do ministra edukacji
w sprawie postulatów jednostek samorządu terytorialnego dotyczących finansowania i organizacji systemu oświaty
Zgłaszający: Elżbieta Anna Polak
Data wpływu: 09-10-2026
Szanowna Pani Minister,
do biur poselskich docierają postulaty jednostek samorządu terytorialnego dotyczące konieczności zmian w systemie finansowania i organizacji oświaty. Samorządy, jako organy prowadzące znaczną część szkół i placówek oświatowych, mierzą się z rosnącymi kosztami realizacji zadań edukacyjnych oraz ograniczonymi możliwościami elastycznego dostosowywania organizacji szkół do lokalnych uwarunkowań demograficznych i finansowych.
Jednym z istotnych problemów jest zapewnienie adekwatnego finansowania zadań oświatowych, tak aby środki przekazywane z budżetu państwa odpowiadały rzeczywistym kosztom realizacji obowiązków nałożonych na samorządy. Szczególne znaczenie ma sytuacja małych szkół, w których spadek liczby uczniów nie powoduje proporcjonalnego zmniejszenia kosztów funkcjonowania placówki.
W przedstawionych postulatach samorządy wskazują na potrzebę:
a) Precyzyjnego określenia, na jakie zadania przeznaczona jest subwencja, tak, aby możliwe było łatwiejsze porównywanie dochodów z wydatkami.
b) Opracowanie modelu szkół wzorcowych (standardowych), dla których subwencja pokrywa wydatki subwencjonowane. Określenie minimalnej liczebności oddziału, który musi być otworzony w małej szkole i zezwolenie w ten sposób, aby w sytuacji w której do klasy I szkoły podstawowej zapisuje się kilku uczniów z obwodu tej szkoły, JST może nie otwierać oddziału (co pozwoliłoby nie dopuszczać do sytuacji, w której samorząd musi uruchomić np. 5-osobowy oddział).
c) Podwyższenie finansowego standardu A podziału subwencji oświatowej.
d) Lepsze dopasowanie wag subwencyjnych do faktycznych kosztów, tak aby algorytm subwencyjny odzwierciedlał rzeczywiste koszty szkół różnych typów.
e) Umożliwienie samorządom bardziej elastycznego organizowania oświaty, w tym głównie modyfikowania sieci szkół:
– o zmianę podejścia do limitu uczniów w oddziale (obecnie, przy 25-osobowym limicie uczniów w klasach I-III szkoły podstawowej, np. przy 26 uczniach konieczne jest utworzenie dwóch oddziałów);
– o formalne umożliwienie zwiększenia liczby godzin możliwych do organizowania w formie zajęć międzyklasowych w małych szkołach (warto przy tym pamiętać, że niezależnie od aspektów ekonomicznych prowadzenie zajęć w zbyt małych grupach nie jest korzystne dla uczniów ze względów społecznych);
– o możliwość organizacji szkół podstawowych niepełnych np. z klasami IV-VIII, co pozwoliłoby organizować mniejsze oddziały w małych szkołach z klasami I-III i większe oddziały w większych szkołach z klasami IV-VIII.
f) Obniżenie kosztów funkcjonowania oświaty poprzez odchudzenie ramowych planów nauczania i zmniejszenie tygodniowych liczb godzin dla uczniów. Poprawa jakości oświaty poprzez poprawienie jakości zajęć, a nie zwiększanie ich ilości. Zajęć lekcyjnych powinno być mniej, co wymaga zdecydowanego ograniczenia podstawy programowej.
g) Zatrzymanie prac nad projektem ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw zwiększających uprawnienia kuratora przy jednoczesnym ograniczeniu roli organów prowadzących, rad rodziców oraz autonomii nauczycieli i dyrektorów oraz wprowadzający kary więzienia dla dyrektorów.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami: