w sprawie finansowania i aktualnego stanu nauczania języka jidysz w polskim systemie oświaty
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański
Warszawa, 13-05-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 16652 Pani Poseł Marty Stożek w sprawie systemowych działań państwa na rzecz ochrony i rozwoju nauczania języka jidysz w polskim systemie oświaty oraz zapytanie numer 3398 Pani Poseł Marty Stożek w sprawie finansowania i aktualnego stanu nauczania języka jidysz w polskim systemie oświaty, uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
W opinii Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) pytania zawarte w ww. interpelacji Pani Poseł wykraczają poza zakres kompetencyjny MSWiA, które realizuje zadania mające na celu ochronę, zachowanie i rozwój tożsamości kulturowej mniejszości narodowych i etnicznych lub zachowanie i rozwój języka regionalnego, o których mowa w art. 18 ust. 2 pkt 1, 3-9 ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym[1].
Minister SWiA, jako minister właściwy do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych, jest organem administracji rządowej w sprawach objętych ustawą. Nie jest natomiast organem właściwym dla kwestii obejmujących funkcjonowanie polskiego systemu oświaty, w tym np. „stworzenia systemowych warunków dla nauczania języka jidysz w szkołach”.
Natomiast w odniesieniu do zapytania numer 3398 uprzejmie informuję, że Minister SWiA każdego roku na podstawie art. 18 ust. 3 ustawy ogłasza zasady postępowania w sprawach dotyczących udzielania dotacji, o których mowa w art. 18 ust. 2 ustawy.
Zgodnie z ww. przepisem prawa, dotacje celowe lub podmiotowe mogą być przeznaczone na:
1) działalność instytucji kulturalnych, ruchu artystycznego i twórczości mniejszości oraz imprez artystycznych mających istotne znaczenie dla kultury mniejszości;
2) inwestycje służące zachowaniu tożsamości kulturowej mniejszości;
3) wydawanie książek, czasopism, periodyków i druków ulotnych w językach mniejszości lub w języku polskim, w postaci drukowanej oraz w innych technikach zapisu obrazu i dźwięku;
4) wspieranie programów telewizyjnych i audycji radiowych realizowanych przez mniejszości;
5) ochronę miejsc związanych z kulturą mniejszości;
6) działalność świetlicową;
7) prowadzenie bibliotek oraz dokumentacji życia kulturalnego i artystycznego mniejszości;
8) edukację dzieci i młodzieży realizowaną w różnych formach;
9) propagowanie wiedzy o mniejszościach;
10) inne zadania zmierzające do osiągnięcia celów, o których mowa w ust. 1, w szczególności realizowane w ramach programów wieloletnich.
Powyższe zadania mogą być skierowane do jednej, konkretnej mniejszości (lub użytkowników języka regionalnego) lub szerokiego grona odbiorców, celem propagowania wiedzy o mniejszościach lub o języku regionalnym.
Każdorazowo Minister SWiA powołuje Komisję Ekspertów, którzy oceniają złożone, poprawne pod względem formalnym oferty realizacji zadań i rekomendują zadania do realizacji.
Ponadto, Minister SWiA na bieżąco publikuje na stronie internetowej[2] komunikaty o wszelkich zmianach zasad postępowania, o których była mowa wyżej.
Na ww. stronie internetowej, w zakładce „Wsparcie dla mniejszości”, są dostępne wykazy dotacji celowych i podmiotowych poczynając od 2018 r. Wykazy zawierają m.in. tytuły zadań oraz przypisane im kwoty środków finansowych.
Główni beneficjenci przyznanych w latach 2015-2026 dotacji z części 43. budżetu państwa – wyznania religijne oraz mniejszości narodowe i etniczne, związanych z nauczaniem języka jidysz, ale przede wszystkim z edukacją dotyczącą kultury jidysz, to:
Należy także zwrócić uwagę na corocznie organizowany trzytygodniowy projekt – Międzynarodowe Letnie Seminarium Języka i Kultury Jidysz (w 2026 r. odbędzie się XXIV edycja). Projekt obejmuje m.in. program kursów jidysz na 4 poziomach zaawansowania, wykładów, warsztatów specjalistycznych, konwersacji i innych aktywności ukierunkowanych na język i kulturę jidysz. Jego zasięg to około 60 odbiorców, w tym należących do mniejszości żydowskiej.
Warto wspomnieć również o cyklu spotkań, warsztatów i wykładów poświęconych kulturze jidysz w ramach Festiwalu Kultury Żydowskiej Warszawa Singera (w 2026 r. odbędzie się XXIII edycja festiwalu). W wydarzeniach organizowanych w ramach cyklu corocznie uczestniczy około 3500 osób. Cykl spotkań, warsztatów i wykładów poświęconych kulturze jidysz w ramach Festiwalu Kultury Żydowskiej „Warszawa Singera” jest organizowany, aby promować wiedzę o kulturze jidysz, historii i tradycji Żydów polskich oraz umożliwić szerszej publiczności kontakt z wielowiekowym dziedzictwem kultury Żydów polskich, a także z żywą obecnością języka jidysz.
Warto w tym miejscu zaznaczyć, że wiele realizowanych zadań, współfinansowanych przez Ministra SWiA, związanych z popularyzacją kultury i tradycji Żydów polskich, często prezentuje wybrane aspekty unikalnej kultury jidysz (w tym języka). Prowadzone przez Stowarzyszenie Chór Żydowski „CLIL” warsztaty muzyczne, związane z jego planami artystycznymi i koncertowymi, w których repertuar chóru obejmuje utwory wykonywane w językach jidisz, hebrajskim, ladino i polskim, oraz Festiwale: „Lubliner” corocznie organizowany w Lublinie przez Fundację Ner Tamid, czy też białostocki „Zachor” organizowany przez Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska-Izrael, są tego najlepszym przykładem.
W załączeniu przekazuję tabelaryczne zestawienie zadań publicznych – zleconych do realizacji w 2015 r. przez Ministra Administracji i Cyfryzacji, a w latach 2016-2026 przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji – związanych z nauczaniem języka jidysz oraz edukacją dotyczącą języka i kultury jidysz.
Z poważaniem
z up. Tomasz Szymański
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. z 2026 r. poz. 75, dalej – ustawa.