w sprawie dyskryminacji wobec dzieci uczęszczających na lekcje religii
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer
Warszawa, 01-07-2024
Szanowny Panie Pośle!
Odpowiadając na zapytanie uprzejmie informuję, że organizacja nauki religii i etyki w grupach międzyoddziałowych i międzyklasowych była rozwiązaniem możliwym do przeprowadzenia w szkole w dotychczas obowiązującym stanie prawnym.
W projekcie rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach[1] przewiduje się zmianę w § 2 ww. rozporządzenia. W § 2 ust. 1 i 1a nowelizowanego rozporządzenia została utrzymana dotychczasowa zasada, zgodnie z którą przedszkole i szkoła organizują lekcje religii w oddziale przedszkola lub oddziale (klasie) szkoły, jeżeli na lekcje religii zgłosi się nie mniej niż siedmiu wychowanków danego oddziału w przedszkolu lub uczniów danego oddziału (danej klasy) w szkole. W przypadku gdy na naukę religii zgłosi się mniejsza liczba wychowanków danego oddziału lub uczniów danego oddziału lub danej klasy, przedszkole lub szkoła mają obowiązek zorganizować lekcje religii w grupie międzyoddziałowej lub międzyklasowej.
Założeniem nowelizowanego rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach[2] jest poszerzenie możliwości organizacji nauki religii i etyki w grupach międzyoddziałowych i międzyklasowych złożonych także z wychowanków lub uczniów, którzy do tej pory nie byli łączeni na tych zajęciach z wychowankami lub uczniami z innych oddziałów lub klas. Zmiana służy uelastycznieniu obowiązujących przepisów do sytuacji faktycznych, z którymi muszą się mierzyć dyrektorzy szkół i przedszkoli.
Zwracam uwagę, że decyzje organizacyjne w przedszkolu/szkole w przypadku organizacji nauki religii i etyki były od momentu wejścia w życie tych regulacji do polskiego systemu prawnego zależne od indywidualnych decyzji rodziców wychowanków/uczniów albo pełnoletnich uczniów w zakresie pobierania nauki religii danego kościoła albo związku wyznaniowego. Biorąc pod uwagę założenia dotychczas obowiązujących regulacji prawnych, kościoły i związki wyznaniowe powinny mieć doświadczenie pracy z niejednorodną grupą wychowanków w przedszkolu czy uczniów w szkole.
Wyjaśniam również, że projekt został poddany szerokim konsultacjom publicznym, w ramach których przekazano go do zaopiniowania, m.in. przez Radę Dialogu Społecznego, Rzecznika Praw Dziecka oraz Rzecznika Praw Obywatelskich, a także udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Ministra Edukacji oraz w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej Rządowego Centrum Legislacji. Projekt został także skierowany do zaopiniowania przez władze zwierzchnie kościołów i innych związków wyznaniowych prowadzących nauczanie religii (swojej konfesji) w przedszkolach i szkołach.
Ponadto przedstawiciele MEN spotkali się z przedstawicielami kościołów oraz związków wyznaniowych, które miały możliwość przedstawienia uwag w zakresie nowych rozwiązań dotyczących uelastycznienia zasad organizacji nauki religii w przedszkolach i szkołach.
Uprzejmie informuję, że po konsultacjach społecznych, biorąc pod uwagę także uwagi zgłaszane przez kościoły i związki wyznaniowe, projekt rozporządzenia został zmieniony w następującym zakresie:
Wyjaśniam nadto, że wejście w życie projektowanego rozporządzenia z dniem 1 września 2024 r. nie oznacza konieczności wprowadzenia zmian w stanie zatrudnienia nauczycieli religii i etyki. Nowe rozwiązania organizacyjne dotyczące łączenia uczniów w grupy międzyoddziałowe i międzyklasowe, zgodnie z brzmieniem nowelizowanego przepisu § 2 w zakresie zmienianego ust. 1 i dodawanych ust. 1a-1c, będą mogły być zastosowane przez dyrektora szkoły, gdy zaistnieją określone przesłanki, np. trudności w zatrudnieniu nauczyciela religii czy etyki lub obciążenie tego nauczyciela dużą liczbą godzin ponadwymiarowych. Zmiany dotyczące ruchów kadrowych w szkole podejmuje dyrektor szkoły jako kierownik zakładu pracy dla zatrudnionych w danej jednostce nauczycieli. Zakłada się racjonalność działania dyrektora, który korzystając z nowych rozwiązań ułatwiających organizowanie nauki religii w szkole zobowiązany jest do przestrzegania przepisów ogólnych prawa pracy oraz szczególnych uprawnień i ochrony, jakie posiadają nauczyciele zatrudnieni na podstawie przepisów ustawy – Karta Nauczyciela.
Odnosząc się do kwestii zmiany przepisów w zakresie wliczania oceny z religii (etyki) do średniej ocen informuję, że zajęcia religii (etyki) są dobrowolne, zatem rodzic lub pełnoletni uczeń może zdecydować w każdej chwili o rozpoczęciu uczęszczania przez ucznia na lekcje religii (etyki) lub zrezygnowaniu z uczestnictwa w tych zajęciach. W związku z tym, że zajęcia religii i etyki nie są zajęciami, na które uczeń jest obowiązany uczęszczać, nieuzasadnione jest, aby roczna lub końcowa ocena klasyfikacyjna z tych zajęć miała wpływ na średnią uzyskanych ocen.
Zgodnie z zapowiedzią ministra edukacji planowana jest kolejna nowelizacja ww. rozporządzenia, której celem będzie zmniejszenie od 1 września 2025 r. wymiaru godzin nauczania religii w szkołach z dwóch godzin lekcyjnych do jednej. Aktualnie minister edukacji nie planuje wprowadzenia obowiązkowych lekcji etyki dla uczniów, którzy nie uczęszczają na lekcje religii.
Po wdrożeniu nowych przepisów, czyli po roku szkolnym 2025/2026 Ministerstwo Edukacji Narodowej rozważy przeprowadzenie ogólnopolskiej kontroli w celu ustalenia, w jaki sposób nowe rozwiązania organizacyjne wpłynęły na sytuację (jakość i dostępność) nauczania religii w szkołach.
Z poważaniem
Z upoważnienia Ministra Edukacji
Katarzyna Lubnauer
Sekretarz Stanu
[1] Dz. U. z 2020 r. poz. 983
[2] Dz. U. z 2020 r. poz. 983