8. kadencja, 20. posiedzenie, 2. dzień (09-06-2016)
22. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks pracy (druk nr 524).
Poseł Joanna Augustynowska:
Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam przyjemność przedstawić projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks pracy. Projektowana zmiana ma na celu wydłużenie i ujednolicenie terminów dotyczących składania przez pracowników odwołań do sądu pracy.
Dla przejrzystości i zwięzłości wypowiedzi pragnę zaznaczyć, że choć proponowane zmiany art. 264 ustawy Kodeks pracy dotyczą czterech różnych sytuacji, a mianowicie wypowiedzenia umowy o pracę, rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, wygaśnięcia stosunku pracy oraz odmowy przyjęcia do pracy, to ze względu na tożsamość podmiotu oraz cele projektu będę jako poseł sprawozdawca omawiać je łącznie.
Podzielam zresztą przekonanie, że obowiązujące obecnie zróżnicowanie określonych w tym przepisie terminów prawa materialnego - na krótkie i bardzo krótkie - nie ma w dzisiejszych realiach jakiegokolwiek uzasadnienia. W 1985 r., gdy uchwalono art. 264, sądy pracy orzekały szybciej. Ratio legis oparte było m.in. o założenie, że sąd zdąży wydać orzeczenie przed rozwiązaniem stosunku pracy i w ten sposób ureguluje konfliktową sytuację. W dzisiejszych realiach to niestety zupełna fikcja. Nie ma możliwości prawnej, żeby do takiego rozwiązania doszło. Postępowania są zbyt przewlekłe. Sytuacja ta opiera się skutecznie próbom naprawy, odpada więc przesłanka, którą kierował się ustawodawca.
Obecnie mamy do czynienia z niczym nieuzasadnionym zróżnicowaniem sytuacji prawnej pracowników, z którymi umowa rozwiązywana jest za wypowiedzeniem.
Proponowana zmiana zlikwiduje zróżnicowanie terminów zawartych w Kodeksie pracy w zależności od trybu rozwiązania umowy. Upraszczanie prawa i zwiększanie jego przejrzystości to bardzo poważna wartość dodana, którą możemy osiągnąć równolegle z głównym celem, jaki przyświecał projektodawcom.
Art. 264 § 1 Kodeksu pracy określa termin prawa materialnego, nie procesowego. W związku z tym jego upływ skutkuje utratą możliwości dochodzenia roszczeń. Jest uwzględniany przez sąd z urzędu, nie na zarzut, jak w przypadku przedawnienia. Jest to wyjątkowo krótki termin prawa materialnego. Pracownik nie powinien być w tak wielu przypadkach zależny od dobrej woli sądu, który może, ale nie musi, przywrócić termin w oparciu o art. 265 Kodeksu pracy. Niekorzystną sytuację pracownika pogłębia nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego z 3 maja 2012 r., która mówi o zmianach. Oczywista niemożność zgromadzenia wszystkich dowodów w większości bardziej skomplikowanych przypadków skutkuje ryzykiem pominięcia twierdzeń i dowodów zgłoszonych przez stronę na późniejszym etapie postępowania. Abstrahując od argumentów natury prawnej, takie rozwiązanie wydaje się już na pierwszy rzut oka niesprawiedliwe w sytuacji, gdy pracodawcy, który dokonał wypowiedzenia, przysługują 2 tygodnie na złożenie odpowiedzi na pozew. Niedysponujący żadnym wsparciem prawnym i nieprzygotowany pracownik będący często w stanie emocjonalnego wzburzenia dysponuje czasem dwukrotnie krótszym - czasem nie tylko na podjęcie decyzji, ale także na zgromadzenie materiału dowodowego, wybór pełnomocnika i formalne przygotowanie powództwa. W świetle doświadczenia życiowego tydzień to naprawdę niewiele czasu, by doprowadzić się do porządku pod kątem emocjonalnym po takim doświadczeniu jak utrata pracy. Postawmy się np. w sytuacji osoby starszej, której brakuje kilku lat do osiągnięcia wieku emerytalnego. W opinii Sądu Najwyższego nawet początkowo zaproponowany termin 14-dniowy był przecież zbyt krótki na to, by odpowiednio przygotować się do powództwa.
Proponowana zmiana jest słuszna pod względem aksjologicznym. Zwiększa ochronę pracobiorcy - słabszej strony stosunku pracy oraz uwzględnia pozaprawne, czysto ludzkie czynniki. Jednym z nich jest towarzyszący utracie pracy lęk o bieżące regulowanie należności. Wiemy dobrze, na jak niskim poziomie są oszczędności przeciętnego obywatela. Dla wielu z nich, zwłaszcza pracowników niżej kwalifikowanych i w zaawansowanym wieku, utrata pracy rodzi ryzyko natychmiastowego popadnięcia w kłopoty finansowe. W Polsce ponad 80% gospodarstw domowych ocenia swoją możliwość zaoszczędzenia jakichkolwiek pieniędzy w perspektywie 12 miesięcy jako znikomą bądź żadną.
Proponowana przez nas nowelizacja jest bardzo prosta i nie obciąża w żaden sposób budżetu. Korzystnie wpłynie na zagwarantowanie obywatelowi prawa do sądu. Prawo to i tak doznaje od lat uszczerbku, pragnę bowiem przypomnieć, że art. 45 konstytucji wspomina o prawie do rozpatrzenia sprawy ˝bez nieuzasadnionej zwłoki˝. Niezależnie od obiektywnych problemów wpływających na niebywałą przewlekłość postępowań (dla przykładu czas trwania postępowań ze stosunku pracy w I kwartale 2016 r. w pierwszej instancji to aż 313 dni, natomiast w sądzie apelacyjnym 90 dni) obecny czas ich trwania jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia potrzebującego sprawnego aparatu sprawiedliwości pracownika. Warto zaznaczyć, że ok. 2/3 spraw przed sądami pracy kończy się całkowitym lub częściowym uwzględnieniem roszczenia strony skarżącej albo zawarciem ugody. Większość pozwów okazuje się więc całkowicie lub częściowo zasadna. Skoro więc państwo ma problemy z należytym wywiązaniem się ze swojego obowiązku - bo nieodłącznym elementem obywatelskiego prawa jest państwowy obowiązek jego ochrony i zapewnienie jego realizacji - to tym bardziej nie powinno wyznaczać pracownikowi tak krótkiego terminu do dochodzenia swoich praw. Nijak się one zresztą mają do czasu trwania wszczętych postępowań wynoszącego czasem po kilka lat. Na pierwszą rozprawę powód czeka czasami ponad pół roku, a na zakończenie postępowania przed niektórymi sądami średnio po kilkanaście miesięcy.
Problem, który omówiłam, dotyczy bardzo szerokiej rzeszy pracowników. Nie pozwólmy, by padli oni ofiarą politycznych przepychanek. Proszę całą Izbę, niezależnie od przynależności partyjnej, o uwzględnienie pozytywnych wyników przeprowadzonych konsultacji. Przypomnę tutaj, że uzyskaliśmy w trakcie opiniowania tego projektu pozytywne opinie bardzo szerokich grup społecznych i zawodowych. W związku z powyższym liczę na merytoryczną dyskusję. Mam nadzieję, że prostota projektu będzie skorelowana również z szybkością naszego nad nim procedowania. Im szybciej bowiem ustawa zostanie opublikowana, tym szybciej obejmiemy wzmożoną ochroną pracowników, w przypadku których te niesprawiedliwie krótkie terminy nie ukończyły jeszcze biegu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia