7 kadencja, 62 posiedzenie, 1 dzień (05-03-2014)
1 punkt porządku dziennego:
Informacja prezesa Rady Ministrów w sprawie aktualnej sytuacji na Ukrainie.
Prezes Rady Ministrów Donald Tusk:
Pani Marszałek! Szanowne Panie i Szanowni Panowie Posłowie! Jedynym prawomocnym rządem Ukrainy jest rząd pod przewodnictwem premiera Arsenija Jaceniuka, rząd wyłoniony przez legalnie wybrany parlament. (Oklaski) Od tych słów powinna się zaczynać każda dyskusja w Polsce, w Europie, na Ukrainie, w Rosji, na świecie na temat konfliktu za naszymi wschodnimi granicami. Właśnie dlatego zwracaliśmy się wielokrotnie do naszych partnerów europejskich, aby wtedy, kiedy dyskutujemy o przyszłości Ukrainy, przy stole zawsze był przedstawiciel legalnego rządu wyłonionego przez demokratycznie wybrany parlament. Dlatego wniosek Polaków, ale także innych polityków europejskich o to, aby w najbliższym posiedzeniu, nadzwyczajnym posiedzeniu Rady Europejskiej uczestniczył premier ukraińskiego rządu Arsenij Jaceniuk, został uwzględniony. To kluczowy moment w tych dniach, ponieważ tylko legalny ośrodek władzy na Ukrainie w rozmowach ze swoimi partnerami europejskimi może decydować o przyszłości Rosji... Tak, o przyszłości Ukrainy, ale tak naprawdę o przyszłości całego regionu, a więc również innych wschodnich sąsiadów.
Tak naprawdę ta gra o przyszłość Ukrainy i kształt Ukrainy ma wieloletnią historię. Od czasu, kiedy narodziła się idea zbliżenia Ukrainy do Unii Europejskiej, Polska odgrywa w tym wielkim historycznym procesie wiodącą rolę.
Dzisiaj musimy pamiętać o tym wielkim historycznym celu, dla którego na Majdanie oddali życie Ukraińcy, na oczach całego świata. Podkreślam to w rozmowach z naszymi partnerami europejskimi. To jest jedyne miejsce na ziemi, gdzie ludzie oddali swoje życie za ideę integracji europejskiej. Mówię o tym nie tylko ze względu na wielki emocjonalny wymiar tej sprawy. Mówię o tym dlatego, abyśmy cały czas pamiętali, że dzisiejszy konflikt, także dzisiejszy konflikt zbrojny na Krymie, ma w tle ambicje Ukrainy dotyczące bliskiej współpracy na europejskiej drodze. W tle, ale to tło, tak naprawdę, jest istotą problemu, jest wola narodu ukraińskiego, która wyraziła się dramatycznymi zdarzeniami na Majdanie. Tę wolę powinni uszanować zarówno sąsiedzi Ukrainy, jak i cała Unia Europejska. Chcę bardzo wyraźnie powiedzieć, że niezależnie od presji, niezależnie od aktów agresji, jakich jesteśmy świadkami dzisiaj na Krymie, nasza praca, wspólna praca, europejska i Ukrainy, musi przynieść finał, a tym finałem jest podpisanie umowy stowarzyszeniowej z Ukrainą. Deklaruję w imieniu polskiego rządu - myślę, że mogę to mówić także w imieniu wszystkich tu zgromadzonych - że Polska będzie wspierała z całych sił wniosek o podpisanie umowy stowarzyszeniowej w chwili, kiedy rząd ukraiński taki wniosek postawi, choćby jutro. (Oklaski)
Ukraina potrzebuje dzisiaj pomocy. Ta pomoc musi mieć także wymierny finansowy kształt. Z dużym zadowoleniem przyjęliśmy informację o gotowości, jeżeli chodzi o wstępny pakiet pomocy, który został dzisiaj ogłoszony przez szefa Komisji Europejskiej. Te pieniądze, 3 mld euro z budżetu Unii, 8 mld euro z Europejskiego Banku Inwestycyjnego i Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju, to pierwsza poważna gwarancja pomocy, która wynika ze wspólnej pracy Ukrainy i Europy na rzecz postępującej integracji Ukrainy z Europą. Chciałbym, aby jutro w Brukseli wszystkie rządy europejskie i europejskie instytucje zgodziły się co do tego, aby niezależnie od terminu podpisania umowy stowarzyszeniowej istotne zapisy umowy stowarzyszeniowej weszły w życie, zanim umowa zostanie podpisana. Dotyczy to przede wszystkim części handlowej, której podpisanie, a następnie wdrażanie mogłoby przynieść Ukrainie bardzo wymierne korzyści. Jest kwestią chwili opracowanie pilnego planu wsparcia modernizacji ukraińskiego systemu gazu. Dzisiaj rozumieją wszyscy lepiej niż kiedykolwiek - chociaż tu, w Polsce, rozumieliśmy to od wielu lat - że nie ma mowy o suwerennej Ukrainie, nie ma mowy o suwerennej, prawdziwie suwerennej polityce europejskiej bez energetycznej suwerenności. Dlatego wsparcie Ukrainy w sektorze energetycznym będzie także testem, na ile Europa i świat zrozumiały, co znaczy dzisiaj gaz, co znaczy dzisiaj energia w tej wielkiej dyplomatycznej grze o przyszłość nie tylko regionu i Europy, ale tak naprawdę o przyszłość świata. Ten test oznacza także egzamin dla Europy, bo to jest wyzwanie, które stawiamy także sami sobie. Jeśli dzisiaj postulujemy działania, które dadzą szansę Ukrainie na względną niezależność energetyczną, w tym przede wszystkim gazową, to musimy równie mocno mówić o potrzebie dokończenia budowy systemu europejskiego, o prawdziwej niezależności energetycznej. Państwa europejskie jutro w Brukseli i każdego następnego dnia w kontekście konfliktu ukraińskiego - to tak naprawdę ma wymiar strategiczny, niezależny od rozwiązania kryzysu krymskiego - muszą dokończyć to wielkie dzieło, które opisane jest m.in. w trzecim pakiecie liberalizacyjnym, mówiąc ludzkim językiem, dokończyć dzieło niezależności energetycznej Europy. To wymaga odważnych decyzji dotyczących nie tylko gazociągów, to wymaga także odważnych decyzji dotyczących całej energetyki europejskiej. Nie będzie dobrego finalnego rozwiązania kryzysu na Ukrainie, jeśli Europa na nowo nie uwierzy w możliwości w pełni suwerennej gospodarki opartej na własnych zasobach energii, na pełnej dywersyfikacji energii. Polska tę lekcję zrozumiała już dawno. (Oklaski)
Zacząłem dzisiejsze wystąpienie od podkreślenia legalności rządu Arsenija Jaceniuka. Dzisiaj, właśnie w tej chwili, toczą się rozmowy w Paryżu, których pierwszym celem jest skłonienie Rosji do uznania przedstawicieli tego rządu za legalnych przedstawicieli Ukrainy. W tych rozmowach, w tym spotkaniu uczestniczy także polski minister spraw zagranicznych. Chcemy, aby ten głos, polski głos, był głosem całej Europy. Przyszłość ustroju Ukrainy, przyszła konstytucja Ukrainy, sposób przeprowadzenia wyborów na Ukrainie, przyszłość Krymu w ramach Ukrainy - to muszą być suwerenne decyzje Ukrainy i poza Ukrainą nikt nie ma prawa podejmować decyzji w tych sprawach. (Oklaski)
To jest na pewno bardzo skomplikowana gra dyplomatyczna i musimy zdawać sobie sprawę, że szukamy środków i metod dyplomatycznych, ekonomicznych, finansowych, aby skłonić wszystkich partnerów tej trudnej rozmowy do wyrzeczenia się przemocy i agresji na drodze do rozwiązania tego konfliktu. Chcę powiedzieć, że tylko wtedy, kiedy będziemy gotowi do użycia wszystkich dostępnych pokojowych środków, unikniemy najgorszego: tego czarnego scenariusza, jakim byłby konflikt zbrojny na skalę już na pewno ponadregionalną.
Analogie historyczne wybrzmiały już właściwie wszędzie w Europie. Każdy na własny rachunek szuka pewnych historycznych lekcji, żeby zrozumieć dobrze, co się dzisiaj dzieje na granicy ukraińsko-rosyjskiej, co dzisiaj dzieje się w Europie. Wszystkie analogie, wszystkie klisze mogą być zawodne, jeśli będziemy szukali detali i szczegółów, ale zasada się nie zmieniła. Każdy, kto uważa, że można kupić pokój i stabilizację poprzez ustępstwa, jest w błędzie. Takie błędy Europa onegdaj popełniała i zawsze kończyło się to katastrofą. (Oklaski)
Jeśli dzisiaj polski rząd postuluje rozsądne, ale stanowcze kroki, to dlatego, że z własnej i europejskiej historii wyciągamy - jestem o tym przekonany - prawidłowe wnioski. Celem polskiej dyplomacji, celem, jaki powinien przyświecać wszystkim europejskim rządom i Unii Europejskiej jako całości, jest zastosowanie wszystkich dostępnych środków nie po to, aby zaognić ten konflikt, lecz po to, żeby to hasło deeskalacji nie było pustym hasłem, ale było faktycznym procesem. Ale historia uczy nas, że tylko stanowcza postawa, tylko twardy opór wobec aktów agresji, łamania suwerenności, tylko taki sposób postępowania daje szansę na pokojowe rozwiązanie tego dylematu, bo celem pozostają pokój i stabilizacja w tym regionie.
Dlatego zwracam się nie tylko tu do państwa, ale będę o to apelował także w Brukseli: szukajmy metod adekwatnych do problemu, perswadujmy Rosji stanowczo, ale równocześnie cierpliwie, w taki sposób, aby uzyskać ten najważniejszy cel, jakim jest zachowanie pokoju przy poszanowaniu suwerenności Ukrainy, której to suwerenność dzisiaj jest bez wątpienia zagrożona.
Tematem dnia jest oczywiście treść ustaleń i decyzji wobec Federacji Rosyjskiej, w sytuacji kiedy wszyscy jesteśmy świadkami - co do tego już nikt chyba nie ma wątpliwości - aktów agresji i łamania suwerenności Ukrainy na Krymie. Skoro suwerenność i niepodzielność Ukrainy jest nie tylko naturalnym i oczywistym prawem narodu ukraińskiego, ale także faktyczną gwarancją bezpieczeństwa całego regionu i Polski, traktujemy nasze działania i nasze starania na rzecz uchronienia suwerenności Ukrainy jako krok w stronę pokoju, nie w stronę konfliktu. (Oklaski) Każdy, kto dzisiaj stawia na szali, podaje w wątpliwość kwestię suwerenności Ukrainy, każdy, kto godzi w suwerenność Ukrainy, każdy, kto akceptuje ingerencję w sprawy Ukrainy i akty agresji, sądząc, że ratuje pokój, robi ten sam błąd, jaki kiedyś w historii popełniali politycy europejscy wobec innych aktów agresji. Ustępstwo jest prostą drogą do ostrzejszego konfliktu, a nie do zachowania pokoju. (Oklaski)
Chcę bardzo wyraźnie podkreślić, że polskim celem jest zachowanie jednolitej polityki całej wspólnoty Zachodu. Chodzi tu przede wszystkim o Unię Europejską. Polska z oczywistych względów - i dlatego, że taki jest nasz interes narodowy, i dlatego, że takie są warunki naszego bezpieczeństwa, ale również dlatego, że wierzymy, iż to jest skuteczne działanie wobec Ukrainy i wobec Rosji - cały czas będzie dbała, tak jak do tej pory, o to, aby stanowisko całej wspólnoty Zachodu było wspólne i jednolite. To wymaga i odwagi, i elastyczności, ale także umiejętności budowania porozumienia wtedy, kiedy warunki do tego porozumienia powstaną.
Dzisiaj po raz pierwszy od wielu, wielu lat świat dostrzega, jak wielką wartością jest polityczna, gospodarcza i militarna wspólnota Zachodu. Współpraca Unii Europejskiej, w tym Polski, ze Stanami Zjednoczonymi, z Kanadą i innymi państwami tej wielkiej, cywilizacyjnej wspólnoty jest najlepszą gwarancją skutecznego działania, co więcej, jest jedyną gwarancją skutecznego działania. Dlatego będę zwracał się także do państwa dziś i w przyszłości o to, aby wspierać polski rząd w tych działaniach, nawet jeśli nie wszystkie nam odpowiadają, ale w tych działaniach, które ugruntowują wspólnotę Zachodu wobec zagrożeń dla pokoju i stabilizacji na wschód od naszych granic. Dlatego przygotowanie do ewentualnych sankcji czy innych środków wobec Rosji wtedy, kiedy nie będzie wyraźnych oznak tej deeskalacji, jest niezbędne, ale musi być skoordynowane w sposób precyzyjny, perfekcyjny, pomiędzy wspólnotami i instytucjami świata zachodniego. Polska będzie w tym aktywnie uczestniczyć.
Zdajemy sobie sprawę z tego, że naszym celem jest spokój i ustabilizowanie sytuacji na wschód od naszych granic, ale musimy przygotowywać się do różnych scenariuszy. Kiedy kryzys ukraiński na Majdanie był w tej najbardziej krytycznej fazie, odwiedziłem wiele europejskich stolic i apelowałem do wszystkich moich rozmówców o to, aby na wszelki wypadek przygotować także działania, które będą służyły naszemu bezpieczeństwu, w sytuacji kiedy konflikt może się zaostrzyć. Dzisiaj mamy taką sytuację: konflikt jest ostrzejszy niż jeszcze kilka tygodni temu.
Kluczowe, jak już wspomniałem na początku, jest oczywiście bezpieczeństwo energetyczne, bo jak państwo już dawno temu zauważyli, ale to widać z całą ostrością dzisiaj, zależności energetyczne bywają najskuteczniejszym narzędziem presji, nacisku i ingerencji w wewnętrzne sprawy państw naszego regionu. Dzisiaj to jest Ukraina, ale mieliśmy wcześniej do czynienia z próbami wykorzystywania przede wszystkim gazu jako broni politycznej w tej gazowej czasami wręcz wojnie.
Chcę powiedzieć, że działania, jakie podjęliśmy, o charakterze infrastrukturalnym, a także ostatnio organizacyjnym pozwalają mi dzisiaj zapewnić państwa i polską opinię publiczną, że poziom polskiej niezależności gazowej jest wystarczający także w wypadku blokady dostaw gazu. Od 1 kwietnia fizyczna zdolność pobierania gazu z alternatywnego kierunku zachodniego to 5,5 mld m3. Chodzi o interkonektor w Mallnow, co z pozostałymi już czynnymi interkonektorami i z tymi, które są w fazie finałowej, a więc Cieszyn i Lasów, da do końca 2014 r., a więc przed zimą, 7,5 mld m3, a 1 stycznia uruchomienie nowej tłoczni gazu we Włocławku pozwoli na alternatywne uzupełnianie naszych własnych zasobów gazu w wysokości 10,5 mld m3. To jest dokładnie tyle, ile dzisiaj uzyskujemy dzięki kontraktowi z Federacją Rosyjską, konkretnie z Gazpromem. (Oklaski)
Biorąc pod uwagę zapasy gazu, jakie zgromadziliśmy, i fakt, że zima się kończy, mogę powiedzieć z pełną odpowiedzialnością, że Polska już dziś nie jest państwem wrażliwym na ewentualne sankcje gazowe ze strony naszego wschodniego sąsiada.
Musimy także być gotowi jako państwo do innych scenariuszy, bo te scenariusze tak czy inaczej wyobraźnia nam podpowiada. Nie będzie prostego, łatwego, przyjemnego zakończenia tego konfliktu. Niezależnie od tego, jak szybko uda się dzięki presji międzynarodowej skłonić Rosję do zaniechania agresywnych kroków wobec Ukrainy, kryzys za naszą wschodnią granicą będzie trwał długo. On jest związany także z sytuacją gospodarczą i finansową Ukrainy i z takimi strukturalnymi napięciami, nie tylko na Krymie, ale także we wschodniej części Ukrainy, które mogą być przecież systematycznie podsycane.
Pamiętajmy także o kalendarzu politycznym na Ukrainie. 25 maja mają się odbyć wybory. Do tego czasu rząd ukraiński, przez niektórych kwestionowany, ma wielkie zadanie utrzymania państwa ukraińskiego na poziomie jakiejś elementarnej stabilności, w tym sytuacji gospodarczej i finansowej. A więc musimy być przygotowani tak czy inaczej na długotrwałą niestabilność za wschodnią granicą Rzeczypospolitej.
Dlatego będziemy budowali taki zestaw środków, które wzmocnią nasze możliwości szybkiej reakcji w sytuacjach krytycznych. Między innymi zmieniamy właśnie w tej chwili priorytety w zakresie kolejności dozbrajania polskiej armii. Podjąłem decyzję, aby Rządowe Centrum Bezpieczeństwa bezpośrednio podlegało pod ministra spraw wewnętrznych. Chcemy także szybko przeprowadzić gotowe już w tej chwili pakiety ustaw, które dotyczą służb specjalnych. Chodzi m.in. o integrację wojskowych służb z wojskiem.
Chcę powiedzieć, że Polska i Stany Zjednoczone rozpoczęły właśnie intensywne konsultacje na temat wzmocnienia współpracy militarnej, w tym w zakresie kolejnych ćwiczeń z wykorzystaniem sił powietrznych Polski i Stanów Zjednoczonych. To jest kwestia najbliższego czasu.
Te i inne zadania, o których nie będę mówił, bo nie powinny być przedmiotem debaty publicznej, musimy wykonać i mówię o tym nie dlatego, aby siać grozę - sytuacja sama w sobie jest wystarczająco groźna - aby licytować się na płomienne wystąpienia czy dramatyczne ostrzeżenia. Od czasów, kiedy Polska odzyskała niepodległość, tak krytycznej sytuacji w pobliżu naszych granic nie było.
Chcę państwa zapewnić, że w tym wielkim historycznym zamieszaniu tuż obok nas będziemy konsekwentnie szukali sposobów działania, których celem jest przede wszystkim bezpieczeństwo Rzeczypospolitej. Dlatego proszę o wsparcie także wtedy, kiedy działania, jakie będziemy podejmować, nie zawsze będą odpowiadać temperamentom wszystkich na tej sali czy w Polsce, ale dzisiaj musimy przy wszystkich emocjach... Nasze serca, chyba wszystkich tu bez wyjątku, biją dla wolnej, niepodległej, suwerennej Ukrainy, ale im gorętsze nasze uczucia, tym chłodniejszy musi być umysł. Dlatego będziemy dostosowywali działania i środki do tego najważniejszego celu, jakim jest bezpieczeństwo.
Państwo dobrze wiecie, jak brzmi rota, którą składają członkowie rządu przed prezydentem Rzeczypospolitej. Kiedy uroczyście przysięgamy, że dochowamy wierności postanowieniom konstytucji i innym prawom Rzeczypospolitej, kończymy tę rotę słowami, że dobro ojczyzny i pomyślność obywateli będą dla nas najwyższym nakazem. Jestem przekonany, że rzadko kiedy te zobowiązania są tak oczywiste, tak ważne, tak jednoznaczne, nie tylko dla polskiego rządu, ale dla wszystkich bez wyjątku Polaków. Dziękuję bardzo. (Długotrwałe oklaski)
Przebieg posiedzenia