badania stężenia kalprotektyny w kale. Jest to badanie niezbędne przy kwalifikacji do programu lekowego dla WZJG oraz do monitorowania leczenia w programach (dla ChLC i WZJG). Obecnie badania tego nie ma w koszyku świadczeń i pacjenci często są zmuszeni wykonywać je na własny koszt.
6. Eksperci wskazali, że dostęp do nowych leków oraz personalizacja leczenia są fundamentem sukcesu w obszarze chorób jelit.
7. Umożliwienie podejmowania decyzji terapeutycznych w pełni zgodnych z wytycznymi klinicznymi.
8. Podjęcie działań na rzecz optymalizacji kosztów – nadal w Polsce pacjenci nie są leczeni optymalnie, czego konsekwencją są liczne hospitalizacje i zabiegi operacyjne generujące koszty rzędu 8 mln złotych rocznie. Powyższe potwierdzają dane MZ i NFZ. Jedynie w 2021 r. hospitalizowanych było ponad 4,3 tys. pacjentów (8,8 tys. pobytów), a operowanych było prawie 500 osób.
9. Podjęcie działań na rzecz stworzenia opieki spersonalizowanej i interdyscyplinarnej w celu zredukowania kosztów globalnej opieki nad pacjentami z NZJ.
10. Podjęcie działań na rzecz zmiany funkcjonowania Systemu Monitorowania Programów Lekowych (SMPL) i odbiurokratyzowanie procedur.
11. Wprowadzenie rozwiązań propacjenckich, np. rozwiązania prawnego w postaci Karty Pacjenta (Karta NChZJ) umożliwiającej skorzystanie z toalety poza kolejnością, poprzez nowelizację ustawy o dostępności. Określenie wzoru dokumentu na wzór legitymacji osoby z niepełnosprawnością.
12. Przywrócenie miejsc parkingowych dla osób z niepełnosprawnością (obecnie dostępne tylko dla osób z niepełnosprawnością ruchową). Dotyczy to pacjentów, którzy mają potrzebę natychmiastowego dostępu do toalety w związku z objawami chorób jelit.
Podsumowanie:
W Polsce rozwój opieki nad chorobami jelit stanowi aktualnie wyzwanie, zwłaszcza z uwagi na rosnącą zapadalność i ograniczony dostęp do nowoczesnych terapii. Pomimo pewnych postępów kryteria wejścia utrudniają leczenie, a problem dostępu do leczenia żywieniowego wynika z wysokich kosztów odżywek. Rozwiązaniem jest wprowadzenie opieki interdyscyplinarnej oraz koordynowanej. System SMPT (System Monitorowania Programów Terapeutycznych) staje się utrapieniem, utrudniając przepisywanie wyników między systemami. Wzrost dostępności do leków jest niezbędny, zwłaszcza wobec rosnącej liczby chorych i zauważalnych różnic między województwami.
Wprowadzenie programów lekowych i modelu opieki personalizowanej przynosi pewne postępy, ale istnieje potrzeba leków o wyższej skuteczności. Pacjenci z chorobą Crohna potrzebują zintegrowanego leczenia żywieniowego, a karta dostępności może ułatwić codzienne życie chorych. Ważne jest obniżenie kryteriów dostępu, zwłaszcza dla dzieci, oraz skoncentrowanie się na wczesnym leczeniu.
Zintegrowane leczenie żywieniowe jest kluczowe, a celowana dietoterapia przynosi korzyści poprawy funkcjonowania organizmu, ogólnej jakości zdrowia oraz wzrostu masy ciała.
Propozycja wprowadzenia Karty Dostępności obejmuje stworzenie narodowego programu dostępności popartego kampanią edukacyjną. Ważnym elementem jest zaangażowanie przedsiębiorców w kształtowanie bardziej dostępnego środowiska, umożliwiającego osobom chorym pełne uczestnictwo w życiu społecznym i swobodne poruszanie się.
Wsparcie pacjentów z niewidocznymi chorobami wymaga prośby o pomoc lekarzy w przygotowaniu odpowiednich dokumentów z wnioskami. Niewidoczność choroby stawia pacjentów w sytuacji mniejszej siły przebicia, co podkreśla potrzebę zrozumienia społecznego i medycznego dla osób zmagających się z „niewidoczną niepełnosprawnością”.
Podsumowując, istnieje pilna potrzeba opieki koordynowanej, lepszej wyceny świadczeń i konieczności poprawy lub likwidacji systemu SMPT. Wprowadzenie skutecznych leków oraz programów lekowych jest kluczowe dla przyszłości opieki nad chorobami jelit w Polsce.
Opieka nad pacjentami z chorobami jelit w Polsce wciąż stanowi duże wyzwanie. Dostęp do nowoczesnych technik leczenia jest ograniczony poprzez niewielki udział ośrodków, które uczestniczą w programach leczenia. W ostatnich latach zanotowano pewne postępy, m.in. poprzez rozszerzenie istniejących programów oraz model opieki koordynowanej przez poprzedni zespół poselski. Innowacyjnym projektem leczenia jest model opieki personalizowanej będący marzeniem gastroenterologów.
Warto zauważyć, że ponad 70% zachorowań dotyczy osób poniżej 30. roku życia. Istnieją jednak wysokie kryteria wejścia ograniczające dostęp do leczenia, co prowadzi do leczenia jedynie najciężej chorych, choć leczenie średniozaawansowanych przypadków mogłoby poprawić wyniki badań. Wpływ na budżet nie musiałby być znaczący, a brakuje różnych schorzeń w zakresie refundacji. Istnieje także problem z dostępem do nowoczesnego leczenia żywieniowego z uwagi na wysokie koszty odżywek dla pacjentów.
Jednym z kroków w rozwiązaniu tego problemu jest budowa zespołów interdyscyplinarnych w ośrodkach, opartych na modelu angielskim i zaadaptowanych do polskich warunków. Opieka ambulatoryjna powinna opierać się na współpracy z lekarzami POZ. Kluczowa jest również działalność edukacyjna i współpraca ze stowarzyszeniami w celu poprawy nawyków żywieniowych i stylu życia. W Polsce, jednym z nielicznych krajów, brakuje refundacji badania obecności kalprotektyny w kale.
Żaneta Cwalina-Śliwowska