7 kadencja, 11 posiedzenie, 3 dzień (30-03-2012)

13 punkt porządku dziennego:
Rozpatrzenie obywatelskiego wniosku o przeprowadzenie referendum ogólnokrajowego w sprawie o szczególnym znaczeniu dla państwa i obywateli dotyczącej powszechnego wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn (druk nr 254).


Prezes Rady Ministrów Donald Tusk:

    Pan przewodniczący, argumentując na rzecz referendum, powołał się na Białą Księgę Komisji Europejskiej. Tak, oczywiście, ma pan rację. Pan przytoczył fakty i diagnozy zawarte w Białej Księdze Komisji Europejskiej. Dobrze, że to szef ˝Solidarności˝ powołuje się na te wraże dokumenty wrażej organizacji, jaką jest Unia Europejska. Pójdę pańskim tropem dalej, bo konkluzja zawarta w tej konkretnie Białej Księdze, którą pan cytował, jest jednoznaczna: podnosić wiek emerytalny.

    (Pełnomocnik Grupy Obywateli Piotr Duda: Z zachowaniem tych elementów.)

    Podnosić wiek emerytalny. (Oklaski)

    (Pełnomocnik Grupy Obywateli Piotr Duda: Z uwzględnieniem wymienionych warunków.)

    Istotą tej ustawy jest umożliwienie wypłacania emerytur na poziomie, który umożliwia przeżycie. Nie mówimy - i każdy, kto jest odpowiedzialny i będzie rekomendował nasz projekt, nie powinien używać takich argumentów - że naszym celem jest to, aby emerytury były wysokie, by nie pojawiało się to złudzenie palm. Pojawiały się tu przywołania pamiętnej, nie do końca uczciwej, kampanii na rzecz funduszy emerytalnych. Wszyscy je pamiętamy. Nie, nie mamy złudzeń. Ta reforma czy ta zmiana, jak wolą niektórzy, nie da gwarancji bajecznie wysokich emerytur. Jest ona zaledwie wstępem, zaledwie krokiem do zagwarantowania emerytur w ogóle dziś i w przyszłości, ponieważ ten system emerytalny, którego dzisiaj jesteśmy uczestnikami, nie jest w stanie funkcjonować i nie zapewni ludziom wypłat emerytur, nawet tych głodowych, jeśli utrzymamy te proporcje, które zmieniają się wskutek demografii, a nie tej czy innej decyzji politycznej.

    Istotą tej ustawy jest także świadomość, że ludziom w Polsce żyje się ciężej niż ludziom w wielu państwach Unii Europejskiej. Nie mamy co do tego żadnych wątpliwości. Ludzie zarabiają mniej, mają dużo mniej możliwości do ubezpieczenia się, bo mają mniej pieniędzy, są w gorszej kondycji fizycznej. Sytuacja się zmienia, ale o wiele za wolno, żeby powiedzieć, że dogoniliśmy kraje najbardziej rozwinięte. My to wszystko wiemy i wiemy też, że jest to funkcją generalnie ciągle niedużej zamożności Polski jako takiej. Kluczowe jest pytanie, i my staramy się na to pytanie naprawdę uczciwie Polakom odpowiedzieć, czy z tego faktu, że ciągle jesteśmy wyraźnie biedniejsi niż Szwedzi, Holendrzy, Niemcy czy Brytyjczycy, bo jesteśmy wyraźnie biedniejsi, gonimy, gonimy, ale jesteśmy ciągle wyraźnie biedniejsi, czy z tego faktu ma wynikać konkluzja: pracujmy mniej, czy też z tego faktu wynika inna konkluzja - nie radosna, to nie jest nic przyjemnego mówić o tym sobie i innym, ale czy nie jest ona oczywista - że musimy pracować więcej, jeśli nasze aspiracje mają wyjść ze sfery marzeń i mają stać się faktem społecznym.

    Jeśli wszyscy mówcy, łącznie z przewodniczącym ˝Solidarności˝, który rekomenduje referendum, nieustannie przyjmują słuszne aspiracje Polaków i powołują się na przykłady z najbardziej rozwiniętych państw Unii Europejskiej, to zdaje się, że jako jedyny mam odwagę, przynajmniej wśród dzisiaj mówiących, stwierdzić coś, co jest chyba oczywiste: nie jesteśmy tak bogaci jak większość państw Unii Europejskiej. Nadrabiamy ten dystans, ale o wiele za wolno, żeby móc sobie dzisiaj powiedzieć: będziemy mieli taką opiekę socjalną, taki system emerytalny jak w Szwecji. Nie, dzisiaj to nie jest możliwe. Jeśli chcemy, żeby te marzenia stały się kiedyś faktem, i raczej mówimy o pokoleniu naszych dzieci, to musimy dzisiaj więcej pracować. Taka jest prawda. (Oklaski)

    O faktach demograficznych, o szczegółach ustawy będziemy mówić. Chcę jednak bardzo wyraźnie podkreślić, bo przejdę teraz do konsultacji jako procesu, w trakcie którego narodziła się także idea referendum, że konsultacje potraktowaliśmy bardzo serio. Nie dlatego, że partie polityczne wymuszały na nas jakieś ustępstwa czy kompromisy, tylko dlatego, że partie polityczne były tu, w Sejmie, zaledwie jednym z elementów konsultacji, bo oczywiście także Komisja Trójstronna, związki zawodowe, pracodawcy, ale również, a może przede wszystkim dziesiątki, setki spotkań, pewnie tysiące, jeśli policzymy wszystkich państwa, bo przecież konsultowali wszyscy, opozycja, rządzący, związkowcy. Z tych konsultacji, a miałem możność uczestniczyć w wielu spotkaniach, także z tzw. zwykłymi ludźmi, wynikały obawy, które my staramy się przynajmniej w jakiejś części uspokoić, i pojawiały się oczekiwania czy roszczenia, które na tyle, na ile to jest możliwe, staraliśmy się zrealizować w tym ramowym projekcie, który przyjęliśmy jako punkt wyjścia do projektu, jaki Izba będzie oceniała. To nie jest to, czego chcieliby wszyscy, ale to jest bardzo wyraźne zabezpieczenie tych, którzy mogą stać się najsłabszymi i najbardziej poszkodowanymi wtedy, kiedy podniesiemy wiek emerytalny. Mówię tu o tzw. częściowych emeryturach, które oznaczają, że kobieta w wieku lat 62, nie 67, jeśli straci siły albo straci tylko tyle sił, że nie będzie w stanie na pełnym etacie pracować, albo jeśli straci pracę...

    (Poseł Krystyna Pawłowicz: Wiadomo, że straci.)

    ...uzyska możliwość pobierania świadczenia częściowego.

    (Głos z sali: 300 zł.)

    To ma sens. To nie jest wysokie świadczenie. To nie jest wysokie świadczenie, bo proponujemy, by było to 50% tej emerytury, która byłaby, gdyby się osiągnęło wiek 67 lat. Nie ma odpowiedzi na pytanie, ile to jest kwotowo, ponieważ w każdym indywidualnym przypadku będzie to zależało od zmiennych właściwych dla życia każdego z obywateli: długości pracy, wysokości wynagrodzenia, kiedy przejdzie się na częściówkę, od tego, jak długo będzie się ją brało. W związku z tym ważne jest dla nas, aby każdy obywatel, a przede wszystkim każda polska kobieta po podniesieniu wieku emerytalnego mieli pewność, że nie zostaną zupełnie bez środków do życia. Przecież jeżeli chodzi o celem tej zmiany, to mówimy o tym otwarcie, że to nie jest zmiana, która ma ludziom coś dać. Specjalistów od zmiany, która polega na tym, że dosypie się komuś przecież nie swoich pieniędzy, bo dzielimy pieniądze podatników, jest legion, jest multum. Prawdziwa decyzja polega na tym, żeby ludziom powiedzieć, czego nie można dać. Ta zmiana nie polega na tym, że my coś rozdajemy. Natomiast widząc, jak wiele lęku budzi w starszym, tym potencjalnie starszym, pokoleniu perspektywa utraty pracy tuż przed przejściem na emeryturę, założyliśmy w tym projekcie możliwość uzyskania częściowej emerytury, płatnej z kapitału, dzięki czemu nie wpłynie to na sam system emerytalny, a więc nie zrujnuje emerytur, jeśli chodzi o ich wysokość i stabilność wypłat.

    Nie mówię już, bo dzisiaj nie jest na to pora, o innych projektach, które powstały także w trakcie konsultacji, konsultacji, w których uczestniczył osobiście przewodniczący ˝Solidarności˝. Z niejakim zdziwieniem stwierdziłem, że konsultacje zostały uznane za bezsensowne, zanim się zaczęły, i że idea referendum zrodziła się dokładnie w tym czasie, kiedy zaczęły się konsultacje w Komisji Trójstronnej. Ja serio traktuję te konsultacje, te rozmowy. Naprawdę chciałbym, aby końcowa ustawa była odpowiedzialna z punktu widzenia przyszłych emerytów i równocześnie na tyle łagodna, na ile to jest możliwe.

    Naszą ideą, i mówiliśmy o tym wtedy, kiedy po raz pierwszy z Waldemarem Pawlakiem tworzyliśmy rząd, jest robienie rzeczy koniecznych a przykrych dla ludzi wyłącznie w takim stopniu, jaki jest ewidentnie niezbędny. Nie jesteśmy ekipą obsesyjnych reformatorów. Jesteśmy ekipą ludzi, która w zdroworozsądkowy sposób bada każdy przypadek, każdy z osobna. Staramy się wtedy, kiedy trzeba podjąć trudną decyzję, zbadać, na ile to zaważy na każdym ludzkim życiu, po to, aby ten ciężar nie był w żadnym wypadku ponad miarę. Tak samo jest z tym projektem. Dlatego dokładamy do tego - to nie są żadne obietnice, bo to będą dzielone pieniądze podatników - te dodatkowe ustawy dotyczące możliwości opłacania składki wszystkim kobietom rodzącym lub ojcom, jeśli oni podejmą wysiłek wychowawczy, niezależnie od tego, czy pracują, czy nie. Bo wiemy, że wychowawstwo, szczególnie na początku, jest naprawdę bardzo ciężką pracą. Większość z nas przynajmniej to doświadczenie ma za sobą.

    W czasie tych konsultacji miałem okazję - tutaj padały takie wezwania - patrzeć prosto w oczy także tym kobietom, które pracują w ciężkich zawodach, a ostatnio osobno odbyło się także np. spotkanie z pielęgniarkami, pielęgniarzami i położnymi. Tam także usłyszałem, że istnieje świadomość tego, że podnoszenie wieku emerytalnego jest rzeczą niezbędną. Tam także takie słowa padały.

    (Głos z sali: Pielęgniarka chce pracować do 67. roku?)

    (Głos z sali: Kto jest zadowolony?)

    Równocześnie były jednoznaczne oczekiwania, że pojawią się ułatwienia dla tych osób, szczególnie kobiet, które nie są fizycznie zdolne do kontynuowania pracy, a ona jest po części fizyczna, a równocześnie nie mają uprawnień rentowych, ponieważ ich stan zdrowia nie jest na tyle zły, żeby uzyskać możliwości pobierania renty. Emerytury częściowe są częściową - zdaję sobie z tego sprawę - ale jedyną możliwą odpowiedzią na ten lęk.

    (Głos z sali: Oczywiście.)

    Ktoś, kto nie będzie mógł pracować albo nie będzie mógł pracować w pełnym wymiarze, będzie mógł pobierać częściową emeryturę i równocześnie zredukować obciążenia w czasie lub też, kiedy nie będzie miał innego wyjścia, nie będzie pracował.

    Pamiętajmy jednak, że system emerytalny, emerytury częściowe nie znoszą systemu rentowego. Nie wmawiajcie ludziom, że ktoś, kto nie jest zdolny do pracy z powodu utraty zdrowia, zostanie bez środków do życia, bo to jest kłamstwo. Nikt nie podnosi ręki na renty. (Oklaski)

    Przejdźmy do referendum. Konsultacje nie usatysfakcjonowały pana przewodniczącego Dudy. Powiem szczerze, że konsultacje w ramach Komisji Trójstronnej z reguły są trudne, bo prawie bez wyjątku, z nielicznymi wyjątkami, ale prawie bez wyjątku w Komisji Trójstronnej zawsze w konkluzji pojawiają się rozbieżne opinie, także stron społecznych. Również w tym przypadku było to samo. A więc strona związkowa miała swój pogląd, strona pracodawców swój pogląd, rząd miał swój projekt.

    O ile strona związkowa swojego poglądu nie zmieniła ani na jotę, tzn. nie pojawiła się żadna propozycja zmian czy korekt, czy uzupełnień dla tej ustawy, tylko na początku konsultacji pojawił się projekt referendum, żeby odrzucić, o tyle rząd w trakcie konsultacji cały czas szukał rozwiązań, które wychodzą naprzeciw ustaleniom w tych konsultacjach. My naprawdę poważnie potraktowaliśmy ludzi.

    Bo ja, panie przewodniczący, wtedy, kiedy rozmawiamy o przyszłych emeryturach, idę do ludzi po to, żeby ich słuchać, a nie po to, żeby ich mobilizować do krzyku. To jest zasadnicza różnica między nami. (Oklaski)

    Padały z tej trybuny twarde słowa o charakterze ustrojowym, dotyczące zasad w kontekście referendum. Słuchajcie, każdy tu mówił tylko trochę prawdy. Zdziwiło mnie to. Pan przewodniczący Duda, pan prezes, pan premier Kaczyński, pan premier Miller i wielu innych mówców. Wielcy rzecznicy referendum, jak sądzę, trochę się zagalopowali, bo z tej mównicy padły słowa o tym, że referendum to jest ta bezdyskusyjna, ta najlepsza, ta najbardziej bezpośrednia forma demokracji i że to, iż my jesteśmy sceptyczni wobec tego referendum i będziemy głosowali przeciw temu referendum, świadczy o tym, że boimy się mądrości ludu.

    (Głos z sali: Tak.)

    (Głos z sali: Oczywiście.)

    Pamiętam tutaj dyskusję - zresztą w tej sprawie też mam swój pogląd i on był znany - np. wtedy, kiedy Lewica domagała się referendum w sprawie aborcji. To wtedy jest mądrość ludu czy nie ma mądrości ludu? Bo słyszałem wtedy argumenty i ˝Solidarności˝, i prezesa Kaczyńskiego. (Poruszenie na sali, oklaski)

    Otóż chcę państwu powiedzieć - akurat ci, którzy znają moje poglądy, wiedzą to - że w tej sprawie również byłem przeciwny referendum...

    (Poseł Krystyna Pawłowicz: W sprawie etyki nie ma referendum.)

    ...ponieważ istnieją pewne sprawy, pewne kategorie spraw, które są wdzięcznym, sensownym tematem pod głosowanie w referendum, i są takie, które z różnych powodów z daleko posuniętą ostrożnością dedykujemy takiemu powszechnemu osądowi.

    Do spraw, które w mojej ocenie spokojnie powinniśmy rozstrzygać z maksymalnym udziałem ludzi, można zaliczyć zmiany dotyczące ustroju. Cztery razy tak. Do tych celów jestem bardzo przywiązany, tylko nigdy w tej Izbie kluby nie zadeklarowały - mówię: poza Platformą - gotowości do wsparcia tamtego projektu. Nie było szansy na zgromadzenie większości konstytucyjnej, ale nie mam żadnych wątpliwości, że co do zasad ustrojowych, co do wielu zasad konstytucyjnych referendum jest jak najbardziej zasadnym przedsięwzięciem.

    Nieprzypadkowo jednak wszyscy wskazujemy, i to chyba dość solidarnie, że istnieją pewne kategorie, które nie powinny podlegać referendum. To jest m.in. taką kategorią w mojej ocenie, i to jest zdroworozsądkowe, każdy, kto ma rodzinę, też wie, jakby to wyglądało w rachunku rodzinnym albo w jakiejś wspólnocie większej niż rodzina, a mniejszej niż naród. Nie powinno się poddawać pod głosowanie, czy ludzie chcą więcej pieniędzy. Naprawdę nie powinniśmy tego poddawać pod głosowanie, bo wszyscy, ja też, zagłosujemy na tak.

    Przewodniczący Duda powiedział tutaj, że najlepszym sposobem na wyższą emeryturę są wyższe zarobki. Chłopie, nie krępuj się, wrzuć drugie pytanie, dwukrotność zarobków w referendum, najprościej. (Oklaski) Podwoić zarobki w Polsce. Będę pierwszy, który zagłosuje na tak, ale przyzwoitość i elementarna kompetencja wskazują nam, że nie powinniśmy poddawać tego pod głosowanie, bo zarobki, zamożność społeczna i bogactwo państwa nie zależą od tego, jak często przegłosujemy ten postulat w referendum, tylko od czegoś zupełnie innego.

    (Poseł Marek Matuszewski: Zależy od podatków.)

    Kiedy wy zdecydowaliście się zadać tak pytanie, to tylko dlatego, jestem o tym przekonany, że znaliście powszechną gotowość do udzielenia takiej odpowiedzi na to pytanie, która jest wygodna z punktu widzenia każdego z nas. Nie na tym polega odpowiedzialność przywódcy, panie przewodniczący. (Oklaski) To jest tak łatwa rzecz. Ja bym się, powiem szczerze, wstydził na pana miejscu podejmować tak łatwych zadań. Myślę, że nie po to pana wybierano na szefa ˝Solidarności˝, żeby pan się podejmował zadań, które właściwie jest w stanie wykonać każdy pętak, bo to jest najprostsze, co może być. (Poruszenie na sali, oklaski)

    (Głos z sali: Przeprosić!)


Powrót Przebieg posiedzenia