8. kadencja, 18. posiedzenie, 3. dzień (13-05-2016)

17. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o dniach wolnych od pracy oraz niektórych innych ustaw (druk nr 435).

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Stanisław Szwed:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Wprawdzie oficjalnego stanowiska rządu wobec poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o dniach wolnych od pracy oraz niektórych innych ustaw, zawartego w druku nr 435, nie ma, ale przygotowaliśmy już stanowisko naszego ministerstwa, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, które będzie rekomendowane Radzie Ministrów.

    Myślę, że warto dzisiaj jednak odnieść się do tego projektu, bo to jest ważny projekt. O tych kwestiach dotyczących dni wolnych czy skrócenia czasu pracy wielokrotnie już dyskutowano. Łatwiej by nam było, gdybyśmy rozmawiali np. o kwestii dnia wolnego od pracy w Wielki Piątek, bo były już takie projekty, gdy procedowaliśmy kwestie związane z wolnymi dniami, 12 dni świątecznych, później przy święcie Trzech Króli, ale również wiemy, że co roku organizacje związkowe apelują do pracodawców o skrócenie czasu pracy czy to w Wielki Piątek, czy w Wigilię. Dlatego też pozwolę sobie w kwestii bardziej merytorycznej zwrócić uwagę, żebyśmy mieli obraz, przed jakimi problemami stoimy przy ewentualnym przyjmowaniu tych rozwiązań, które są zaproponowane w projekcie poselskim.

    Jak wskazują projektodawcy w uzasadnieniu, wprowadzenie skróconego czasu pracy wynoszącego 4 godziny w Wielki Piątek oraz w Wigilię nie mają na celu wprowadzenia nowych dni wolnych od pracy. Jednocześnie projektodawcy proponują wprowadzenie zmian do ustawy z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy, polegających na uzupełnieniu obecnie obowiązującego katalogu dni wolnych od pracy o Wielki Piątek i Wigilię, z zastrzeżeniem, że w te dni czas pracy nie może przekraczać 4 godzin na dobę.

    Proponowanym zmianom w tej ustawie towarzyszyć mają zmiany w Kodeksie pracy, polegające na niestosowaniu do wyżej wymienionych dwóch świąt zasady obniżania wymiaru czasu pracy o 8 godzin za każdy z nich przy obliczaniu wymiaru czasu pracy pracownika na dany okres rozliczeniowy czasu pracy, wyłączeniu wyżej wymienionych dwóch świąt z definicji dni wolnych od pracy, przyznaniu pracownikowi prawa do wynagrodzenia za pracę wykonywaną za wyżej wymienione święta za czas nieprzepracowany w związku ze zmniejszeniem czasu pracy. Kolejne cztery punkty. W czwartym punkcie wyłączenie wyżej wymienionych dwóch świąt z katalogu świąt, w których praca w placówkach handlowych jest niedozwolona. Ta zmiana oczywiście dotyczy art. 151^9a Kodeksu pracy.

    Projektodawcy proponują, aby te zmiany weszły w życie 1 stycznia 2017 r.

    W związku z tym należy zauważyć, że ustawa z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy zgodnie ze swoim tytułem ustanawia dni wolne od pracy, którymi w obecnym stanie prawnym są wszystkie niedziele oraz 13 świąt państwowych i religijnych. Nie jest natomiast celem tej ustawy skracanie czasu pracy, w tym skracanie dobowego wymiaru czasu pracy pracowników w wybrane dni.

    Kwestie dotyczące ustalania wymiaru czasu pracy pracowników, rozumianego jako wymagana liczba godzin do przepracowania w przyjętym okresie rozliczeniowym czasu pracy, są bowiem regulowane przepisami Kodeksu pracy, a w przypadku określonych grup pracowników mogą być regulowane także przepisami ustaw szczególnych, tzw. pragmatyk pracowniczych. Zatem w celu ewentualnego zmodyfikowania ustalania wymiaru czasu pracy pracowników, w tym skracania dobowego wymiaru czasu pracy, nie powinny być wprowadzane żadne zmiany w ustawie o dniach wolnych od pracy, aczkolwiek ustanowienie nowego święta dniem wolnym od pracy skutkuje automatycznym skróceniem wymiaru czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym czasu pracy, jeżeli święto to przypada na dzień inny niż niedziela.

    Ponadto należy stwierdzić, że w obecnym stanie prawnym ustanowienie święta dniem wolnym od pracy skutkuje tym, że zgodnie z przepisami Kodeksu pracy obniża się wymiar czasu pracy pracownika na przyjęty okres rozliczeniowy o 8 godzin, jeżeli przypada w dzień inny niż niedziela. Praca w taki dzień jest dozwolona tylko w przypadkach określonych w art. 151¹⁰ Kodeksu pracy. Praca w taki dzień w placówkach handlowych jest niedozwolona. Kolejne: jeżeli pracownik w takim dniu wykonuje pracę, to pracodawca ma obowiązek udzielenia mu w zamian za to innego dnia wolnego od pracy do końca okresu rozliczeniowego czasu pracy. W przeciwnym razie pracownikowi przysługuje dodatek do wynagrodzenia w wysokości 100% wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w święto.

    Jednakże, jak już wcześniej stwierdzono, projekt wyłącza zastosowanie przepisów, o których mowa w pkt 1 i 3, w odniesieniu do świąt Wielkiego Piątku i Wigilii. Nie jest natomiast jasne, czy do pracy w Wielki Piątek i Wigilię mają zastosowanie przepisy art. 151¹⁰ Kodeksu pracy, czy praca w te dni przez 4 godziny będzie dopuszczalna w każdym przypadku, czy tylko w przypadkach, o których mowa w tym przepisie. Ponadto zgodnie z projektem święta te nie będą objęte definicją dni wolnych od pracy, o których mowa w art. 150⁹ Kodeksu pracy, co jest sprzeczne z propozycjami zmian w ustawie o dniach wolnych od pracy. Powyższe wyłączenia przemawiają za tym, że w istocie intencją projektodawców nie jest ustanowienie tych dwóch świąt dniami wolnymi od pracy, a jedynie skrócenie czasu pracy w te dni do 4 godzin na dobę.

    Poważne wątpliwości budzi fakt, czy projektowane przepisy realizują cel założony przez projektodawców. Cel ten mógłby być osiągnięty raczej przez zmiany dotyczące ustalania wymiaru czasu pracy pracowników w przyjętym okresie rozliczeniowym czasu pracy. Jednakże istotne wątpliwości budzi także sama koncepcja wprowadzenia krótszego czasu pracy w te 2 dni świąteczne, tj. ograniczenia do 4 godzin na dobę pracy w te dni. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że samo skrócenie czasu pracy w te dni nie zapewnia jeszcze pracownikom możliwości zrealizowania celów, dla jakich czas pracy ma być skrócony - zgodnie bowiem z uzasadnieniem do projektu ma to być umożliwienie pracownikom udziału w uroczystościach religijnych i rodzinnych z nimi związanych - bowiem określenie konkretnego rozkładu czasu pracy pracownika, tj. określenie pory wykonywania pracy, nadal będzie należeć do kompetencji pracodawcy. Kolejną kwestią jest to, że w istocie ograniczenie czasu pracy w te dni do 4 godzin w sposób zaproponowany w projekcie w praktyce może zostać ograniczone tylko do pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze i w systemie podstawowym czasu pracy, czyli 8 godzin pracy na dobę i przeciętnie 5 dni pracy w tygodniu, natomiast w przypadku pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy korzyści te mogą być znacznie mniejsze lub żadne, bowiem normalny czas pracy w każdym dniu roboczym może być różny, może on wynosić np. 4 godziny na dobę lub nawet mniej. Dotyczyć to może także pracowników zatrudnionych w systemie zrównoważonego czasu pracy, to jest w systemie, w którym pracodawca może podwyższyć pracownikowi dobowy wymiar czasu pracy do 12 godzin, a w określonych przepisami przypadkach nawet do 16 albo do 24 godzin kosztem obniżenia dobowego wymiaru czasu pracy poniżej 8 godzin w innych dniach lub zagwarantowania pracownikowi większej liczby dni wolnych od pracy. Te dwie ostatnie kategorie pracowników mogą więc w praktyce nie skorzystać z projektowanego skrócenia czasu pracy.

    Taka konstrukcja przepisów skutkuje, jak się wydaje, nierównym traktowaniem pracowników w zakresie czasu pracy, a tym samym i wynagrodzenia za pracę, ponieważ projektowane przepisy przewidują zachowanie przez pracownika prawa do wynagrodzenia za czas nieprzepracowany w związku ze skróceniem czasu pracy. Projekt zawiera również inne liczne wady legislacyjne.

    W związku z powyższym należy stwierdzić, że projekt ustawy o zmianie ustawy o dniach wolnych od pracy oraz niektórych innych ustaw, zawarty w druku sejmowym nr 435, budzi poważne i liczne wątpliwości związane zarówno z samym celem, jak i z możliwością osiągnięcia celu zakładanego przez projektodawców, a także metodami osiągnięcia tego celu zaproponowanymi w projekcie. Dobrym miejscem do dyskusji dotyczących zmian w tym zakresie jest Rada Dialogu Społecznego, na forum której propozycja ta powinna zostać przedstawiona i tam powinien być wypracowany kompromis.

    W przypadku decyzji Wysokiej Izby o skierowaniu projektu do dalszych prac w Sejmie strona rządowa deklaruje wsparcie merytoryczne, zarówno jeśli chodzi o propozycje zmian, jak i przygotowanie innych rozwiązań. W tej postaci, w jakiej jest dzisiaj przedłożenie, ten projekt nie może być przyjęty. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

    (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Joachim Brudziński)

Przebieg posiedzenia