8. kadencja, 14. posiedzenie, 2. dzień (17-03-2016)

13. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Polityki Senioralnej oraz Komisji Zdrowia o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (druki nr 261 i 336).

Poseł Joanna Augustynowska:

    Pani Marszałek! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Procedowany projekt ustawy wprowadzający darmowe leki dla seniorów 75+ nie jest rozwiązaniem rewolucyjnym. Funkcjonuje on bowiem w wielu krajach Unii Europejskiej i z pewnością nie ma nic wspólnego z realizacją obietnic wyborczych i obietnic składanych w trakcie kampanii. Wskazane w ustawie cele programu, takie jak zapewnienie gospodarności i rzetelności wydatkowania środków publicznych oraz konieczność zapewnienia skuteczności udzielania świadczeń opieki zdrowotnej, to cele bardzo szlachetne, ale mam spore wątpliwości, czy ta ustawa spełni te założenia.

    Nowoczesna zgadza się z rządem, ze stanowiskiem rządu w zakresie trudnego położenia wielu osób starszych i będzie wspierać rząd w realizacji obowiązku państwa wynikającego z art. 68 ust. 3 konstytucji, który zobowiązuje władze publiczne do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej m.in. w stosunku do osób w podeszłym wieku. Ustawa jednak nie uwzględnia zapisanych w tym artykule konstytucji kobiet w ciąży, dzieci czy osób z niepełnosprawnością.

    Ustawa ma na celu zwalczanie zjawiska braku faktycznego dostępu osób starszych do leczenia ze względów ekonomicznych. Wiele osób bowiem rezygnowało z wykupywania lekarstw ze względów finansowych, co prowadziło do pogorszenia ich stanu zdrowia i ostatecznie zwiększało koszty związane z hospitalizacją tych osób. Jednak z tym problemem borykają się również rodziny wielodzietne, dla których brak wsparcia ze strony państwa wciąż jest problemem nierozwiązanym. Stan zdrowia seniorów poprawi się, jeśli seniorzy będą mogli zażyć lekarstwa, które otrzymają za darmo. Zgodnie z danymi ˝Diagnozy społecznej˝ z 2015 r. 13,4% pacjentów w Polsce rezygnuje z wykupienia lekarstw.

    Ministerstwo Zdrowia argumentuje, że wychodzi w ten sposób naprzeciw potrzebom ok. 3 mln seniorów, którzy na leki wydają znaczną część swoich budżetów domowych. Według danych IMS Health wartość leków zakupionych przez tę grupę wiekową w 2015 r. osiągnęła zawrotny poziom ponad 4 mld zł, z czego 860 mln zł przypadało na leki refundowane. W rezultacie w ubiegłym roku każdy senior statystycznie przeznaczył na leki łącznie ok. 120 zł miesięcznie. Wydatki na same leki refundowane objęte programem 75+ to zaledwie 25 zł.

    Projekt ustawy został skonsultowany z 26 podmiotami zainteresowanymi współpracą i część uwag została uwzględniona przez ministerstwo, co zasługuje na pochwałę. W taki sposób należy prowadzić tworzenie prawa.

    Ustawa zakłada jasny i nieobciążający system weryfikacji świadczeniobiorców wyłącznie poprzez numer PESEL, co nie generuje dodatkowych kosztów czy biurokracji. W projekcie uwzględniono również dużą elastyczność dla farmaceutów w stosowaniu zamienników. Warunkiem jest brak różnic terapeutycznych, co jest oczywiste, w zastosowaniu lekarstw. Cieszy fakt, że szanuje się wolę seniora: jeśli będzie on chciał lek nowszej generacji lub droższy, będzie miał do niego prawo za 100-procentową odpłatnością bez potrzeby wracania do lekarza po nową receptę.

    Rząd wprowadza również miesięczny system monitorowania wykorzystania limitów rocznych i mechanizm korygujący znany z ustawy refundacyjnej. Stopniowy wzrost refundacji w kolejnych latach ustalany w planie finansowym uwzględnia przyrost liczby osób uprawnionych do świadczeń, co wynika z demografii. To również świadczy o tym, że ustawa jest rozsądna.

    Ocena skutków regulacji zgodnie z rekomendacją wnioskodawców ma być dokonana po roku od ogłoszenia pierwszego obwieszczenia zawierającego listę leków refundowanych. Brakuje jednak założeń dotyczących sposobu przeprowadzania tej oceny.

    Zgadzamy się co do celu, nie zgadzamy się jednak co do metod, nie zgadzamy się co do formy tej ustawy. Uważamy, że reforma w proponowanym kształcie zawiera poważne wady w kilku kwestiach, o których wypowiedziało się m.in. Biuro Analiz Sejmowych. I tak nietrafionym rozwiązaniem jest przyznanie tylko lekarzom POZ uprawnienia do przepisywania recept. Seniorzy są wystarczająco obciążeni długimi kolejkami do gabinetów. Tymczasem ustawa doprowadzi do sytuacji, w której podczas wizyty u specjalisty senior nie otrzyma recepty na darmowe leki. Zamiast iść do apteki, będzie zmuszony do kolejnej wizyty w zakładzie podstawowej opieki zdrowotnej. Pan minister Radziwiłł podczas prac w komisji mówił, że zakłada się, że w ten sposób zostaną odciążone chociaż częściowo kolejki do specjalistów. Kierunek słuszny, bo jeśli senior będzie miał iść dwa razy razy do lekarza, pierwszy raz do specjalisty, drugi raz do POZ po darmową receptę, to może, jak twierdził pan minister, zrezygnuje z wizyty u specjalisty albo przynajmniej będzie chodził tam rzadziej. Tylko są to tak naprawdę pobożne życzenia. Aby zaoszczędzić 2 lub 3 zł, senior będzie musiał poświęcić pół dnia. To nie jest rozwiązanie, które jest akceptowane przez seniorów. Dodatkowo zakłady POZ nie są gotowe na przyjmowanie seniorów. Należy uruchomić dodatkowe finansowanie diagnostyki w placówkach POZ, aby zmniejszyć liczbę przekierowań do specjalistów. To może jest droga do pozbycia się kolejek do specjalistów. Mniejsza ilość niezbędnych wizyt pozostająca bez wpływu na jakość opieki zdrowotnej oraz edukacja w zakresie rygorystycznego stosowania się do zaleceń lekarza - to jest prawdziwa i oczekiwana pomoc dla seniora. Jeden lekarz będzie widział, jakie lekarstwa zalecają różni specjaliści, więc jest szansa, że lekarstwa, które się wykluczają, będą mogły być korygowane na etapie wystawiania recepty. I to jest słuszny kierunek.

    Niestety w ustawie zabrakło kompetencji dla lekarzy geriatrów do wystawiania recept z darmowymi lekami. Któż inny, jeśli nie właśnie specjaliści z tej dziedziny, potrafi kompleksowo odnieść się do problemów zdrowotnych seniorów? To tak naprawdę może poprawić efekty leczenia oraz zmniejszyć koszty hospitalizacji, co jest celem tej ustawy. Również lekarze pracujący w szpitalnych oddziałach ratunkowych powinni naszym zdaniem mieć możliwość wypisywania recept z darmowymi lekami. Wielu seniorów można by wtedy odesłać do domu z receptą na darmowe leki zamiast ponosić bardzo wysokie koszty leczenia szpitalnego i można byłoby odciążyć w tym momencie bardzo przeciążone szpitalne oddziały ratunkowe.

    Niezbędne w tworzeniu rozsądnej polityki senioralnej jest również wprowadzenie do POZ polityki prozdrowotnej oraz programów profilaktyczno-informacyjnych mających na celu podniesienie poziomu świadomości prozdrowotnej osób starszych oraz utrwalenie u nich prawidłowych nawyków w zakresie kontroli stanu zdrowia i prowadzenia terapii leczonych chorób oraz promowanie lekarzy geriatrów. Jest to niezbędne do tworzenia polityki zdrowotnej dla seniorów, a jednocześnie miałoby korzystny wpływ na całą służbę zdrowia.

    Poważne wątpliwości budzi też brak informacji, w jaki sposób będzie tworzona lista leków objętych refundacją. Lista ta będzie specjalnym wykazem ogłaszanym w obwieszczeniu przez ministra zdrowia i z założenia ma zawierać leki dedykowane osobom starszym. Tego, jakie to będą leki, według jakiego klucza dobierane, niestety w tym projekcie zabrakło. W podkomisji też nie udało się uzyskać odpowiedzi na te bardzo zasadnicze pytania. W projekcie nie uwzględniono również informacji na temat kosztów administracyjnych. Tu też nasuwa się pytanie, czy realizacja ustawy będzie generowała jakieś koszty administracyjne, w jakiej formie, czy są na to zapewnione środki w budżecie itd.

    Program 75+ nie przyczyni się do systemowego rozwiązania problemu opieki zdrowotnej nad osobami starszymi. Ogólny poziom kosztów leków finansowanych z własnej kieszeni jest po prostu zbyt wysoki. Według szacunków Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju udział wydatków prywatnych w całkowitych wydatkach na leki refundowane wydawane bez recepty wynosi w Polsce 62%, najwięcej spośród krajów Unii Europejskiej. Takie punktowe reperowanie wadliwego systemu, takie naszywanie nowej łaty na stare ubranie nie przyniesie żadnych efektów. Katastrofalnie na sytuację seniorów w naszym kraju wpłynie także planowane cofnięcie reformy emerytalnej. Z jednej strony dopłacamy kilka złotych miesięcznie bez żadnego sensownego planu, a z drugiej strony podkopujemy wysokość przyszłych emerytur. Możemy tego po prostu nie udźwignąć.

    Dlatego na ręce pani marszałek składam propozycje poprawek do ustawy dotyczących, po pierwsze, nadania kompetencji lekarzom geriatrom oraz lekarzom udzielającym świadczeń zdrowotnych w szpitalnych oddziałach ratunkowych do wydawania recept na darmowe leki oraz, po drugie, tego, aby minister zdrowia w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy przyjął program polityki zdrowotnej mającej na celu podniesienie poziomu świadomości prozdrowotnej osób starszych oraz utrwalenie u nich prawidłowych nawyków w zakresie kontroli stanu zdrowia i prowadzenia terapii leczonych chorób, wierząc, że zostaną one uwzględnione i że będzie to początek dalszych prac dotyczących polityki zdrowotnej wobec seniorów.

    Nowoczesna stoi na stanowisku, że w kwestii zdrowia powinno być jak najmniej polityki, a jak najwięcej merytorycznej pracy. Dziś w służbie zdrowia jest mnóstwo patologii, a my jesteśmy gotowi do ciężkiej pracy. Nie uda się naprawić skomplikowanego systemu przez jedno uderzenie młotkiem. Tu trzeba głębokiej reformy systemu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia