8. kadencja, 15. posiedzenie, 3. dzień (01-04-2016)
24. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny (druk nr 306).
Poseł Monika Rosa:
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Celem projektu jest uchylenie przepisów Kodeksu karnego, które przewidują za publiczne znieważenie prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej karę pozbawienia wolności do lat 3 oraz za publiczne znieważenie lub poniżenie organu konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej karę grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat, a także umożliwiają ściganie tych przestępstw z urzędu. Proponowana przez nas zmiana nie oznacza, że nie będzie już można skutecznie karać za znieważanie osób publicznych. Art. 216 Kodeksu karnego pozwala skutecznie ścigać i karać za znieważenie publiczne, ale wyłącznie z oskarżenia prywatnego oraz dopuszcza bardziej adekwatne do skali przestępstwa kary. Liczba skazań z art. 216 oraz 226 § 1 Kodeksu karnego, która wynosi rocznie ponad 3500, pokazuje, że obrona godności i dobrego imienia zarówno zwykłego obywatela, jak i funkcjonariusza publicznego na mocy tych właśnie artykułów jest możliwa i skuteczna.
Uchylenie przepisów Kodeksu karnego - art. 135 § 2 oraz art. 226 § 3 - nie znosi całkowitej karalności czynów związanych ze znieważeniem prezydenta i innych organów konstytucyjnych. Zgodnie z art. 49 § 1 ustawy Kodeks wykroczeń karze aresztu albo grzywny podlega, kto w miejscu publicznym demonstracyjnie okazuje lekceważenie narodowi polskiemu, Rzeczypospolitej Polskiej lub jej konstytucyjnym organom. Tym samym zachowana zostaje częściowa dodatkowa ochrona organów władzy publicznej.
I tyle, szanowni państwo, w kwestiach formalnych. Natomiast teraz kwestia wartości, gdyż zmiana ustawy wyważa dwie wartości: wartość wolności słowa i wartość szacunku do urzędu. Niezbędną instytucją w państwie demokratycznym jest wolność wypowiedzi. Oznacza to, że każdy ma prawo do wyrażania swoich poglądów, także do krytyki. Istnieje uzasadniona obawa, że obecnie funkcjonujące przepisy tę wolność mogą ograniczać, mogą być wykorzystywane do ograniczenia tej wolności, zwłaszcza w zakresie krytyki władzy państwowej. Wolność wypowiedzi, w tym wolność do krytyki, stanowi fundament ustroju demokratycznego. Krytyka, nawet ta przekraczająca granice kultury, jest wpisana w pełnienie funkcji publicznych. Również orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazuje, że zakres dopuszczalnej krytyki wobec aktywnych polityków powinien być znacznie szerszy niż wobec osób prywatnych, aby zapewnić skuteczną kontrolę obywateli nad władzami. Wartość mająca uzasadnić dopuszczalność ograniczania wolności słowa, tj. zapewnienie porządku publicznego oraz ochrona godności urzędu, nie pozostaje w adekwatnym związku ze stopniem ograniczenia konstytucyjnej wolności słowa. Wolność słowa oznacza prawo do mówienia ludziom tego, czego nie chcą usłyszeć. Oczywiście jesteśmy świadkami brutalizacji języka i zachowań w debacie publicznej, w Internecie, w mediach. Niestety, coraz częściej przyjmują one postać mowy nienawiści. W obliczu tak głębokich podziałów w społeczeństwie szczególnie my, posłowie ze wszystkich klubów parlamentarnych, ze wszystkich klubów poselskich, powinniśmy dbać o wzajemny szacunek i ważyć każde słowo. Jesteśmy przedstawicielami narodu i naród patrzy. Nie Kodeks karny, a przykład płynący od nas, przykłady z mediów, z instytucji obdarzonych autorytetem powinny pokazywać, że można się różnić, ale z zachowaniem podstawowych wartości i standardów szacunku dla drugiej osoby. Jednocześnie, jak wskazują liczne przykłady, kwestia ścigania z urzędu przysporzyła przede wszystkim urzędującej głowie państwa więcej kłopotu i wstydu aniżeli pożytku.
I tak przechodzimy do drugiej wartości, jaką jest szacunek - szacunek dla prezydenta, Sejmu, Senatu, organów władzy publicznej, szacunek dla osób o innych poglądach, szacunek dla człowieka, niezależnie od wiary i pochodzenia. Jest to wartość ogromna, wartość społeczeństwa otwartego, które nie godzi się na mowę nienawiści, na hejt, na publiczne znieważenie i poniżenie. Tak, chcemy bronić godności urzędu prezydenta i innych organów, chcemy dbać o jakość debaty publicznej, nie zgadzamy się na mowę nienawiści. Walka z cyberprzestępczością, w tym godzącą w dobre imię i godność ludzką, z fałszywymi oskarżeniami, niszczeniem reputacji czy prześladowaniem nieraz prowadzi do tragicznych skutków. Jest to niewątpliwie wyzwanie dla polskiego prawa i organów wymiaru sprawiedliwości. Natomiast podstawą do ścigania przestępstw przeciwko godności powinno być oskarżenie prywatne osoby, która poczuła się daną treścią urażona.
Ściganie z urzędu wszystkich wypowiedzi obraźliwych czy dla głowy państwa, czy pozostałych organów konstytucyjnych, przy ilości treści zamieszczanych codziennie w Internecie, doprowadzić może do paraliżu prac Policji, prokuratury i sądu. Dzisiejsza praktyka niestety prowadzi do podważania prestiżu najwyższych organów państwa. Instytucje wymiaru sprawiedliwości, które często automatycznie podejmują pewne działania, także w sprawach błahych, często obawiając się, że będą oskarżane o opieszałość, sprawiają, że m.in. głowa państwa narażona jest czasami na śmieszność. Wspomnę tylko kilka przykładów, które przysporzyły głowie państwa poważnych kłopotów.
Panie i panowie posłowie z PiS-u pewnie dobrze pamiętają sprawę autora serwisu AntyKomor. Pamiętamy też, gdy policja weszła o poranku do domu młodego internauty, który zamieścił prześmiewczy zmontowany filmik z udziałem prezydenta Dudy. Pamiętamy również sprawę bezdomnego Huberta H. W żadnej z tych spraw urzędujący prezydent nie uważał, żeby sprawa wymagała interwencji prawnej.
Stajemy więc dziś wobec rozstrzygnięcia dylematu istotnego dla funkcjonowania państwa. Musimy zważyć dwie wartości - ochronę godności Rzeczypospolitej i ochronę swobody wypowiedzi. Żadna z nich nie jest bezwzględnie ważniejsza. Jednak Kodeks karny nie jest dobrym instrumentem do rozstrzygania tego dylematu. Utrzymanie obecnego stanu prawnego nie dość, że może nadmiernie ograniczyć swobodę wypowiedzi, która stanowi o sile demokracji, to paradoksalnie może prowadzić do osłabienia prestiżu władz Rzeczypospolitej.
Panie i panowie posłowie, z szacunku dla godności Rzeczypospolitej i aby ochronić wolność słowa, proszę, zmieńmy obecne przepisy. Będę wdzięczna za spokojną i wyważoną debatę. Dziękuję. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia