8. kadencja, 17. posiedzenie, 2. dzień (28-04-2016)
13. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług (druk nr 408).
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Stanisław Szwed:
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić projekt ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług zawarty w druku nr 408. Na wstępie chciałbym wyjaśnić, jak kwestia delegowania pracowników w ramach świadczenia usług jest uregulowana w obecnie obowiązujących przepisach. Takie przepisy są zawarte zwłaszcza w Kodeksie pracy oraz ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy i stanowią implementację do naszego porządku prawnego postanowień dyrektywy 96/71/WE dotyczącej delegowania pracowników w ramach świadczenia usług. W dalszej części mojego wystąpienia będę tę dyrektywę określał jako podstawową w odróżnieniu od dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/67/WE, której celem jest egzekwowanie dyrektywy podstawowej i która jest określana jako dyrektywa wdrożeniowa. Przedkładany projekt ustawy ma właśnie na celu implementację dyrektywy wdrożeniowej, co zgodnie z jej postanowieniami powinno nastąpić do dnia 18 czerwca 2016 r.
Postanowienia dyrektywy podstawowej stosuje się w trzech przypadkach. Po pierwsze, gdy przedsiębiorstwo deleguje swoich pracowników na terytorium innego państwa członkowskiego w celu czasowego wykonywania pracy związanej z realizacją umowy, jaką to przedsiębiorstwo zawarło z odbiorcą usług działających w państwie delegowanym. Po drugie, gdy przedsiębiorstwo deleguje swoich pracowników do zakładu lub przedsiębiorstwa należącego do grupy przedsiębiorstw na terytorium innego państwa członkowskiego. Po trzecie, w przypadku gdy pracownicy tymczasowi są jednocześnie pracownikami delegowanymi na terytorium innego państwa członkowskiego i świadczą pracę na rzecz przedsiębiorstwa prowadzącego działalność gospodarczą lub działającego na terytorium innego państwa członkowskiego. We wszystkich przypadkach w okresie delegowania musi istnieć stosunek pracy między przedsiębiorstwem delegującym lub agencją pracy tymczasowej a pracownikami delegowanymi do wykonywania pracy w innym państwie członkowskim.
Dyrektywa podstawowa określa standardy zatrudnienia dla pracowników delegowanych, którzy świadczą pracę w innym państwie członkowskim. Takie regulacje są obecnie zawarte w przepisach Kodeksu pracy. Dyrektywa podstawowa wymaga także, aby państwa członkowskie wyznaczyły jedno lub większą liczbę biur łącznikowych lub innych właściwych organów krajowych w celu współpracy administracyjnej ze swoimi odpowiednikami w innych państwach członkowskich. Taką rolę pełni obecnie Państwowa Inspekcja Pracy. Dyrektywa podstawowa przewiduje również, że pracownik delegowany na terytorium innego państwa członkowskiego powinien mieć prawo dochodzenia przed sądem tego państwa swoich praw związanych z warunkami pracy i zatrudnienia, które gwarantuje mu ta dyrektywa. Takie normy są obecnie zawarte w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Opracowanie i przedłożenie Wysokiej Izbie projektu ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług stało się konieczne ze względu na wspomnianą już przeze mnie dyrektywę wdrożeniową. Przypomnę, że jej postanowienia powinniśmy implementować do krajowego porządku prawnego do dnia 18 czerwca 2016 r. Celem dyrektywy wdrożeniowej jest zagwarantowanie przestrzegania odpowiedniego poziomu ochrony pracowników delegowanych określanego w dyrektywie podstawowej. Przedkładany projekt ustawy zawiera zatem rozwiązania dotyczące zarówno dyrektywy podstawowej, jak i dyrektywy wdrożeniowej, tworząc tym samym całościową regulację związaną z delegowaniem pracowników w ramach świadczenia usług. Jednocześnie powinny one ułatwiać korzystanie przez usługodawcę ze swobody świadczenia usług oraz sprzyjać promowaniu uczciwej konkurencji, a tym samym wspierać funkcjonowanie rynku wewnętrznego.
Przejdę teraz do omówienia zakresu stosowania projektowanej ustawy, a także zaprezentowania podstawowych rozwiązań w niej zawartych. Na wstępie pragnę wyjaśnić, że przedkładany projekt ustawy zawiera definicje używanych w niej pojęć. Powinno to zapewnić większą przejrzystość i czytelność projektowanej regulacji. Chciałbym zwrócić szczególną uwagę na definicję pracodawcy delegującego pracownika z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i definicję pracownika delegowanego z terytorium naszego kraju. W obu przypadkach jest mowa o pracowniku w rozumieniu prawa państwa, do którego następuje delegowanie. Osoba, która nie jest pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy, może być bowiem pracownikiem w rozumieniu przepisów państwa, do którego będzie wysyłana. Tym samym taka osoba będzie objęta postanowieniami dyrektywy podstawowej i wdrożeniowej, co w praktyce będzie np. oznaczać obowiązek zapewnienia takiej osobie określonych warunków zatrudnienia obowiązujących w państwie, do którego będzie delegowana, mimo iż w świetle polskiego ustawodawstwa nie będzie ona pracownikiem, lecz np. zleceniobiorcą.
Jeżeli zaś chodzi o podmiotowy zakres stosowania projektowanej ustawy, to zakłada się, iż ustawy nie będzie się stosować do przedsiębiorstw marynarki handlowej w odniesieniu do załóg na morskich statkach handlowych, co jest zgodne z art. 2 ust. 1 dyrektywy podstawowej, a także do transportu międzynarodowego ze względu na specyfikę operacji dokonywanych w takim transporcie. Wyjątkiem będzie natomiast kabotaż, do którego projektowana ustawa będzie miała zastosowanie, ale w ograniczonym zakresie ze względu na specyfikę tego rodzaju usług.
Informację dotyczą przedmiotowego zakresu ustawy rozpocznę od zaprezentowania obowiązków pracodawców delegujących pracowników na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Można mówić o trzech rodzajach tych obowiązków. Po pierwsze, są to obowiązki o charakterze informacyjnym i administracyjnym związane z zamiarem delegowania pracowników na terytorium naszego kraju oraz czasowym wykonywaniem pracy przez takich pracowników na tym terytorium. W tym zakresie projektowana ustawa zobowiązuje pracodawcę do, po pierwsze, wyznaczenia osoby do pośredniczenia w kontaktach z Państwową Inspekcją Pracy oraz do przesyłania i otrzymywania dokumentów lub zawiadomień. Taka osoba w okresie delegowania będzie musiała przebywać na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Po drugie, przekazania Państwowej Inspekcji Pracy na jej żądanie danych osoby upoważnionej do reprezentowania pracodawcy w trakcie kontroli prowadzonej przez Państwową Inspekcję Pracy. Po trzecie, notyfikowania Państwowej Inspekcji Pracy zamiaru delegowania pracowników na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stosowne oświadczenie w tej sprawie będzie zawierać szereg informacji szczegółowo określonych w projektowanej ustawie. Pracodawca będzie także informował Państwową Inspekcję Pracy o każdej zmianie w zakresie danych identyfikujących pracodawcę, danych osoby do kontaktu z Państwową Inspekcją Pracy oraz miejsca przechowywania dokumentacji pracowniczej, a także podstawowych danych identyfikujących pracodawcę użytkownika, jeżeli pracownicy delegowani będą wykonywać pracę na jego rzecz. Po czwarte, przechowywania w okresie delegowania podstawowych dokumentów związanych z delegowanymi pracownikami, w tym kopii umów o pracę lub innych równoważnych dokumentów poświadczających warunki zatrudnienia delegowanych pracowników, dokumentacji dotyczącej czasu pracy w zakresie rozpoczęcia i zakończenia pracy oraz liczby przepracowanych godzin, a także dokumentów związanych z wysokością wynagrodzenia, odliczeniami od tego wynagrodzenia oraz dowodami wpłaty wynagrodzenia pracowników. Po piąte, udostępniania Państwowej Inspekcji Pracy na jej wniosek powyższych dokumentów w okresie delegowania oraz ich tłumaczenia na język polski. Dostarczania Państwowej Inspekcji Pracy na jej wniosek powyższych dokumentów lub tłumaczenia na język polski po zakończeniu delegowania, jednak przez okres nie dłuższy niż 2 lata.
Odnośnie do innych obowiązków związanych z zapewnieniem delegowanym pracownikom określonych warunków zatrudnienia na terytorium Polski ustawa zawiera następujące rozwiązania. Zawiera regulacje obecnie zamieszczone w Kodeksie pracy, dokonując w nich niezbędnych korekt i uściśleń celem uzyskania pełnej spójności z postanowieniami dyrektywy podstawowej. Wprowadza zasadę solidarnej odpowiedzialności za niektóre zaległe należności przysługujące pracownikowi delegowanemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej świadczącemu prace związane z robotami budowlanymi lub utrzymaniem obiektu budowalnego. Będzie to solidarna odpowiedzialność za zaległe minimalne wynagrodzenie, a także za zaległe wynagrodzenie i dodatek z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych, pracodawcy delegującego pracownika na terytorium naszego kraju oraz podmiotu powierzającego takiemu pracodawcy wykonanie prac związanych z robotami budowlanymi lub utrzymaniem obiektu budowlanego. Podmiot powierzający wykonanie prac będzie jednak mógł pod pewnymi warunkami uwolnić się od odpowiedzialności.
Jeśli chodzi o kolejne obowiązki związane z czynnościami kontrolnymi, jakie Państwowa Inspekcja Pracy będzie zobowiązana przeprowadzić na wniosek właściwego organu i innych państw członkowskich, to w tym zakresie na żądanie Państwowej Inspekcji Pracy pracodawca lub osoba działająca w jego imieniu będą obowiązani przekazywać informacje, dokumenty lub składać oświadczenia w sprawach dotyczących delegowania pracowników na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Przechodząc do przepisów projektowanej ustawy dotyczących praw i obowiązków Państwowej Inspekcji Pracy, która będzie pełnić obowiązki właściwego organu w rozumieniu dyrektywy wdrożeniowej, pragnę bardzo serdecznie podziękować wszystkim przedstawicielom inspekcji, którzy z dużym zaangażowaniem uczestniczyli w pracach związanych z wypracowaniem projektowanej ustawy. Szczególnie dziękuję głównemu inspektorowi pracy za przychylność i zrozumienie roli, jaką w projektowanej ustawie powierzono Państwowej Inspekcji Pracy. Zadania przypisane Państwowej Inspekcji Pracy służyć bowiem będą realizacji nadrzędnego celu, jakim jest implementacja do polskiego porządku prawnego dyrektywy wdrożeniowej. Tym samym ich realizacja powinna się przyczynić do promowania uczciwej konkurencji i wspierania funkcjonowania rynku wewnętrznego.
Państwowa Inspekcja Pracy będzie realizować pięć rodzajów zadań.
Po pierwsze, będą to zadania informacyjne realizowane, jak dotychczas, poprzez udzielanie na wniosek zainteresowanego informacji o warunkach zatrudnienia pracowników delegowanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także w nowej formule, tj. poprzez prowadzenie i aktualizację specjalnej strony internetowej. Na tej stronie będą zamieszczone wszelkie informacje przydatne do praktycznego stosowania przepisów związanych z delegowaniem pracowników w ramach świadczenia usług. Oprócz informacji o regulacjach prawnych w tym zakresie znajdują się na niej także dane kontaktowe osoby odpowiedzialnej w Państwowej Inspekcji Pracy za udzielanie informacji o warunkach zatrudnienia gwarantowanych pracownikom delegowanym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także o podmiotach odpowiedzialnych za udzielanie informacji na temat prawa krajowego i praktyki krajowej w zakresie praw i obowiązków pracodawców delegujących pracowników na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz praw i obowiązków takich pracowników. Ponadto na stronie internetowej zostanie zamieszczony pomocniczy wzór oświadczenia, jakie będzie składać pracodawca zamierzający delegować pracowników na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Po drugie, Państwowa Inspekcja Pracy w ramach współpracy o charakterze informacyjnym z właściwymi organami innych państw członkowskich będzie informowała te organy o:
a) warunkach zatrudnienia pracowników delegowanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
b) stwierdzonych nieprawidłowościach związanych z delegowaniem pracowników na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo z tego terytorium, a także o wykroczeniach popełnionych przez pracodawcę delegującego pracownika na terytorium naszego kraju albo przez pracodawcę delegującego pracownika z terytorium naszego kraju,
c) delegowaniu pracowników na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo z tego terytorium w ramach udzielania odpowiedzi na uzasadnione wnioski tych organów.
Przygotowanie odpowiedzi na uzasadnione wnioski właściwych organów innych państw członkowskich wymagać będzie od Państwowej Inspekcji Pracy współpracy m.in. z pracodawcami delegującymi pracownika z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, naczelnikami urzędów skarbowych i innymi organami administracji publicznej. Ze względu na konieczność udzielenia odpowiedzi na uzasadniony wniosek w terminie 25 dni roboczych od jego otrzymania projektowana ustawa przewiduje, że współpracujące podmioty będą obowiązane przekazać informacje leżące w ich zakresie działania w terminie umożliwiającym inspekcji przygotowanie zbiorczej odpowiedzi. Jednocześnie w przypadkach pilnych, które dotyczą udzielania informacji zawartych w krajowych rejestrach, Państwowa Inspekcja Pracy będzie udzielać odpowiedzi w terminie 2 dni roboczych.
Po trzecie, Państwowa Inspekcja Pracy będzie miała prawo do przeprowadzania czynności kontrolnych związanych z delegowaniem pracowników. W tym zakresie projektowana ustawa uprawnia inspekcję do kontrolowania prawidłowości delegowania pracowników na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, gdy zaistnieją wątpliwości, czy dany pracownik może być uznany za pracownika delegowanego na terytorium naszego kraju. Taka kontrola będzie mogła dotyczyć dwóch aspektów: po pierwsze, czy pracodawca delegujący pracownika na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej rzeczywiście prowadzi znaczną działalność na terytorium innego państwa członkowskiego, inną niż działalność zarządcza lub administracyjna o charakterze wyłącznie wewnętrznym; po drugie, czy pracownik delegowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wykonuje swoją pracę na tym terytorium tylko tymczasowo. Projektowana ustawa wskazuje przy tym w sposób przykładowy, jakie kwestie powinny być brane pod uwagę przy ocenie prawidłowości delegowania. Państwowa Inspekcja Pracy będzie też mogła, korzystając ze wszystkich środków prawnych, jakie jej przysługują, kontrolować warunki zatrudnienia pracowników delegowanych na terytorium naszego kraju.
Po czwarte, projektowana ustawa przewiduje dla Państwowej Inspekcji Pracy istotne uprawnienia w zakresie postępowania przed sądem pracy oraz w zakresie egzekwowania odpowiedzialności wykroczeniowej od pracodawcy delegującego pracownika na terytorium naszego kraju albo z takiego terytorium w przypadku naruszenia niektórych przepisów projektowanej ustawy. I tak inspektorom pracy przysługiwać będzie prawo wniesienia powództwa do sądu pracy o ustalenie prawa właściwego dla stosunku pracy łączącego pracownika i jego pracodawcę w przypadku stwierdzenia, że dany pracownik nie może zostać uznany za pracownika delegowanego na terytorium RP. Takich ustaleń Państwowa Inspekcja Pracy będzie mogła dokonać np. w trakcie kontrolowania prawidłowości delegowania pracowników na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, gdy stwierdzi, że taki pracownik wykonuje w Polsce pracę stale, a nie tylko tymczasowo.
Projektowana ustawa przyznaje także Państwowej Inspekcji Pracy uprawnienia oskarżyciela publicznego w sprawach o wykroczenia określone w ustawie. Penalizacji będą podlegać naruszenia niektórych obowiązków przez pracodawcę delegującego pracownika na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej związanych z notyfikacją zamiaru delegowania pracowników do Polski, a także przebiegiem pracy wykonywanej przez pracownika na naszym terytorium.
Po piąte, Państwowa Inspekcja Pracy w ramach współpracy w zakresie transgranicznego egzekwowania administracyjnych kar pieniężnych lub grzywien administracyjnych będzie podejmowała, na wniosek organu wnioskującego, czynności związane:
1) z powiadomieniem pracodawcy delegującego pracownika z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej o decyzji w sprawie nałożenia na niego administracyjnej kary pieniężnej lub grzywny administracyjnej w związku z naruszeniem przepisów dotyczących delegowania pracowników,
2) z powiadomieniem takiego pracodawcy o wniosku o egzekucję takiej kary lub grzywny.
Tym zadaniom chciałbym poświęcić nieco więcej uwagi.
Regulacje dotyczące transgranicznego egzekwowania administracyjnych kar pieniężnych lub grzywien administracyjnych mają służyć skutecznej i szybkiej realizacji orzeczeń lub decyzji nakładających takie kary lub grzywny na pracodawców delegujących pracowników do innego państwa członkowskiego, w przypadkach gdy naruszają oni obowiązki związane z delegowaniem.
Jak już wspomniałem, w tym zakresie Państwowa Inspekcja Pracy będzie realizowała dwojakiego rodzaju zadania.
Po pierwsze, będą to czynności związane z powiadomieniem pracodawcy delegującego pracownika z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej o decyzji w sprawie nałożenia na niego administracyjnej kary pieniężnej lub grzywny administracyjnej. Proponujemy, żeby w przypadku otrzymania takiego wniosku Państwowa Inspekcja Pracy podejmowała wszelkie niezbędne działania, aby bez zbędnej zwłoki powiadomić pracodawcę o decyzji w sprawie nałożenia na niego administracyjnej kary pieniężnej lub grzywny administracyjnej. Do takiego powiadomienia powinno dojść nie później iż w ciągu miesiąca od otrzymania wniosku od organu wnioskującego.
Państwowa Inspekcja Pracy po sprawdzeniu, czy wniosek o powiadomienie spełnia wymogi formalne, czy zawiera informacje odpowiadające treści decyzji w sprawie nałożenia kary grzywny, a także czy dołączono do niego dokumenty wskazane we wniosku, będzie przekazywała pracodawcy decyzję w sprawie nałożenia na niego kary lub grzywny oraz dołączone do niej dokumenty. Jeżeli natomiast wniosek nie będzie spełniał wymogów formalnych, inspekcja będzie zwracała wniosek organowi wnioskującemu.
Po drugie, będą to czynności związane z egzekwowaniem administracyjnej kary pieniężnej lub grzywny administracyjnej nałożonej na pracodawcę delegującego pracownika z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W tym zakresie projektowana ustawa dzieli zadania między Państwową Inspekcję Pracy i naczelników urzędów skarbowych. Inspekcja pracy będzie wykonywała wszystkie czynności poprzedzające przekazanie wniosku o egzekucję naczelnikowi urzędu skarbowego, natomiast czynności związane z wyegzekwowaniem należnych kwot będą przeprowadzane przez właściwe w tym zakresie organy egzekucyjne, tj. przez naczelników urzędów skarbowych.
Zadaniem Państwowej Inspekcji Pracy będzie zatem sprawdzenie wniosku pod względem formalnym, a także ustalenie, czy zawiera on wszelkie informacje związane z nałożeniem kary lub grzywny, zwłaszcza czy doręczono stronie orzeczenie lub decyzję w tej sprawie i że takie orzeczenie lub decyzja nie podlega już dalszemu odwołaniu. Transgraniczne egzekwowanie administracyjnych kar pieniężnych lub grzywien administracyjnych może bowiem dotyczyć jedynie przypadków orzeczeń lub decyzji ostatecznych. Jeżeli zatem wniosek będzie kompletny, Państwowa Inspekcja Pracy nie później niż w ciągu miesiąca od otrzymania wniosku będzie o nim powiadamiała pracodawcę. Pozytywnie zweryfikowany wniosek, wraz z dołączonym do niego tytułem wykonawczym, będzie także przekazywała naczelnikowi urzędu skarbowego, o ile wcześniej nie nastąpi dobrowolna spłata należności przez zobowiązanego. Jeżeli natomiast wniosek nie będzie spełniać wymogów formalnych lub nie będzie zawierać niezbędnych informacji, inspekcja pracy będzie zwracała wniosek organowi wnioskującemu.
Państwowa Inspekcja Pracy będzie mogła zwrócić wniosek, jeżeli ogólna kwota kary lub grzywny będzie wynosiła mniej niż 350 euro, a także gdy decyzja w sprawie nałożenia kary lub grzywny jest sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP.
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przewidujemy również regulacje dotyczące wstrzymania lub zawieszenia postępowań związanych z transgranicznym egzekwowaniem administracyjnych kar pieniężnych lub grzywien administracyjnych. Dotyczyć to będzie przypadków skorzystania przez zainteresowaną stronę z nadzwyczajnych środków wzruszenia prawomocnych orzeczeń lub decyzji w sprawie nałożenia takiej kary lub grzywny przed organem państwa, w którym nałożono taką karę lub grzywnę.
Państwowa Inspekcja Pracy będzie wierzycielem dochodzonych należności. Dlatego też proponujemy przepisy, które ułatwią jej wypełnianie tej roli. Są to zmiany w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Będąc wierzycielem, Państwowa Inspekcja Pracy będzie mogła w niektórych sytuacjach umarzać dochodzone należności pieniężne, stosując odpowiednie przepisy ustawy o finansach publicznych. Możliwe będzie także, na wniosek dłużnika, odroczenie terminu spłaty całości lub części należności czy też rozłożenie płatności całości lub części należności na raty. Zgodnie z dyrektywą wdrożeniową wyegzekwowane należności będą stanowić dochód budżetu państwa.
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Wnoszę o skierowanie projektu ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług, zawartego w druku nr 408, do dalszych prac w komisjach sejmowych. Dziękuję bardzo.
Przebieg posiedzenia