8. kadencja, 20. posiedzenie, 1. dzień (08-06-2016)
3. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Nadzwyczajnej o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (druki nr 451 i 521).
Poseł Arkadiusz Myrcha:
Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Podczas prac w komisji nie zaszły istotne zmiany w omawianym projekcie ustawy. Przypomnę, że oprócz kwestii proceduralnych dotyczy ona w szczególności jawności rozpraw i udziału czynnika społecznego. Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska nadal krytycznie ocenia przedłożony projekt ustawy, jak również złożony wniosek mniejszości. W sposób absolutnie niedopuszczalny wprowadza on bowiem nadrzędność prokuratora nad sądem w zakresie jawności postępowania.
Odnosząc się do meritum sprawy, należy ponownie podkreślić, że proponując konkretne zmiany w przepisach, nie wskazano jakiejkolwiek diagnozy stanu obecnego. Nie dostarczono bowiem żadnych informacji opisujących problematykę udziału organizacji społecznych w postępowaniach karnych i ewentualne problemy z tym związane. Nadal nie wiemy, czy w ogóle takowe istnieją. Nie mamy także jakichkolwiek informacji, czy obecnie obowiązujące regulacje prawne wpływają negatywnie na jawność postępowań sądowych i w jaki sposób mogą blokować realizację tej konstytucyjnej zasady wymiaru sprawiedliwości. Wnioskodawcy opierają się w tym zakresie głównie na swoich własnych ocenach i przekonaniach, co ciężko uznać za merytoryczną i solidną podstawę do zmian w kodeksie. Nie dysponujemy więc żadnymi analizami, opiniami czy nawet postulatami konkretnych środowisk dokonania zmian w tych obszarach. Kolejny raz należy zatem postawić pytanie, czy są one faktycznie konieczne i czy nie dochodzi tu do wyważania już otwartych drzwi.
Odnosząc się do zmiany art. 90 Kodeksu postępowania karnego zmierzającej do zapewnienia obligatoryjnego uczestnictwa w postępowaniu karnym organizacjom społecznym, należy zwrócić uwagę, że zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami organizacja społeczna może się zgłosić do udziału w postępowaniu do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego. Zgodnie zaś z proponowaną zmianą będzie to mogła uczynić na każdym etapie postępowania, w tym także tuż przed jego zakończeniem. Mając na względzie, że organizacja społeczna jest aktywnym uczestnikiem postępowania mogącym składać pisma czy oświadczenia, należy zaznaczyć, iż proponowana zmiana może znacząco wpłynąć na wydłużenie postępowań karnych. Co bowiem ważne, zgodnie z proponowaną treścią § 3 tego artykułu sąd będzie musiał dopuścić do postępowania przedstawiciela organizacji społecznej, jeżeli przynajmniej jedna ze stron wyrazi zgodę na jego występowanie w sprawie. Absolutnie do wyobrażenia jest sytuacja, że osoby oskarżone będą chciały przedłużać postępowanie, korzystając z tej właśnie możliwości. W tym wypadku sąd będzie bezsilny, gdyż zgodnie z § 5 prawo do odmowy dopuszczenia organizacji społecznej będzie mocno ograniczone. Zatem chcąc wzmocnić procesową rolę organizacji społecznych, można niestety wylać dziecko z kąpielą.
Pragnę wyraźnie podkreślić, że Klub Parlamentarny Platforma Obywatelska jest zwolennikiem aktywnego udziału organizacji społecznych w postępowaniach sądowych. Regulując ich pozycję procesową, należy mieć jednak na uwadze całe postępowanie, w tym także zapewnienie realizacji sprawności rozpoznania sprawy.
Odnośnie do proponowanych zmian w zakresie jawności postępowania karnego pragnę wskazać, że obecne regulacje prawne zapewniają pełną realizację konstytucyjnego prawa do informacji wynikającego z art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także w pełni odpowiadają standardom wyrażonym w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz w Międzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych. Proponowana zmiana wykracza natomiast ponad te standardy, i to wykracza w sposób niebezpieczny. Ustanawia bowiem jako zasadę obecność mediów na sali sądowej, i to bez uprzedniej zgody sądu. Sąd będzie mógł zarządzić opuszczenie sali rozpraw przez przedstawicieli mediów jedynie w ściśle określonych przypadkach.
Jednak dużo większy niepokój budzi proponowana zmiana w zakresie wyłączenia samej jawności postępowania. Otóż w przypadku zaistnienia nawet wielce realnego ryzyka, że jawność procesu naruszy ważny interes oskarżonego, czyli osoby jeszcze nieskazanej, wyłączenie jawności mimo wszystko będzie mogło nastąpić wyłącznie za zgodą prokuratora. Tym samym wprowadza się ustawową nierówność stron procesu, a także znacząco ogranicza się kompetencje sędziów, którzy to przecież odpowiadają za przebieg procesu karnego. Warto w tym miejscu przypomnieć, że od 4 marca 2016 r. cała prokuratura podlega wyłącznie jednemu politykowi, ministrowi Zbigniewowi Ziobrze. Można mieć zatem uzasadnioną obawę, że decyzje prokuratorów w tym zakresie mogą mieć często pozamerytoryczny charakter.
Proponowane zmiany, tj. w zakresie wyłączenia jawności oraz dostępu środków masowego przekazu, to niestety najłatwiejsza droga do stworzenia warunków do przeprowadzenia publicznego linczu na osobach dowolnie wskazanych przez ministra, podległych mu prokuratorów czy też polityków partii rządzącej. Niestety nawet ostateczne uniewinnienie tej osoby przez sąd po wielu miesiącach czy latach może (Dzwonek) nigdy nie przywrócić utraconego dobrego imienia.
Klub Parlamentarny Platformy Obywatelskiej krytycznie ocenia przedłożony projekt ustawy i nie będzie go popierał. Dziękuję.
Przebieg posiedzenia