8. kadencja, 15. posiedzenie, 3. dzień (01-04-2016)
24. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny (druk nr 306).
Poseł Arkadiusz Myrcha:
Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska pragnę przedstawić stanowisko w przedmiocie projektu ustawy zakładającego, po pierwsze, wykreślenie przepisu, który stanowi o ukaraniu w przypadku publicznego znieważenia prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, oraz wykreślenie przepisu, który stanowi o ukaraniu w przypadku publicznego znieważenia konstytucyjnych organów państwa.
Analiza omawianej materii prawnej skłania do refleksji, że zasadnym jest dokonanie pewnej korekty, jednak proponowana zmiana polegająca na całkowitym wykreśleniu jest zbyt daleko idąca. W tym zakresie należy ją ocenić negatywnie. Krytycznie do tej inicjatywy podchodzi także Krajowa Rada Sądownictwa. Otóż art. 135 § 2 Kodeksu karnego penalizuje zachowanie, jakim jest publiczne znieważenie prezydenta, wprowadzając sankcje w postaci kary pozbawienia wolności do lat 3. Przepis ten stanowi lex specialis w stosunku do przestępstwa zniewagi wskazanego w art. 216 Kodeksu karnego. Należy zatem wyraźnie podkreślić, co jest bardzo istotne, że dyspozycją omawianego przepisu nie jest objęte przestępstwo zniesławienia. Polega ono na pomówieniu o takie postępowanie lub o takie właściwości, które mogłyby poniżyć w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla zajmowania danego stanowiska. Nie można zatem zgodzić się ze wskazanym w uzasadnieniu twierdzeniem, że z urzędu ścigane są wszystkie wypowiedzi w Internecie i portalach społecznościowych.
Odnosząc się już do samego projektu ustawy, to w ocenie Platformy Obywatelskiej wnioskodawcy wyszli z błędnego założenia, że urząd prezydenta RP jest w 100% tożsamy z wszystkimi funkcjonariuszami publicznymi, w efekcie czego zakres ochrony winien zostać ukształtowany w takim samym stopniu. Wadliwość takiego stanowiska potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 lipca 2011 r., w którym stwierdzono, że dokonanie czynu określonego w art. 135 § 2 Kodeksu karnego jest jednocześnie znieważeniem samej Rzeczypospolitej, co sugeruje już tytuł rozdz. XVII Kodeksu karnego, w którym ten przepis się znajduje, a mianowicie: Przestępstwa przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem szczególna ochrona urzędu prezydenta wynika przede wszystkim z faktu, że wypełnia on niezwykle istotną rolę w ustroju naszego kraju.
Przedmiotem dyskusji, za czym opowiada się klub Platformy Obywatelskiej, może być zasada realizacji tej prawnej ochrony. Na świecie kwestia ta jest uregulowana w bardzo różnorodny sposób, dlatego nie można mówić o jednym dominującym modelu. W dotychczasowej praktyce organów ścigania stosowanie omawianego przepisu nie było zbyt częste. Choć wnioskodawcy wskazują, że nie ma oficjalnych statystyk, to pragnę jednak takowe przytoczyć. Z uwagi jednak na ograniczony dostęp mogę przywołać jedynie dane na 2011 r., według których 121 postępowań zostało zakończonych odmową wszczęcia postępowania. Natomiast przed sądem toczyło się dosłownie kilka postępowań, spośród których w dwóch sprawach wymierzono oskarżonemu grzywnę, w jednej sprawie oskarżony został uniewinniony, a w dwóch sprawach umorzono postępowanie ze względu na znikomą społecznie szkodliwość czynu. Jestem przekonany, że po złożeniu stosownego wniosku minister sprawiedliwości udostępni aktualny pakiet danych.
Należy także zaznaczyć, że zagrożenie karą pozbawienia wolności do lat 3 nie oznacza, że tylko taka sankcja może być wymierzona wobec sprawcy przestępstwa publicznego znieważenia prezydenta RP. Na przestrzeni zmieniającego się Kodeksu karnego sąd może lub mógł orzec zamiast kary pozbawienia wolności grzywnę albo karę ograniczenia wolności. Co więcej, dopuszczalne jest nawet odstąpienie od wymierzenia kary w trybie art. 59 Kodeksu karnego. Jest to możliwe, gdy społeczna szkodliwość czynu nie jest znaczna, a sąd orzeka równocześnie środek karny, który spełni cele kary. Istnieje również możliwość, tak jak w przypadku każdego innego czynu zabronionego, umorzenia postępowania karnego z uwagi na znikomą społeczną szkodliwość czynu.
Ponownie zatem mamy potwierdzenie, że omawiany przepis w obecnym kształcie nie zasługuje na całkowite wykreślenie. Niemniej jednak, wychodząc naprzeciw zgłoszonym w projekcie ustawy postulatom, zasadnym jest rozważenie koncepcji, która obowiązuje przykładowo w prawie niemieckim. System ten zawiera analogiczny do naszego przepis karny, ale w jednej zasadniczej kwestii różni się od modelu polskiego. Otóż przestępstwa te nie są ścigane z urzędu, czyli prokuratura nie jest każdorazowo zobowiązana do podjęcia czynności, gdy zajdzie podejrzenie popełnienia przestępstwa. Ściganie takie może odbyć się jedynie na wniosek głowy państwa. Wprowadzając takie rozwiązanie na grunt państwa polskiego, można skutecznie wyeliminować potencjalnie zbytnie obciążenie organów ścigania bez całkowitego usuwania art. 135 § 2 Kodeksu karnego. Jednocześnie zagwarantuje się ochronę wszystkich wartości, o których mówili wnioskodawcy w swoim wystąpieniu. (Dzwonek)
Dlatego klub Platforma Obywatelska stoi na stanowisku, że omawiany projekt ustawy winien trafić do prac w komisji, podczas których będziemy proponowali zmiany w opisanym druku. Dziękuję.
Przebieg posiedzenia