w sprawie Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 oraz sposobu rozdziału środków na terenie kraju
Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Wiesław Leśniakiewicz
Warszawa, 22-09-2025
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na zapytanie numer 2695 Pana Posła Pawła Hreniaka w sprawie Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 oraz sposobu rozdziału środków na terenie kraju, uprzejmie przedstawiam poniższe informacje.
Na wstępie należy wyjaśnić, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) nie przyznaje dotacji dla jednostek samorządu terytorialnego na realizację zadań ochrony ludności i obrony cywilnej oraz nie prowadzi naboru wniosków do Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025-2026 (dalej: Program) pochodzących od jednostek samorządu terytorialnego na poziomie centralnym.
Zgodnie bowiem z art. 154 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej[1] (dalej: ustawa) na finansowanie albo dofinansowanie zadań własnych z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej jednostki samorządu terytorialnego otrzymują środki w formie dotacji celowej z budżetu państwa. Natomiast na finansowanie zadań zleconych z zakresu administracji rządowej w ww. obszarach jednostki samorządu terytorialnego otrzymują z budżetu państwa dotacje celowe w wysokości zapewniającej realizację tych zadań. W obu przypadkach ww. dotacje są przekazywane przez wojewodów.
Podziału środków z Program z przeznaczeniem dla wojewodów dokonuje minister spraw wewnętrznych i administracji w porozumieniu z ministrem obrony narodowej (art. 155 ust. 5 ustawy). Przedmiotowe środki są ujmowane w częściach budżetu państwa, których dysponentami są wojewodowie, tj. części 85. Wojewodowie przekazują jednostkom samorządu terytorialnego dotacje celowe na realizację zadań oraz rozliczają je zgodnie z zasadami określonymi w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych[2], a także aktami wykonawczymi do tej ustawy.
Wojewodowie ustalają samodzielnie podział środków dla jednostek samorządu terytorialnego znajdujących się na terenie ich województw, biorąc pod uwagę uwarunkowania lokalne, w szczególności: liczbę mieszkańców, stopień urbanizacji, uwarunkowania geograficzne, a także koszty zgłoszonych przez jednostki samorządu terytorialnego zadań do realizacji z poszczególnych obszarów Programu. Należy zaznaczyć, że odstąpiono od ustalenia sztywnych, jednakowych dla całego kraju kryteriów podziału, uznając, że każde z województw ma inne potrzeby wynikające m.in. ze struktury ludności, istniejącej infrastruktury czy położenia geograficznego. Środki dla gmin są dzielone i przekazywane do gmin bezpośrednio z poziomu wojewodów.
Biorąc pod uwagę wskazany powyżej mechanizm przekazywania środków z Programu pełną i aktualną informacją w sprawach dotyczących liczby złożonych przez jednostki samorządu terytorialnego wniosków, liczby podpisanych umów, ich struktury i kwot dotacji dysponują wojewodowie.
Niemniej odnosząc się do kwestii poruszonych w zapytaniu Pana Posła, w tym na podstawie informacji przekazanych do MSWiA przez wojewodów[3], pragnę wskazać, że pula środków na 2025 r. została już przekazana do dyspozycji wojewodów. Ogłaszanie naborów na środki z Programu należy do kompetencji wojewodów i obecnie we wszystkich województwach trwają procedury przyznawania dotacji.
Jednocześnie pragnę wskazać, że w całym kraju wojewodowie[4] – na podstawie wniosków jednostek samorządu terytorialnego, które spełniły określone przez wojewodów warunki – zawarli 1096 umów na dotacje, a 3065 jest planowanych lub przygotowywanych do zawarcia. Kwota przyznanych dotacji (określona na podstawie wartości zawartych umów) wynosi 265 345 576,43 zł, natomiast wartość umów planowanych do zawarcia wynosi 1 890 925 645,89 zł. Zgodnie z zapisami Programu pierwsze dotacje powinny zostać przekazane samorządom nie później niż do 30 września 2025 r.
Dodatkowo należy wskazać, że kolejne środki zostaną uruchomione w następnym roku budżetowym. Natomiast terminy ogłoszenia naborów w poszczególnych województwach zależą od wojewodów.
Jednocześnie informuję, że zawieranie umów na zadania związane z obiektami zbiorowej ochrony jest obwarowane szczególnymi warunkami. Zgodnie z zapisami Programu przed przystąpieniem do realizacji inwestycji w powyższym zakresie należy uzyskać opinię ministra spraw wewnętrznych i administracji, który uzgadnia ją z ministrem obrony narodowej. W związku z tym proces przyznawania środków w przedmiotowym zakresie jest dłuższy niż w przypadku zadań z innych obszarów Programu. Dotychczas w ww. procedurze zostało zaopiniowanych ponad 1000 zgłoszonych inwestycji budowlanych dotyczących obiektów zbiorowej ochrony.
Z kolei warunki techniczne, warunki techniczne użytkowania i warunki techniczne usytuowania budowli ochronnych zostaną określone w rozporządzeniu wydanym przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa i ministrem właściwym do spraw transportu. Projekt przedmiotowego rozporządzenia[5] znajduje się na końcowym etapie uzgodnień międzyresortowych.
W tym miejscu warto zauważyć, że na podstawie art. 91 ust. 7 ustawy Państwowa Straż Pożarna (PSP) prowadzi działania związane ze sprawdzaniem obiektów budowlanych pod kątem spełniania lub możliwości spełnienia warunków dla budowli ochronnych. Zleceniodawcą sprawdzenia może być wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta albo wojewoda. Sprawdzenia mogą być realizowane wspólnie przez komendantów powiatowych (miejskich) PSP i powiatowych inspektorów nadzoru budowlanego. Podmiot dokonujący sprawdzenia przedstawia stanowisko organowi, który zlecił czynność, wskazując, czy obiekt spełnia lub może spełniać warunki dla budowli ochronnej. W związku z powyższym jednostki samorządu terytorialnego otrzymują informacje zwrotne na temat stanu obiektów zbiorowej ochrony na ich terenie albo możliwości przystosowania obiektów do pełnienia funkcji ochronnych.
Przedstawiając powyższe należy jednocześnie podkreślić, że Program jest pierwszym dokumentem dotyczącym wskazanego obszaru i został przyjęty w trakcie roku budżetowego, tj. 27 maja 2025 r., co spowodowało konieczność dokonania przesunięć środków przez ministra finansów do części budżetowych wojewodów, i nie pozostało bez wpływu na czas realizacji procedur umożliwiających wydatkowanie środków zaplanowanych na 2025 r.
Z poważaniem
z up. Wiesław Leśniakiewicz
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. poz. 1907
[2] Dz. U. z 2024 r. poz. 1530, z późn. zm.
[3] Stan na 10 września 2025 r.
[4] Stan na 15 września 2025 r.
[5] Dostępny na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Rządowego Centrum Legislacji w zakładce Rządowy Proces Legislacyjny, pod linkiem: https://legislacja.gov.pl/projekt/12397803.