w sprawie zasad wynagradzania nauczycieli za indywidualne nauczanie
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 10-10-2025
Szanowny Panie Pośle,
stosownie do art. 127 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. 2025 poz. 1043 z późn. zm.) indywidualnym obowiązkowym rocznym przygotowaniem przedszkolnym lub indywidualnym nauczaniem obejmuje się dzieci i młodzież, których stan zdrowia uniemożliwia lub znacznie utrudnia uczęszczanie do przedszkola, innej formy wychowania przedszkolnego, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej lub szkoły. Sposób i tryb organizowania indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego i indywidualnego nauczania określony jest w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży (Dz. U. 2023 poz. 2468).
Nauczyciel, któremu przydzielono godziny indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego lub indywidualnego nauczania, realizuje je w ramach tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. 2024 poz. 986 z późn. zm.), lub godzin ponadwymiarowych.
W sytuacji gdy nauczyciel nie może zrealizować zajęć indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego lub indywidualnego nauczania z przyczyn niedotyczących nauczyciela, np. z powodu choroby dziecka, co do zasady, powinien być w gotowości do pracy. W przypadku godzin ponadwymiarowych, stosownie do art. 35 ust. 3d ww. ustawy, wynagrodzenie przysługuje za przydzielone i zrealizowane godziny. Zgodnie natomiast z art. 35 ust. 3e pkt 2 ustawy – Karta Nauczyciela wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje również w przypadku, gdy niezrealizowanie przez nauczyciela przydzielonych godzin zajęć indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego lub indywidualnego nauczania, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 127 ust. 20 ustawy – Prawo oświatowe, nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć.
Jednocześnie uprzejmie informuję, że w kwestii gotowości do pracy swoje stanowisko wyraził minister rodziny, pracy i polityki społecznej (w piśmie nr DPR-V.0211.30.2020.MŻ): „W przypadku, gdy pracodawca nie dopuści pracownika do świadczenia pracy, mimo że pracownik będzie gotów do jej wykonywania, zastosowanie znajdzie art. 81 § 1 K.p. przewidujący zachowanie przez pracownika prawa do wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy, jeżeli był gotów do jej wykonywania, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy (…) Jak orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 stycznia 2014 r. (I PK 150/13, OSNAPiUS z 2015 r. nr 3, poz. 35) przyczyna dotycząca pracodawcy nie musi być koniecznie zawiniona w sensie przypisania subiektywnej winy osobom działającym w imieniu pracodawcy. Użyte w art. 81 § 1 K.p. sformułowanie >>przeszkody z przyczyn dotyczących pracodawcy<< nie może być rozumiane wąsko jako >>przyczyny spowodowane przez pracodawcę<< czy >>przyczyny zawinione przez pracodawcę<<. Przeszkody uniemożliwiające wykonywanie pracy mogą być na potrzeby tego przepisu dychotomicznie podzielone na przeszkody dotyczące pracownika i przeszkody niedotyczące pracownika. Jedynie zaistnienie przeszkód dotyczących wyłącznie pracownika wyklucza zastosowanie art. 81 § 1 K.p. (…) W tym kontekście należy podkreślić, że warunkiem zastosowania art. 81 K.p. jest pozostawanie przez pracownika w gotowości do pracy. Cechy istotne gotowości do wykonywania pracy zostały sprecyzowane w orzecznictwie. Należy do nich zaliczyć: zamiar wykonywania pracy, faktyczną zdolność do jej wykonywania, pozostawanie w dyspozycji pracodawcy, uzewnętrznianie tej gotowości (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2009 r., I PK 115/09, MoPr z 2010 r. nr 9, poz. 480; z dnia 2 września 2003 r., I PK 345/02, OSNP z 2004 r. nr 18, poz. 308). Ponadto w wyroku z dnia 2 września 2003 r. Sąd Najwyższy określił pozostawanie w dyspozycji pracodawcy jako stan, w którym pracownik może na jego wezwanie niezwłocznie podjąć pracę. Zasadą jest, że jeżeli pracownik, który jest gotów do wykonywania pracy i pozostaje w dyspozycji pracodawcy, natomiast doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy, które uniemożliwiają mu wykonywanie pracy, to przysługuje mu wynagrodzenie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2006 r., II PK 111/05, OSNP z 2006 r. nr 23-24, poz. 347).“
Stosownie do art. 68 ust. 5 ustawy – Prawo oświatowe dyrektor szkoły jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych w szkole lub placówce nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami i w związku z tym jest obowiązany do rozliczania czasu pracy nauczyciela. Na mocy art. 91c ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela w zakresie spraw wynikających ze stosunku pracy, nieuregulowanych przepisami tej ustawy, mają zastosowanie przepisy Kodeksu pracy.
Mając na uwadze dotychczasowe rozważania oraz treść zapytania pana posła, należy stwierdzić, że w przypadku, gdy dyrektor szkoły bezpodstawnie pozbawia nauczyciela należnego wynagrodzenia za gotowość do pracy w związku z brakiem możliwości realizacji zajęć wynikających z tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć, z przyczyn niedotyczących nauczyciela (pomimo iż nauczyciel wykazał się tą gotowością, tzn. uzewnętrznił gotowość, zgłosił zamiar wykonywania pracy i faktyczną zdolność do jej wykonywania oraz pozostawał w dyspozycji pracodawcy) lub wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe, o którym mowa w art. 35 ust. 3d i 3e ustawy – Karta Nauczyciela, nauczyciel może dochodzić swoich praw w sądzie pracy.
Jednocześnie uprzejmie wyjaśniam, że organem uprawnionym do oceny prawidłowości stosowania przepisów prawa pracy przez pracodawców oraz do udzielania porad w tym zakresie jest Państwowa Inspekcja Pracy, zgodnie z ustawą o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. 2024 poz. 1712 z późn. zm.). Zatem w przypadku wątpliwości w sprawach dotyczących stosowania prawa pracy każdy nauczyciel może zwrócić się o pomoc osobiście, telefonicznie lub na piśmie do właściwego miejscowo okręgowego inspektoratu pracy. Ponadto inspekcja pracy została wyposażona w odpowiednie uprawnienia i środki umożliwiające wykonywanie zadań związanych z nadzorem i kontrolą, a także egzekwowaniem przestrzegania przez pracodawców obowiązujących przepisów prawa.
Uprzejmie proszę o przyjęcie powyższych wyjaśnień.
Z poważaniem
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu