w sprawie potwierdzania obywatelstwa polskiego w sytuacjach niebudzących wątpliwości
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Magdalena Roguska
Warszawa, 06-08-2026
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na zapytanie numer 3644 pana posła Macieja Koniecznego w sprawie potwierdzania obywatelstwa polskiego w sytuacjach niebudzących wątpliwości uprzejmie przedstawiam poniższe informacje.
Na wstępie należy zauważyć, że decyzja wojewody potwierdzająca posiadanie obywatelstwa polskiego ma bardzo istotne skutki w sferze prawnej i faktycznej. Osoba, której obywatelstwo polskie zostało potwierdzone, otrzymuje polskie dokumenty tożsamości, dostęp do szeregu zawodów zarezerwowanych wyłącznie dla obywateli polskich (służba wojskowa), jak również możliwość uzyskania pomocy w sytuacjach kryzysowych za granicą (ewakuacja). Ponadto osoba taka staje się jednocześnie obywatelem Unii Europejskiej ze wszystkimi tego konsekwencjami.
Z opisanej przez pana posła w niniejszym zapytaniu sytuacji wynika, że dorosła cudzoziemka – obywatelka Wielkiej Brytanii, która nigdy nie posiadała polskich dokumentów tożsamości, zwróciła się – w związku z zamiarem podjęcia studiów na terytorium Unii Europejskiej – do konsula Rzeczypospolitej Polskiej (RP) o wydanie paszportu.
Należy wyjaśnić, że w przypadku osób nieposiadających ważnego paszportu, tożsamość i obywatelstwo organ paszportowy ustala na podstawie ważnego dowodu osobistego. W odniesieniu do osób, które nie posiadają również tego dokumentu, organ paszportowy może zażądać dodatkowych dokumentów, np. potwierdzających posiadanie obywatelstwa polskiego. Co istotne, powyższe zasady odnoszą się do postępowania wszystkich organów paszportowych, zarówno w kraju, jak i za granicą. Wydaje się, że taka sytuacja miała miejsce w opisanej przez pana posła sprawie.
Warto zauważyć, że przedstawiony przypadek nie należy do spraw oczywistych. Zainteresowana jest osobą dorosłą, co oznacza, że urodziła się co najmniej 18 lat temu. Przede wszystkim pojawia się pytanie, dlaczego sama wnioskodawczyni, a wcześniej jej rodzice, nigdy nie ubiegali się o polskie dokumenty tożsamości dla niej. Wprawdzie, co do zasady, obywatelstwo polskie nabywa się po rodzicach, gdy którekolwiek z nich posiadało obywatelstwo polskie w dacie urodzenia się dziecka, jednakże z faktu, że obecnie rodzice lub jedno z nich posiada polskie dokumenty tożsamości, nie można wywodzić, że posiadali to obywatelstwo w dacie urodzenia się dziecka. Nie można bowiem wykluczyć, że rodzice byli cudzoziemcami i nabyli obywatelstwo polskie dopiero po urodzeniu się dziecka, a nabycie tego obywatelstwa nie rozciągało się na ich małoletnie wówczas dzieci.
Należy również wyjaśnić, że w warunkach ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim[1], która obowiązywała do 14 sierpnia 2012 r., rodzice o różnym obywatelstwie – polskim i obcym, mogli w terminie 3 miesięcy od urodzenia się dziecka wybrać dla niego obywatelstwo obce[2], co de facto skutkowało utratą obywatelstwa polskiego przez dziecko.
Ponadto, stosownie do przepisu art. 7 ww. ustawy, wszelkie zmiany w ustaleniu osoby rodzica lub jego obywatelstwa podlegają uwzględnieniu w ciągu roku od dnia urodzenia się dziecka. Najczęściej do takich sytuacji dochodzi w przypadku, gdy matka dziecka jest cudzoziemką, a ojciec dziecka jest obywatelem polskim. Jeżeli ustalenie ojcostwa obywatela polskiego nastąpiło w ciągu roku od dnia urodzenia, to dziecko nabywa obywatelstwo polskie. Jeżeli po upływie tego terminu, to pomimo posiadania obywatelstwa polskiego przez ojca, dziecko nie nabywa tego obywatelstwa.
W przedmiotowej sprawie należałoby również wyjaśnić czy wnioskodawczyni nie jest dzieckiem przysposobionym. Wymaga podkreślenia, że stosownie do przepisów ustawy o obywatelstwie polskim z 1962 r., przez przysposobienie dziecko nie nabywało obywatelstwa polskiego. Dopiero obecnie obowiązująca ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim[3] wprowadziła do polskiego prawa nową przesłankę nabycia obywatelstwa polskiego przez przysposobienie[4]. Mając na uwadze fakt, że ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim weszła w życie 15 sierpnia 2012 r., to dopiero przysposobienie po tej dacie małoletniego cudzoziemca przez osoby, z których co najmniej jedno posiada obywatelstwo polskie, skutkuje nabyciem obywatelstwa polskiego i to pod warunkiem, iż przysposobienie ma charakter przysposobienia pełnego.
Warto zauważyć, jak już wcześniej wskazano, że przestawiona przez pana posła sytuacja nie należy do oczywistych i na potrzeby ustalenia, czy zainteresowana posiada obywatelstwo polskie, wyjaśnienia wymagają wszystkie wskazane powyżej kwestie.
Zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim decyzję w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego lub jego utraty wydaje wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania lub ostatnie miejsce zamieszkania na terytorium RP osoby, której postępowanie dotyczy, a w przypadku braku tej podstawy – wojewoda mazowiecki.
Stosownie do art. 56 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim wniosek o potwierdzenie posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego powinien zawierać dane osoby, której potwierdzenie dotyczy, i jej wstępnych do drugiego stopnia oraz informacje o istotnych okolicznościach niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego i prawnego. Do ustalenia podstawy nabycia i utraty obywatelstwa polskiego miarodajne są przepisy obowiązujące w chwili zdarzenia lub czynności, na skutek których nastąpiło nabycie lub utrata obywatelstwa z mocy prawa lub decyzji właściwego organu.
Ciężar dowodowy wykazania tych danych i okoliczności pozostaje po stronie wnioskodawców, bowiem na mocy art. 56 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim są oni obowiązani dołączyć dokumenty potwierdzające dane i informacje zawarte we wniosku. Wyjątek stanowi sytuacja, gdy uzyskanie tych dokumentów przez wnioskodawców napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody.
Przedmiotowe dokumenty, dla swej wiarygodności, powinny być przedłożone w formie oryginałów lub uwierzytelnionych kopii. Ponadto, zgodnie z art. 12 ustawy o obywatelstwie polskim wnioski oświadczenia i dokumenty wymagane w sprawach uregulowanych w ustawie, sporządzone w języku obcym, składa się wraz z ich tłumaczeniem na język polski sporządzonym lub poświadczonym przez tłumacza przysięgłego lub przez konsula, chyba że umowa międzynarodowa, którą Rzeczypospolita Polska jest związana, stanowi inaczej.
Obowiązująca ustawa o obywatelstwie polskim nie określa dokumentów, które należy załączyć do wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. Kluczowe jest, by wskazywały one wiarygodnie na fakty skutkujące nabyciem i posiadaniem obywatelstwa polskiego przez osobę, której dotyczy postępowanie, np. stare dowody osobiste, paszporty, książeczki wojskowe lub inne dokumenty z wpisem dotyczącym obywatelstwa lub nawet potwierdzających fakt zamieszkiwania w Polsce. Katalog tych dokumentów nie ma charakteru zamkniętego i organ rozpatrujący sprawę jest uprawniony do wzywania wnioskodawcy do uzupełnień materiału dowodowego.
Wnioskodawca może działać (w tym złożyć przedmiotowy wniosek) osobiście lub za pośrednictwem pełnomocnika – w tym przypadku do wniosku należy załączyć oryginał lub uwierzytelnioną za zgodność z oryginałem kopię dokumentu pełnomocnictwa.
Z kolei potwierdzanie obywatelstwa przez organa paszportowe, o którym mowa w ustawie z dnia 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych[5], nie jest tożsame – proceduralnie – z potwierdzaniem posiadania obywatelstwa polskiego uregulowanym w ustawie o obywatelstwie polskim.
W toku procedowania spraw paszportowych organa paszportowe mają na uwadze przede wszystkim ustawę o dokumentach paszportowych oraz prawo procesowe, tj. przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego[6] (w przypadku krajowych organów paszportowych) i przepisy ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. – Prawo konsularne[7] (w przypadku konsulów).
Obywatelstwo osoby wnioskującej o polski dokument paszportowy musi być potwierdzone przez organ paszportowy w sposób pewny. Sposoby takiego potwierdzania zostały literalnie i enumeratywnie wskazane przez ustawodawcę w ustawie o dokumentach paszportowych.
Zgodnie z przepisami tejże ustawy organ paszportowy potwierdza obywatelstwo wnioskodawcy lub osoby, której ma być wydany dokument paszportowy, na podstawie ważnego dokumentu paszportowego lub ważnego dowodu osobistego, o ile został wydany[8]. Wskazany organ może potwierdzić obywatelstwo wnioskodawcy lub osoby, której ma być wydany dokument paszportowy, na podstawie danych zawartych w Rejestrze Dokumentów Paszportowych, w rejestrze PESEL oraz w Rejestrze Dowodów Osobistych[9]. Organ paszportowy w celu ustalenia obywatelstwa osoby, której ma być wydany dokument paszportowy, może żądać podania nazwiska rodowego oraz poprzednich nazwisk tej osoby, jeżeli były zmieniane; a także imion, nazwisk i nazwisk rodowych matki i ojca tej osoby[10]. Natomiast w przypadku uzasadnionych wątpliwości co do tożsamości osoby, której ma być wydany dokument paszportowy, jej obywatelstwa lub innych danych niezbędnych do złożenia wniosku o wydanie dokumentu paszportowego, organ paszportowy może potwierdzić te dane w rejestrze stanu cywilnego, o którym mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego[11], w centralnym rejestrze danych o nabyciu i utracie obywatelstwa polskiego, o którym mowa w art. 59 ust. 1 ustawy o obywatelstwie polskim, lub może żądać przedłożenia dokumentu potwierdzającego posiadanie obywatelstwa polskiego przez osobę, której ma być wydany dokument paszportowy, wydanego na podstawie przepisów ustawy o obywatelstwie polskim[12].
Należy także zauważyć, że wskazane powyżej sposoby potwierdzania obywatelstwa są równorzędne i stosowane przez organa paszportowe w kolejności według wyliczenia zawartego w przepisach ustawy o dokumentach paszportowych.
Ponadto każda sprawa paszportowa jest traktowana w sposób indywidualny. Organ paszportowy, który przyjął wniosek paszportowy, jest wyłącznym gospodarzem postępowania wszczętego takim wnioskiem. Zatem to na tym organie spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia/ustalenia stanu faktycznego procedowanej przez niego sprawy. Podejmuje on w tym zakresie – przewidziane prawem – stosowne czynności i wyłącznie on decyduje czy w świetle dokumentów oraz informacji/danych, do których ma dostęp bądź którymi dysponuje, można przyjąć, że zostało potwierdzone obywatelstwo osoby, dla której ma być wydany dokument paszportowy.
Jednocześnie należy podkreślić, że organ paszportowy drugiej instancji nie może – w toku postępowania pierwszoinstancyjnego – ingerować co do kwestii istnienia (bądź nie) przesłanek do wydania dokumentu paszportowego dla konkretnej osoby. Nie można bowiem wykluczyć, że taka sprawa w przyszłości może być rozpatrywana przez ten organ w trybie odwoławczym (co do zasady odmowa wydania dokumentu paszportowego następuje w drodze decyzji, od której przysługuje odwołanie).
Posiadanie obywatelstwa polskiego jest także warunkiem otrzymania dowodu osobistego. Zgodnie z art. 29b ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych[13] organ gminy, w przypadku uzasadnionych wątpliwości odnoszących się do obywatelstwa osoby, której ma być wydany dowód osobisty, może potwierdzić te dane w centralnym rejestrze danych o nabyciu i utracie obywatelstwa polskiego lub może żądać przedłożenia dokumentu potwierdzającego posiadanie obywatelstwa polskiego.
Ocena, czy w danej sprawie indywidualnej zachodzą uzasadnione wątpliwości co do posiadania obywatelstwa polskiego przez osobę ubiegającą się o wydanie dowodu osobistego, należy do wyłącznej właściwości organu gminy przyjmującego wniosek. Również do tego organu należy wybór sposobu potwierdzenia danych dotyczących obywatelstwa polskiego, organ ten powinien jednak uwzględnić stan faktyczny danej sprawy. Jeżeli w danej sprawie wystarczające do rozstrzygnięcia wątpliwości w zakresie posiadania obywatelstwa polskiego przez osobę ubiegającą się o wydanie dowodu osobistego może okazać się potwierdzenie danych w centralnym rejestrze danych o nabyciu i utracie obywatelstwa polskiego, organ gminy po zarejestrowaniu wniosku o wydanie dowodu osobistego w systemie powinien w pierwszej kolejności wystąpić do ministra spraw wewnętrznych i administracji o potwierdzenie danych w tym rejestrze.
Natomiast odnosząc się do przedstawionej w wystąpieniu pana posła kwestii złożonego wniosku o potwierdzenie obywatelstwa polskiego, należy wskazać, że stosownie do art. 37 § 1 K.p.a. stronie przysługuje prawo do wniesienia ponaglenia zarówno w przypadku bezczynności (tj. niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie), jak i przewlekłości (tj. prowadzenia postępowania dłużej niż to niezbędne do załatwienia sprawy).
W sprawach o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego wojewoda jest zobligowany do załatwienia wniosków stron w terminie sześciu miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, tj. od dnia wpływu wniosku do urzędu wojewódzkiego, co wynika wprost z przepisu art. 10 ust. 3a ustawy o obywatelstwie polskim.
Jak wskazano w wystąpieniu pana posła, wniosek o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego wpłynął do wojewody mazowieckiego 26 maja 2026 r. W związku z powyższym zgodnie z ww. przepisami prawa wojewoda mazowiecki powinien rozpatrzyć przedmiotowy wniosek do 26 listopada 2026 r.
Tym samym, w sytuacji złożenia ponaglenia przed dniem 26 listopada 2026 r. zachodzi okoliczność, o której mowa w art. 37 § 3a K.p.a., zgodnie z którą w przypadku, gdy ponaglenie zostało wniesione przed upływem terminu określonego w art. 35 albo przepisach szczególnych (art. 10 ust. 3a ustawy o obywatelstwie polskim), organ prowadzący postępowanie pozostawia ponaglenie bez rozpoznania.
Z poważaniem
z up. Magdalena Roguska
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
[1] Dz. U. 2000 nr 28 poz. 353 z późn. zm. – wersja nieobowiązująca.
[2] Art. 6 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim.
[3] Dz. U. 2025 poz. 1611.
[4] Art. 16 ustawy o obywatelstwie polskim.
[5] Dz. U. 2026 poz. 196.
[6] Dz. U. 2025 poz. 1691, dalej również jako: K.p.a.
[7] Dz. U. 2026 poz. 711.
[8] art. 38 ust. 1 ustawy o dokumentach paszportowych.
[9] art. 38 ust. 3 ustawy o dokumentach paszportowych.
[10] art. 38 ust. 5 ustawy o dokumentach paszportowych.
[11] Dz. U. 2026 poz. 393.
[12] art. 40 ustawy o dokumentach paszportowych.
[13] Dz. U. 2025 poz. 1753 z późn. zm.