w sprawie niedoszacowania wydatków na niepubliczną oświatę w powiatach
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura
Warszawa, 18-12-2025
Szanowna Pani Poseł,
zgodnie z obowiązującym prawem powiaty udzielają dotacji szkołom podstawowym specjalnym, szkołom ponadpodstawowym, w tym szkołom kształcącym osoby dorosłe, szkołom sportowym, szkołom mistrzostwa sportowego oraz placówkom. Jak stanowi art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych, dotacje te są przeznaczone na dofinansowanie realizacji zadań szkoły lub placówki w zakresie kształcenia, wychowania i opieki, w tym kształcenia specjalnego i profilaktyki społecznej. Ani przed rokiem 2025 (do roku 2024 funkcjonowała część oświatowa subwencji ogólnej, w której uwzględniano niepubliczne jednostki systemu oświaty) ani od 2025 r. (niepubliczne szkoły i placówki są uwzględniane przy ustalaniu wysokości zarówno łącznej kwoty potrzeb oświatowych, jak i kwot potrzeb oświatowych dla poszczególnych samorządów) środki naliczane powiatom i przekazywane przez nie w ramach dotacji oświatowej „nie odzwierciedlają realnych kosztów kształcenia w placówkach niepublicznych”. Należy przy tym zauważyć, że przepisy art. 70 ust. 3 Konstytucji RP mówią o udziale władz publicznych w finansowaniu szkół niepublicznych, a nie o pokrywaniu ich realnych kosztów kształcenia. Szkoły niepubliczne, odmiennie od szkół publicznych, mogą oprócz dotacji z budżetów jednostek samorządu terytorialnego pozyskiwać środki także z innych źródeł, do których zalicza się między innymi opłaty wnoszone przez rodziców uczniów. Zobowiązaniem państwa (także realizowanym przez jednostki samorządu terytorialnego) jest przede wszystkim wspieranie i finansowanie edukacji publicznej dającej równy dostęp wszystkim uczniom do wiedzy na wysokim poziomie niezależnie od statusu społecznego rodziców czy ich możliwości finansowych. Zapewnienie takiej powszechnej i bezpłatnej edukacji jest priorytetem. Jednak wyraźnie należy podkreślić, że wszyscy uczniowie traktowani są równo, a środki finansowe kalkulowane na danego ucznia są takie same, niezależnie od tego, czy uczęszcza on do szkoły publicznej czy niepublicznej.
W dniu 25 października 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego[1] (JST), zastępująca ustawę z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Ustawa ta zmieniła obecny system finansowania jednostek samorządu terytorialnego, w tym powiatów, i wprowadziła do porządku prawnego regulacje zapewniające stabilny system finansowania JST oraz spowodowała zwiększenie dochodów JST w sposób systemowy. Nowy system zakłada finansowanie samorządów głównie dochodami podatkowymi. Subwencje z budżetu państwa mają charakter jedynie uzupełniający. Reforma zakłada zwiększanie dochodów jednostek samorządu terytorialnego w sposób przewidywalny, zamiast doraźnego wsparcia finansowego. Należy zauważyć, że łączny skutek finansowy wynikający z ustawy jest dla JST pozytywny i oznacza zwiększenie ich dochodów o 24,8 mld zł w roku 2025 w stosunku do systemu obowiązującego do roku 2024, a w perspektywie najbliższej dekady szacuje się, że dochody JST wzrosną o ponad 345 mld zł.
System finansowania oświaty jest integralną częścią rozwiązań uwzględnionych w nowej ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. W zakresie finansowania zadań oświatowych ustawa przewidziała, że dla samorządów od 2025 roku będą naliczane kwoty potrzeb oświatowych zamiast wcześniej naliczanych środków w ramach subwencji oświatowej i tzw. dotacji przedszkolnej.
Łączna kwota potrzeb oświatowych w 2025 r. wynosi 102,7 mld zł i jest ona wyższa w stosunku do sumy kwot części oświatowej subwencji ogólnej zaplanowanej w ustawie budżetowej na rok 2024 i kwoty dotacji celowej na dofinansowanie zadań w zakresie wychowania przedszkolnego w roku 2024 (razem 92,2 mld zł) o 10,5 mld zł, tj. o 11,4%.
W kwocie tej uwzględniono także środki związane z podwyżkami średnich wynagrodzeń nauczycieli o 4,1%. Dodatkowo w ustawie budżetowej na 2025 rok (rezerwa celowa poz. 36 pn. uzupełnienie środków subwencji ogólnej dla JST) zaplanowano kwotę 1 mld zł na pokrycie skutków wynikających ze zwiększenia wskaźnika wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli z poziomu 4,1% do 5,0%.
Kwota potrzeb oświatowych na rok 2026 wynosi 114,95 mld zł i jest wyższa od sumy kwoty potrzeb oświatowych na rok 2025 i dodatkowej kwoty na pokrycie skutków wynikających ze zwiększenia wskaźnika wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli z poziomu 4,1% do 5% (103,6 mld zł) o 11,3 mld zł, tj. o 10,9%[2]. W porównaniu do roku 2023 jest wyższa od sumy części oświatowej subwencji ogólnej 64,5 mld zł i dotacji przedszkolnej 1,7 mld zł o 73,3%.
Dodatkowo standard finansowy A, czyli kwota bazowa potrzeb oświatowych przypadająca na jednego ucznia przeliczeniowego na rok 2025, który ma bezpośredni wpływ na poziom dotacji przekazywanej na ucznia, wynosi 9.415,1831 zł i jest to kwota wyższa od standardu wyliczonego na rok 2024 o 4,7% (8.991,3565 zł). Dodatkowo pragnę poinformować, że standard finansowy A na rok 2026 wynosi 9.716,6478 zł i jest to kwota wyższa od standardu wyliczonego na rok 2023 o 40,8% (6.898,6902 zł).
Ponadto od roku 2025 jednostki samorządu terytorialnego mogą korzystać z rezerwy na uzupełnienie dochodów JST. Środki rezerwy mogą być przeznaczone dla JST realizujących zadania bieżące lub inwestycyjne m.in. w obszarze oświaty, w oparciu o „Kryteria podziału rezerwy na uzupełnienie dochodów jednostek samorządu terytorialnego w obszarze oświaty na rok 2025“, które w dniu 9 czerwca br. zostały opublikowane na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej w zakładce finansowanie edukacji – subwencja ogólna dla JST.
W przypadku wzrostu zadań w ciągu roku budżetowego (na przykład w związku ze wzrostem liczby orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego lub liczby uczniów w szkołach niepublicznych) możliwe było uzyskanie wsparcia finansowego w ramach kryterium I. – „Dofinansowanie wzrostu zakresu zadań oświatowych w stosunku do zakresu zadań przyjętego do obliczenia potrzeb oświatowych na rok 2025“.
Podział środków z rezerwy na uzupełnienie dochodów jednostek samorządu terytorialnego, zgodnie z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, następuje najpóźniej do dnia 30 listopada roku budżetowego. Środki z ww. rezerwy na 2025 rok zostały już w całości rozdysponowane. Dysponentem ww. środków jest minister właściwy do spraw finansów publicznych.
Ponadto w art. 36 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego przewidziano, że po zakończeniu roku budżetowego ponownie będą wyliczane kwoty potrzeb finansowych na ten rok, który się zakończy. Właściwy minister do spraw oświaty i wychowania porówna kwoty z zakresu potrzeb oświatowych, wyliczone przed rozpoczęciem roku budżetowego, z kwotami wyliczonymi po jego zakończeniu. W przypadku gdy wystąpi różnica między tymi kwotami potrzeb finansowych (w tym potrzeb oświatowych), nastąpi odpowiednia korekta dochodów obejmująca zarówno wzrosty, jak i spadki zakresu zadań oświatowych. Wprowadzona zmiana pozwala na systemowe rozwiązanie obecnego problemu zmiany zakresu zadań oświatowych w trakcie roku budżetowego.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Henryk Kiepura
Sekretarz Stanu
[1] Dz. U. 2024 poz. 1572 z późn. zm.
[2] Dodatkowa kwota w wysokości 991.490.327 zł, zaplanowana w ustawie budżetowej na 2025 rok (rezerwa celowa poz. 36 pn. uzupełnienie środków subwencji ogólnej dla JST), na pokrycie skutków wynikających ze zwiększenia wskaźnika wzrostu średnich wynagrodzeń nauczycieli z poziomu 4,1% do 5,0%.