8. kadencja, 15. posiedzenie, 1. dzień (30-03-2016)
4. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej o senackim projekcie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (druki nr 302 i 351).
Poseł Jarosław Krajewski:
Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Postaram się odpowiedzieć na wszystkie pytania, które padły ze strony pań posłanek i panów posłów. Pierwsza sprawa to kwestia terminu. Skąd ta propozycja 12 miesięcy na dokonanie zmiany przez samorząd? Mamy zaufanie, tak jak wspominałem, do samorządów i zdajemy sobie sprawę, że długie vacatio legis, czyli 3-miesieczny okres od ogłoszenia tej ustawy do wejścia w życie tego zobowiązania samorządów do dokonania zmiany nazw, które propagują komunizm lub inny system totalitarny, to jest wystarczający okres na przeprowadzenie konsultacji społecznych. Myślę, że spokojnie 3 miesiące starczyłyby na to, żeby przeprowadzić konsultacje społeczne z mieszkańcami i wybrać inną, optymalną nazwę zgodną z zasadami, które funkcjonują na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego. Zdajemy sobie sprawę z tego, że choćby ta propozycja 6 miesięcy ze strony pana posła Ostrowskiego też byłaby wykonalna, jeśli chodzi o wszystkie samorządy, dlatego że mówimy też o sytuacji niezwykle zróżnicowanej. W niektórych gminach nie występuje ani jedna nazwa, która propagowałaby komunizm lub inne systemy totalitarne, ale występują też takie miejscowości, o których wspominałem w trakcie wystąpienia klubowego, które tych nazw mają wiele, i tak naprawdę możemy mówić o zaniechaniu jakichkolwiek zmian w nazewnictwie miejskim, co skutkuje, że występują ulice Armii Czerwonej czy, tak jak mówiłem, ulica Feliksa Dzierżyńskiego. Nie muszę państwa przekonywać, że to nie są formacje ani postaci, które zasługują na upamiętnienie w nazewnictwie.
Jeśli chodzi o ten okres 12 miesięcy, to zdajemy sobie sprawę z tego, że jest to okres optymalny, jest to okres, co do którego, myślę, jest pełne zrozumienie ze strony samorządowców, z którymi rozmawiałem, i wręcz wskazanie, że wiele rewolucji, których dokonywano przez ostatnich 8 lat, było wprowadzanych w życie nawet szybciej niż w ciągu 12 miesięcy, a często w ciągu 3 miesięcy samorząd musiał być przygotowany do nagłych zmian wprowadzanych przez ustawodawcę.
Chciałbym odpowiedzieć na kolejne pytanie, postawione przez pana posła Marcina Porzucka, dotyczące przypadków zmiany nazwy ulicy polegającej na zastąpieniu komunistycznego patrona innym bohaterem o takim samym nazwisku i nadaniu nazwy identycznie brzmiącej. Taki przykład płynie też z mojego doświadczenia samorządowego w Warszawie. Otóż kilka lat temu ul. Aleksandra Kowalskiego na warszawskim Targówku, której patronem był komunista, nadaliśmy nazwę ul. Aleksandra Kowalskiego, znanego hokeisty, reprezentanta Polski, który zginął w Katyniu, który w ocenie samorządu warszawskiego zasługuje na takie upamiętnienie w nazewnictwie. Oczywiście wiązało się to z zamieszczeniem tablic informujących o tym, kto jest patronem tej ulicy, czyli nie ma mowy, że jest to osoba, która była komunistą. Ta zmiana nazwy ulicy na ul. Aleksandra Kowalskiego została przyjęta przez mieszkańców z bardzo dużym zrozumieniem i z dużym zadowoleniem. Jeżeli będą takie przypadki, nie mam na myśli - od razu zastrzegam ze swojej strony - ani Karola Świerczewskiego, ani takich imion i nazwisk, które budzą bardzo duże kontrowersje, nie zachęcam do tego, żeby iść tą drogą, ale z drugiej strony takie postaci jak Aleksander Kowalski, hokeista, który zginął w Katyniu, jak najbardziej zasługują na takie upamiętnienie.
Chciałbym też odnieść się do poprawek przedstawionych przez Klub Poselski Nowoczesna i przypomnieć opinię w tej sprawie, która została przedstawiona przez prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dra Łukasza Kamińskiego, który w swoim piśmie do senatorów napisał, cytuję: Rozwiązania przyjęte w przedmiotowym projekcie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego należy ocenić jako właściwe i wprowadzające sprawny mechanizm prawny dokonania koniecznych zmian. I dalej jest też wskazanie w opinii pana prezesa Kamińskiego, cytuję: Zaletą rozwiązania jest wprowadzenie ogólnej legalnej definicji ˝propagowania komunizmu˝ bez enumeratywnego i kazuistycznego wymieniania poszczególnych stanów faktycznych. Konstruowanie zamkniętego katalogu takich przypadków jest bowiem zarówno trudne, jak i nieskuteczne, albowiem może prowadzić do uniemożliwienia dokonania indywidualnej oceny poszczególnych - czasami bardzo skomplikowanych - przypadków. W pełni zgadzam się z tą opinią prezesa Instytutu Pamięci Narodowej i nie podzielam opinii posłów Nowoczesnej, że należałoby przygotować wykaz nazw, które są niepożądane.
Kolejna sprawa - pytanie o koszty. Oczywiście zdajemy sobie sprawę z tego, że w niektórych gminach w ogóle nie będzie tego rodzaju kosztów, ponieważ od wielu lat nie ma w nich nazw propagujących komunizm. Z drugiej strony w wyniku konsultacji społecznych, po uzyskaniu informacji choćby od Instytutu Pamięci Narodowej, wiemy, że instytut oszacował koszty w wysokości 1200 tys. zł. Pamiętajmy jednak, że IPN będzie odgrywał znaczącą rolę w przebiegu dekomunizacji przestrzeni publicznej. Oczywiście zakładamy, że wydatki, które będą ponosiły samorządy choćby w związku z utraconymi dochodami z tytułu wymiany dokumentów, będą mogły być spokojnie pokryte w ramach wydatków bieżących przez samorząd.
Kolejna sprawa dotyczy nadania nazwy drodze wewnętrznej, o czym wspominał pan minister. Myślę, że sprawa jest oczywista. W takim przypadku wymagane jest uzyskanie zgody właściciela lub właścicieli terenu.
Szanowni Państwo! Kolejny, chyba już ostatni, wątek poruszony w państwa wypowiedziach, dotyczy pomników. Oczywiście w pełni zgadzam się, że jeżeli chodzi o samorządy, na terenie których znajdują się takie obeliski, tzw. pomniki wdzięczności dla Armii Radzieckiej, które nie są cmentarzami wojennymi i miejscami pochówków, nic nie stoi na przeszkodzie, żadne umowy międzynarodowe między Rzecząpospolitą Polską a Federacją Rosyjską, żeby nie można było dokonać usunięcia z przestrzeni publicznej takich obelisków. Myślę, że w tym przypadku musimy liczyć na dobrą wolę i odpowiedzialność ze strony rad gmin i wójtów.
Myślę, że to jest ważne. Ta cała dyskusja, która dzisiaj trwała, i to, co usłyszeliśmy z wielu stron, ze strony wielu ugrupowań parlamentarnych, oznacza pełną zgodę co do tego, że czas skończyć z komunizmem z nazewnictwie. Myślę, że podobnie zgadzamy się co do tego, że w naszym kraju, który bardzo mocno był doświadczony przez historię, musimy skończyć z jakimikolwiek reliktami komunistycznymi i innymi systemami totalitarnymi. Zdajemy sobie sprawę z tego, że to jest sprawa, którą po 26 latach będziemy mogli uznać za zakończoną, jeżeli Wysoka Izba przegłosuje ten projekt ustawy, o co oczywiście wnoszę. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia