w sprawie ustalenia prawa do świadczenia "Rodzina 800+" rodzicowi, z którym faktycznie zamieszkują dzieci
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Aleksandra Gajewska
Warszawa, 21-03-2024
Szanowny Panie Marszałku,
katalog osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego określa art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r., poz. 810 z późn. zm.), zgodnie z którym, świadczenie wychowawcze przysługuje:
W świetle powyższego, rodzic może uzyskać prawo do świadczenia wychowawczego na dane dziecko jedynie, gdy łącznie spełnione zostaną dwie przesłanki: pozostawania dziecka na utrzymaniu tego rodzica oraz wspólnego zamieszkiwanie dziecka z tym rodzicem.
Wyjątek od powyższej zasady zawiera art. 5 ust. 2a powyższej ustawy, zgodnie z którym, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
W związku z powyższym, w sytuacji, gdy obydwojgu rodzicom przysługuje pełna władza rodzicielska nad danym dzieckiem i brak jest orzeczenia sądu rodzinnego ustalającego miejsce zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców, to zgodnie z ww. art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, świadczenie przysługuje rodzicowi, z którym dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na jego utrzymaniu.
Natomiast w przypadku, gdy sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka przy jednym z rodziców, Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest związany treścią takiego orzeczenia. Orzeczenie sądu w zakresie miejsca zamieszkania jest wiążące dla wszystkich organów administracji publicznej - zgodnie z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Jeśli w powyższym przypadku dziecko fizycznie przebywa z drugim z rodziców, rodzic ten powinien uregulować sytuację prawną dziecka i wystąpić do sądu o uregulowanie tej sytuacji, np. poprzez zmianę miejsca zamieszkania dziecka. Dopiero po uzyskaniu odpowiedniego, prawomocnego orzeczenia w zakresie zmiany miejsca zamieszkania dziecka, zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy, rodzic ten będzie mógł uzyskać świadczenie wychowawcze na to dziecko.
Inne rozstrzygnięcie powyższej kwestii stanowiłoby sankcjonowanie i premiowanie np. przypadków, gdy dziecko przebywa z rodzicem wbrew woli drugiego rodzica i wbrew orzeczeniu sądu (tzw. porwania rodzicielskie).
Jednocześnie należy wskazać, że ustalenie, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, prawa do świadczenia wychowawczego w konkretnym i indywidualnym przypadku, należy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Od decyzji ZUS stronie przysługuje odwołanie do Prezesa ZUS. Na decyzję Prezesa ZUS przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Jest to jedyna droga do ewentualnego wzruszenia nieostatecznych decyzji administracyjnych.
W związku z powyższym, w celu uzyskania szczegółowych informacji oraz wiążącego rozstrzygnięcia konkretnej i indywidualnej sprawy dotyczącej świadczenia wychowawczego, osoba zainteresowana powinna zwrócić się do ZUS. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie jest organem ustalającym oraz weryfikującym prawo do świadczenia wychowawczego w indywidualnych sprawach, ani nie posiada uprawnień do ingerowania w postępowania prowadzone w indywidualnych sprawach przez ZUS.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu