8. kadencja, 13. posiedzenie, 1. dzień (09-03-2016)

10. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury oraz niektórych innych ustaw (druk nr 289).

Poseł Michał Wójcik:

    Szanowny Panie Marszałku! Panie Ministrze! Pani Minister! Szanowni Państwo! Mam zaszczyt przedstawić w imieniu grupy posłów wnioskodawców projekt nowelizacji ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, który zakłada również nowelizację innych ustaw, chodzi o ustawę Prawo o prokuraturze, która zresztą niedawno była tutaj omawiana, oraz ustawę o ustroju sądów powszechnych.

    Ubiegłoroczna zmiana ustawy o ustroju sądów powszechnych oraz ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury wprowadziła w istocie nowy model aplikacji sędziowskiej, ale warto dzisiaj pochylić się nad tym modelem, który jest proponowany, który miał być wdrażany już za kilka miesięcy, modelem, który tak naprawdę jest niebezpieczny z kilku powodów, o których za chwilę powiem, i który dziś w drodze tej nowelizacji powinien być naprawiony.

    Otóż kilka dni temu miałem okazję przeczytać w jednym z mediów informację o tym, że prawa nie powinno się tak często zmieniać, jeżeli chodzi o sprawy dotyczące szeroko rozumianego kształcenia osób na potrzeby wymiaru sprawiedliwości. Chodzi o sądy, prokuratury. Co do tego całkowita zgoda. Jeżeli natomiast rozmawiamy o czymś, co jest niezwykle ważne, o czymś, co jest niezwykle delikatne, co stanowi fundament szeroko rozumianego wymiaru sprawiedliwości, bo rozmawiamy o ludziach, którzy wydają orzeczenia w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, rozmawiamy o ludziach, którzy pracują w instytucji prokuratury, o której tutaj tak dużo mówiliśmy w ostatnich tygodniach, to jednak musimy stworzyć taki model, który tak naprawdę wychodzi naprzeciw oczekiwaniom jednego z interesariuszy, bardzo ważnego interesariusza, którym jest państwo - państwo. Innym interesariuszem są obywatele.

    I państwo, i obywatele mają prawo oczekiwać, że ludzie, którzy ukończyli aplikację, to są ludzie, którzy zostali dobrze przeszkoleni, to są fachowcy najwyższej klasy, którzy będą pracowali przez następne lata, służąc naszemu państwu, bo bardzo często sędziowie, prokuratorzy mówią, że nie wykonują swojego zawodu, tylko pełnią określoną służbę. I co do tego całkowita zgoda. A więc rozmawiamy o systemie, który ma na celu przygotowanie od strony podmiotowej całego wymiaru sprawiedliwości. Można powiedzieć, że dzisiaj warto postawić kilka pytań o to, co się stanie, jeżeli rzeczywiście wdrożona zostanie do końca ta nowelizacja z ubiegłego roku. Czy ona rzeczywiście będzie wychodziła naprzeciw oczekiwaniom różnych interesariuszy, ale także i samych beneficjentów całego systemu, w tym przypadku chociażby ludzi, którzy podejmują edukację w ramach aplikacji sędziowskiej.

    Najbardziej jaskrawym przykładem pokazującym, jak niesprawiedliwy system stworzono, są zapisy dotyczące wymogu wykonywania przez 18 miesięcy czynności przez osobę kończącą aplikację niekoniecznie w instytucji państwowej, niekoniecznie na stanowisku referendarzy, ale na przykład w instytucji pozapaństwowej. Osoba ta przez 18 miesięcy musi bezpośrednio pracować na przykład przy tworzeniu czy też stosowaniu prawa. Nie wiadomo, dlaczego takie regulacje zostały wprowadzone. Dlaczego są niesprawiedliwe? Ano dlatego, że jeżeli ktoś wybierze chociażby nie drogę aplikacji sędziowskiej, ale drogę aplikacji prokuratorskiej, to sędzią może zostać o wiele wcześniej niż osoba, która przez te 18 miesięcy będzie musiała dostosowywać się do tych zapisów i przez te 18 miesięcy będzie np. uczestniczyła bezpośrednio przy tworzeniu czy też stosowaniu prawa np. w instytucji pozapaństwowej. Tak naprawdę po 18 miesiącach może w ogóle nie znaleźć miejsca w wymiarze sprawiedliwości i może nie być sędzią. Taki system stworzono, system niezwykle niesprawiedliwy.

    Dzisiaj musimy sobie postawić pytanie, jak ten cały system powinien być zbudowany. Nowelizacja, która składa się z kilku przepisów, jest jedną z najkrótszych, ale być może społecznie jest jedną z najważniejszych, jakie omawialiśmy w ostatnich miesiącach. Musimy sobie postawić pytanie, jak ten system powinien wyglądać, i tak naprawdę powinna rozpocząć się wielka debata włączająca bardzo różne środowiska w dyskusję o tym, jak kształtować kadry wymiaru sprawiedliwości szeroko rozumianego, sądów, prokuratur.

    Dlatego ta nowelizacja zmierza do tego, żeby odwlec w czasie wprowadzenie tych zapisów, które tak naprawdę są niebezpieczne z punktu widzenia państwa, są szkodliwe, mówię jeszcze raz, w moim przekonaniu dla państwa. Ta nowelizacja temu przede wszystkim służy.

    Dlatego dziś, kiedy widzę, jak wygląda chociażby Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury, z zazdrością patrząc na to, bo przecież przed laty tego nie było... Miliony to kosztowało. Państwo, obywatele, podatnicy wyłożyli duże pieniądze i mają prawo oczekiwać, że zbudowany zostanie taki system, żeby rzeczywiście tę służbę sędziego czy też prokuratora pełniły osoby, które mają najwyższe kwalifikacje, żeby to nie byli ludzie z przypadku i żeby w całym systemie szkolenia nie było żadnych luk pozwalających na to, żeby osoby reprezentujące np. inne zawody... Oczywiście mają prawo, ale nie ze stratą dla tych ludzi, którzy przechodzą okres szkolenia np. w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, która jeśli wprowadzić te zapisy ubiegłorocznej nowelizacji, tak naprawdę, tak sądzę, zostanie zmarginalizowana w niedługim czasie, a powiem więcej, może coś bardzo kontrowersyjnego, że zmarginalizowana zostanie całkowicie aplikacja sędziowska. To jest niebezpieczeństwo, które grozi z powodu właśnie tej nowelizacji.

    Już dziś mogę zapowiedzieć, że takie konsultacje się rozpoczną. Sądzę, że już w przyszłym miesiącu, bo wiem o tym na pewno, odbędzie się seminarium w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie. I sądzę, że bardzo wielu interesariuszy, różne środowiska, stowarzyszenia, studenci, ludzie, którzy tak naprawdę są zainteresowani tym całym systemem, zbudowaniem dobrego systemu, każdy będzie miał przez następne miesiące prawo i jednocześnie obowiązek wypowiedzieć się, jak ten system powinien wyglądać. Ale nie możemy tego robić na takich zasadach. Czasami warto zapytać o to, dlaczego chcemy zlikwidować chociażby aplikację ogólną. Jak zbadano to, że to jest nieefektywne, że to jest za drogie? Nie widziałem takiego dokumentu, a dziś można postawić pytanie: Co było powodem tych zmian, co jest powodem tego, że właśnie tę aplikacją ogólną likwiduje się? Przecież, technicznie rzecz biorąc, to nawet nie jest możliwe. Zdecentralizowano cały system, rozmontowano cały system i dzisiaj z punktu widzenia państwa, podatnika, ale także z punktu widzenia tych młodych ludzi, którzy się edukują, ten system jest niebezpieczny.

    Chcę powiedzieć, że trzeba zablokować regulacje i zapewnić jednocześnie ciągłość szkolenia aplikantów w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Dlatego zapowiadam, że jeżeli oczywiście zostanie przegłosowana ta nasza propozycja, to regulacje będą obowiązywały, jeżeli chodzi o aplikację ogólną, co najmniej w roku 2016, czyli osoby będą przyjmowane na aplikację ogólną. Myślę, że to jest bardzo istotna informacja dla ludzi ubiegających się. Wydłużamy obowiązywanie dotychczasowego modelu dwuetapowego szkolenia aplikantów sędziowskich i prokuratorskich. Chodzi o część pierwszą, czyli tę 12-miesięczną aplikację ogólną, ale także aplikację specjalistyczną.

    Chcę także zwrócić uwagę na dwie rzeczy, które poruszamy w naszej nowelizacji, a mianowicie zmianę art. 12 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Nie wiedzieć dlaczego zlikwidowano regulacje, które dokładnie określały, w jakich przypadkach dyrektor tej szkoły może być odwołany. Jest to rzecz zupełnie niezrozumiała, nie potrafiłem doszukać się argumentacji.

    Wydaje się zasadne przywrócenie regulacji, które kiedyś funkcjonowały, do niedawna przecież, wcześniej przed tą nowelizacją, które taksatywnie wymieniają te powody, dla których osoba może być przez ministra sprawiedliwości odwołana z funkcji, ze stanowiska dyrektora krajowej szkoły. Oczywiście że to jest istotny zapis, niezwykle istotny zapis z punktu widzenia ochrony tego dyrektora, ale także spójności całego systemu, bo jeżeli z kolei chodzi o członków rady, to tam są wskazane przyczyny odwołania, w tym przypadku akurat nie ma, czyli w czasie trwania kadencji osoba może być odwołana w każdym czasie, właściwie z jakiejkolwiek przyczyny.

    I druga rzecz to wprowadzenie możliwości przekształcania przez ministra sprawiedliwości w stanowisko asesorskie co drugiego stanowiska sędziowskiego, ale w danym, a nie każdym sądzie rejonowym. To jest istotna zmiana, bo przecież to nie jest tak, że... Przecież minister sprawiedliwości ma doskonałe rozeznanie, gdzie są jakie potrzeby, więc musimy dodać to słowo ˝dane˝. To samo dotyczy możliwości przekształcenia wolnego stanowiska sędziowskiego, które nie zostało obsadzone w danym sądzie rejonowym.

    Jeszcze raz na koniec zwracam uwagę, że to jest społecznie bardzo ważna nowelizacja, i apeluję do wszystkich klubów o to, żeby pochyliły się wnikliwie nad tymi proponowanymi przez nas przepisami. Chodzi o to, żeby dać sobie czas na to, żeby przygotować dobrze funkcjonujący system i żeby nie bagatelizować tego. Z punktu widzenia państwa, interesu państwa i wszystkich interesariuszy, obywateli, z punktu widzenia także osób uczestniczących w tych aplikacjach ten system musi być absolutnie przejrzysty. A jeżeli mamy reformować wymiar sprawiedliwości, to jest to fundamentalna sprawa, bo to, kto orzeka, to, kto prowadzi postępowania przygotowawcze czy nadzoruje postępowania przygotowawcze, czy pełni rolę oskarżycieli publicznych przed sądami publicznymi, jest niezwykle doniosłą sprawą. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia