8. kadencja, 13. posiedzenie, 3. dzień (11-03-2016)
19. punkt porządku dziennego:
Przedstawione przez Radę Języka Polskiego ˝Sprawozdanie o stanie ochrony języka polskiego za lata 2012-2013˝ (druk nr 89) wraz ze stanowiskiem Komisji Kultury i Środków Przekazu (druk nr 256).
Poseł Grzegorz Furgo:
Pani Marszałek! Panie Premierze! Pani Sekretarz! To bardzo ważna debata. Szkoda tylko, że nas tak bardzo mało na tej sali, w końcu mówimy o naszym języku. Sprawozdanie na temat ochrony języka polskiego nie będzie laurką o tym, że to piękny język, poetycki, a nawet jeden z trudniejszych języków na świecie. Proszę państwa, sytuacja generalnie jest niepokojąca. Nie tak dawno, bo 21 lutego, obchodziliśmy Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego. Język ojczysty to coś więcej niż sposób werbalnej komunikacji. O możliwość posługiwania się językiem polskim w szkołach i miejscach publicznych walczyli Polacy w czasie zaborów oraz podczas wojennej okupacji. To od wypierania języka ojczystego z przestrzeni publicznej wielokrotnie rozpoczynano próby zacierania naszej tożsamości narodowej. To język nas jednoczy, podobnie jak flaga, godło i hymn narodowy. Polszczyzna to symbol.
Komunikaty kształtujące kondycję języka polskiego płyną z różnych źródeł, zwłaszcza z przekazów medialnych. W języku dziennikarskim roi się od newsów, eventów i show. Przeplatamy język polski zwrotami obcego pochodzenia, nie zadając sobie trudu znalezienia ich polskich odpowiedników. Niestety, jesteśmy świadkami, a zarazem ofiarami językowego niechlujstwa, powszechnie adorowanego i kalkowanego. Nie zwróciliśmy nawet uwagi, kiedy do naszego języka przemycone zostały wyrażenia powszechnie uważane za wulgarne.
Wyrażając zachwyt, prezenterzy i znani dziennikarze, ludzie uznawani za autorytety nie mówią już, że coś jest doskonałe czy wspaniałe. Modne stało się używanie słowa zaczynającego się na ˝z˝, którego iście przez szacunek dla obecnych tu symboli narodowych i przez wzgląd na majestat Wysokiego Sejmu zacytować się nie odważę. Zwrot ten, który nie przystoi żadnemu szanującemu się Polakowi, został upowszechniony. Podobnie jest z wulgarnym synonimem siedzenia, za używanie którego mamy karciły swoje dzieci. Młodzi ludzie są oswajani z obecnością wulgaryzmów, przełączając kanały telewizyjne i oglądając filmy. Wydaje nam się, że posługujemy się poprawną polszczyzną, podczas gdy zupełnie nieświadomie do komunikacji wprowadzamy zwroty, niepostrzeżenie zajmujące miejsce w naszym słowniku.
Poza tym Internet, treści z niego płynące pozostają poza jakąkolwiek kontrolą. Lajki, nawet maile i twitty to tylko wierzchołek góry lodowej. Ciekawym, lecz niepokojącym zjawiskiem jest fakt, że język Internetu kształtuje się bardzo dynamicznie, często z pominięciem polskich znaków w pisowni oraz z wykorzystaniem skrótów.
Rada Języka Polskiego w 2010 r. wydała ˝Sprawozdanie ze stanu ochrony języka polskiego w latach 2008-2009˝. Znalazła się w nim analiza m.in. języka w biznesie, w szkolnictwie wyższym, ogólnym i zawodowym. Według językoznawców język polski nie jest traktowany tak, jak wynika to z jego roli w życiu społecznym. Traktowany jest instrumentalnie. Służy wyłącznie jako narzędzie do przekazywania treści. Firmy i korporacje generują trwałe zmiany, które bez ingerencji właściwych organów zostaną zachowane w polskim słowniku. Jest tak w przypadku stanowisk pracowników - junior account, executive czy PR manager. Jednak zapożyczenia to tylko jedno z zagrożeń języka polskiego. Pomijamy bowiem formy grzecznościowe, coraz częściej i częściej, starając się za wszelką cenę skracać dystans w kontaktach społecznych, nawet tam, gdzie jest to zupełnie niepotrzebne. Do zgromadzonych zwracamy się bezpośrednio, pomijając zwroty takie jak pan, pani, państwo. Przestaliśmy też zachowywać formy grzecznościowe w wypowiedziach. Chodzi nie tylko o to, że pozbawiamy się zasad dobrego wychowania. Pomijając zwroty grzecznościowe w naszych wypowiedziach, wykluczamy również szacunek dla naszego rozmówcy.
Z raportu rady wynika również, że dla znacznej części środowiska biznesowego poprawność polszczyzny nie ma istotnej wartości. Jednak to przedstawiciele grup biznesu wywierają istotny wpływ na młode pokolenie aspirujące zawodowo, dając mu wyraźny sygnał: poprawność waszej polszczyzny nie jest nadrzędna. Nauka poprawnej polszczyzny leży m.in. po stronie szkół. Okazuje się jednak, że podręczniki szkolne pisane są językiem bardzo syntetycznym, mało zrozumiałym, ponadto zawierają szereg błędów, które przenoszone są i upowszechniane są poza szkołą. Wyraźnie widoczne jest zjawisko zobojętnienia młodego pokolenia na poprawność języka ojczystego na rzecz podnoszenia kompetencji i poziomu znajomości języka angielskiego.
Analizowanie stanu ochrony języka polskiego nakazuje zastanowić się, co należy zrobić, żeby zadbać o obecność języka polskiego w jego najczystszej postaci, co w sposób niewystarczający reguluje ustawa o ochronie języka polskiego z 1999 r. Czujemy się zwolnieni z odpowiedzialności, podczas gdy musimy dołożyć wielu starań, aby estetyzować przestrzeń publiczną. Język ojczysty to dobro kultury narodowej, o które dbać powinniśmy z największym pietyzmem, zwłaszcza my, posłowie i politycy, którzy często jesteśmy obserwowani ze zdwojoną uwagą. Parlament oraz język, jakim się posługujemy, pod tym względem powinny być szczególnie nieskazitelne. Powinniśmy pamiętać o tym, zwłaszcza w czasie prowadzonych kampanii wyborczych, gdzie nieraz pojawia się język agresji i nienawiści, który podobnie jak wulgaryzmy jest niedopuszczalny i zgody na używanie takiego języka być nie może. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia