8. kadencja, 20. posiedzenie, 3. dzień (10-06-2016)

32. punkt porządku dziennego:

Informacja prezesa Najwyższej Izby Kontroli o wynikach kontroli przeciwdziałania wprowadzaniu do obrotu gospodarczego faktur dokumentujących czynności fikcyjne.

Poseł Łukasz Schreiber:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt w imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość przedstawić nasze stanowisko wobec raportu Najwyższej Izby Kontroli dotyczącego faktur dokumentujących czynności fikcyjne.

    Na wstępie mogę powiedzieć, że z wielkim zainteresowaniem przysłuchiwałem się wystąpieniu pana prezesa zarówno na posiedzeniu połączonych Komisji Finansów Publicznych i Komisji do Spraw Kontroli Państwowej w dniu 27 kwietnia, jak i tutaj, na tej sali plenarnej, oraz przede wszystkim podczas lektury tego raportu. I można powiedzieć, że jest to porażający obraz. Porażający obraz pod takim hasłem: trzy razy ˝bez-˝ - mamy bezradność urzędów, bezkarność przestępców i po prostu bezsilne państwo.

    Pan prezes przedstawiał już część liczb z tego raportu, ale myślę, że one też robią wrażenie przedstawione razem. Zaległości w podatku od towarów i usług na koniec roku 2015 - 42 600 mln. Nieściągnięty podatek z fikcyjnych faktur VAT - z 5200 mln rośnie do 12 mld w przeciągu jednego, ostatniego roku. Ściągnięte dochody podatkowe w stosunku do PKB zmalały z 17,4% w roku 2007 do 14,5% w roku 2015. Główna przyczyna to VAT. Z naliczonych i zakwestionowanych faktur za lata 2013-2014 oraz za I półrocze roku 2015 udało się odzyskać sumę 162 mln zł, czyli 1,3% kwoty niezapłaconego podatku. Wykryte fikcyjne faktury rosną - z niecałych 20 mld jeszcze w roku 2013 do prawie 82 mld w roku 2015. Nie dziwi więc, że luka w VAT wzrasta z 18% w roku 2010 do 27% w roku 2013, a biorąc pod uwagę rok 2005, ten skok jest z poziomu 9%. W roku 2015 to jest już 3% produktu krajowego brutto. A w całej Unii Europejskiej luka rośnie, oprócz Polski, w Grecji, Estonii, we Włoszech, na Litwie i w Finlandii.

    Jak działa ten mechanizm? Ten mechanizm działa dwojako, to znaczy z jednej strony mamy takich, powiedzmy, małych ciułaczy. Znamy ich, kogoś, kto zbiera po sąsiadach i znajomych faktury za paliwo, powiedzmy, i je wprowadza, ale to jest paradoksalnie mniejszy problem. Znacznie większym są zorganizowane, można wręcz powiedzieć: grupy przestępcze, które działają na zasadzie słupów. Wykorzystują one różnego rodzaju mechanizmy, takie jak fikcyjna wewnątrzwspólnotowa dostawa faktur, jak przestępstwa karuzelowe czy fikcyjny eksport.

    Owszem, o czym mówił pan prezes, mamy zaangażowanie skarbówki i wysoką skuteczność kontroli podatków, ale kiedy przychodzi co do czego, to okazuje się, że mamy zastane wirtualne biura, że taka firma nie ma majątku, a jeszcze czasem jest prowadzona przez obcokrajowców. Jeden z przykładów z tego raportu, który zapadł mi w pamięci, gdy zatrzymany prezes firmy tłumaczył z rozbrajającą szczerością, podpisał faktury na ponad 8 mln zł, że w zasadzie on tylko podpisywał, dawali mu coś, dali mu za to 300 zł. Przykładów takich jest oczywiście bardzo wiele, a efektem jest to, że stopa odzyskiwanych pieniędzy wynosi od 0 do 1,5% w różnych urzędach, a reszta jest po prostu umarzana. Taka sytuacja ma miejsce w związku z tym, co się działo w ostatnich latach w Polsce.

    A przede wszystkim trzeba powiedzieć o braku politycznej woli do wprowadzania zmian i walki z sytuacją w ostatnich 8 latach. To była grabież wszystkich Polaków, straty szacowane na ok. 300 mld zł. Rośnie nie tylko luka w VAT, rośnie działalność gospodarcza prowadzona w szarej strefie. To dzisiaj jest już prawie 20% całej działalności gospodarczej. Administracyjne koszty poboru podatków w Polsce są na poziomie 1,6%. To ponad dwa razy więcej niż w takich krajach, jak Hiszpania, gdzie to jest 0,67, czy Irlandia - 0,85%.

    Działania poprzedniej władzy skupiły się i zamknęły głównie na wprowadzeniu jednolitego pliku kontrolnego, przeprowadzeniu po prostu tej ustawy, oraz na kilku nieudanych rzeczach. Jedynym właściwym pomysłem były podwyżki podatków. Rósł więc VAT i jego podstawowe stawki z 7 do 8% i z 22 do 23%, rósł VAT na ubranka dziecięce, wprowadzono VAT na książki, opodatkowując czytelnictwo. Budżet miał zyskać 4 mld zł. Ale co się okazuje? Faktycznie po porównaniu roku 2015 i roku 2014 mamy spadek dochodów do budżetu z podatków, z wpływów z VAT o 1 mld zł. To są oczywiście liczby wstydu i niemocy, ale to także suma wyzwań, jakie stoją przed obecnym rządem.

    Jednocześnie warto stwierdzić i podkreślić, że należy zrobić wszystko, by te działania skierować do dużych zorganizowanych grup przestępczych. Szanowni państwo, jak nazwać taką działalność, gdy w wyniku kontroli jeden tylko podmiot wystawił 4,7 tys. fikcyjnych faktur na kwotę 234 mln zł, zaś największa kwota brutto ujawniona w jednym podmiocie wyniosła 1165 mln zł; w jednym tylko podmiocie. Uczciwi przedsiębiorcy dzisiaj tracą, taka jest prawda. Zmagają się nie tylko z nieuczciwą konkurencją, ale jeszcze z tymi, którzy okradają. Te działania, które podjął rząd pani premier Beaty Szydło, są wyraźnie skierowane, ukierunkowane na duże firmy, które wyłudzają olbrzymie pieniądze.

    Propozycje Najwyższej Izby Kontroli, o których wspominał pan prezes, czyli np. centralny rejestr faktur. Mamy to zrobione poprzez wprowadzenie spółki celowej do spraw informatyzacji. To znaczy mamy zrobione - mamy na razie uchwaloną odpowiednią ustawę, prace się toczą. Publiczny rejestr rachunków bankowych podatników - to niewątpliwie przed nami. Ograniczenie kwartalnych możliwości rozliczania faktur VAT - prace w toku. Fakultatywny split payment czy ograniczenie płatności gotówkowych - to już też jest zrealizowane. Rząd jednak zapowiada dalsze działania. Wprowadzono pod jednolity plik kontrolny już takie rozwiązania, które mają rzeczywiście i faktycznie skupić się na działaniu dużych, nieuczciwych w tym wypadku firm. Klauzula przeciw unikaniu opodatkowania. Samo dojście Prawa i Sprawiedliwości do władzy dało w zeszłym roku 2 mld zł więcej wpływów z VAT od zakładanych, bez jakichkolwiek jeszcze ustawowych, systemowych rozwiązań. Składanie przez niektórych przedsiębiorców deklaracji VAT jedynie drogą elektroniczną. Wreszcie niedługo będzie omawiany w tej Izbie, jak sądzę, projekt o krajowej administracji skarbowej, która ma uszczelnić, ujednolicić działania służb celnych i skarbowych i nakierować rzeczywiście na te przestępcze grupy. Ale to także takie działania, jak podniesienie w skarbówce płacy, która przez 8 lat była zamrożona, kwota bazowa, na poziomie 1870 zł, przy jednoczesnym dwukrotnym podniesieniu kwoty minimalnej - do poziomu 1850 zł. To ten rząd, ten minister podniósł tę kwotę, ustanawiając 2850 zł jako minimalną kwotę dla urzędników skarbówki. Będzie kolejna podwyżka. To oznacza, że służba skarbowa musi być w jakimś sensie elitą i musi być dość dobrze wynagradzana, inaczej nie będzie wystarczająco skuteczna wobec zadań, które mają być na nią nakładane.

    Jak to określił jeden z prominentnych polityków poprzedniej ekipy rządowej, polskie państwo istniało teoretycznie. Faktycznie, wczytując się w ten raport Najwyższej Izby Kontroli, właśnie takie wrażenie można odnieść. Przed tym parlamentem, w tej Izbie, ale także przed tym rządem stoi dzisiaj wielkie zadanie. Jestem przekonany, wierzę głęboko w to, że wyjdziemy z tego obronną ręką. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia