8. kadencja, 20. posiedzenie, 3. dzień (10-06-2016)
32. punkt porządku dziennego:
Informacja prezesa Najwyższej Izby Kontroli o wynikach kontroli przeciwdziałania wprowadzaniu do obrotu gospodarczego faktur dokumentujących czynności fikcyjne.
Poseł Janusz Cichoń:
Szanowny Panie Marszałku! Szanowny Panie Prezesie! Panie Ministrze! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić opinię klubu Platforma Obywatelska o informacji o wynikach kontroli NIK w zakresie przeciwdziałania wprowadzaniu do obrotu gospodarczego faktur dokumentujących czynności fikcyjne.
Chcę zauważyć, że ocena finalna NIK-u opiera się w gruncie rzeczy na braku korelacji dochodów podatkowych i PKB, chodzi o wzrost tych dochodów dzięki wzrostowi PKB. Brak przy tym, to podkreślał także pan prezes Izby, rzetelnych danych obrazujących lukę podatkową, a także stratę podatkową, o której tak często tutaj mówimy, mówił o tym także pan poseł Schreiber. Mamy tu moim zdaniem do czynienia z powielaniem typowych, bardzo często powtarzanych błędów. Strata podatkowa, o której mówił pan poseł Schreiber, który odnosił się do wypowiedzi pani premier z tzw. audytu, a także pan minister Szałamacha, to jaskrawy przykład takich przekłamań, bo kalkulacja straty podatkowej przygotowywana przez ministra finansów była oparta na porównaniu dochodów podatkowych w relacji do PKB, a to jest porównanie, zwłaszcza jeśli weźmiemy pod uwagę VAT, absolutnie nieuprawnione.
Przypomnijmy: punkt wyjścia, 2007 r. - 22,7% PKB, takie dochody podatkowe, a w 2015 r. - 19,8%. To jest różnica prawie 3%, ale to nie jest strata podatkowa, to nie jest ubytek dochodów. To jest tak naprawdę sumaryczne ujęcie obciążeń podatkowych, które zmniejszają się, należą do najniższych w Europie. Jakbyśmy do tego dołożyli jeszcze np. składki ZUS, to byłoby to 31,5%, podczas gdy w Europie te obciążenia wynoszą ok. 40%.
Do tej pory się tym chwaliliśmy. Skąd się bierze ta zmiana i spadek tej relacji mimo wyższych nominalnie stawek w VAT? Choć trzeba też uwzględnić fakt, że przy tym VAT - przypomnę, mówił o tym także pan minister Szałamacha, mówiąc o audycie - przy podnoszeniu stawki podatkowej podstawowej jednak obniżaliśmy VAT na szereg produktów istotnych z punktu widzenia funkcjonowania gospodarstw domowych. Korzyść gospodarstw domowych z tego tytułu wyniosła ok. 4,5 mld zł, a tak naprawdę wynosi tyle rocznie, to wynika z analizy preferencji podatkowych.
Ale dlaczego jest to moim zdaniem nie do końca uprawnione? Dlatego że ta kalkulacja nie uwzględnia faktu, że zmienia się struktura polskiego PKB, a ona nie jest bez wpływu na poziom dochodów podatkowych, zwłaszcza w VAT. Przecież mamy istotny wzrost eksportu, ten eksport ma coraz większe znaczenie dla polskiego PKB, a dochodów z VAT-u z tego nie ma. Mamy mniejszy udział przemysłu, bo zmienia się struktura, stajemy się naprawdę nowoczesnym państwem, a z pewnością nowocześniejszym, rozwiniętym gospodarczo krajem. Mamy w tym PKB usługi, które także przynoszą niższe dochody podatkowe. Nie sposób tego nie uwzględniać. Czy chociażby korekty, takie jak odnośnie do prostytucji, w PKB. Dochodów podatkowych ona nie przynosi, a w PKB się pojawia. Chcę to podkreślić: nie zawsze wyższe PKB musi oznaczać wyższe dochody podatkowe, nawet przy nominalnych stawkach.
Mamy kłopot z obliczaniem luki podatkowej. Ona ewidentnie jest w Polsce. Martwi nas to, martwiło przez całe lata i robiliśmy wszystko, aby ją ograniczyć. Cieszę się, że w jakiejś mierze także pan prezes Izby te działania Ministerstwa Finansów dostrzegł.
Natomiast jakby chcieć wejrzeć do tego, co jest podstawą tej oceny, czyli do kwestii przeciwdziałania wprowadzaniu do obrotu gospodarczego faktur dokumentujących czynności fikcyjne i opinii negatywnej w tym zakresie, to można by uznać, że polemika z tym twierdzeniem jest generalnie bardzo trudna, dlatego że w żadnym miejscu tego raportu nie wskazano, jaki stan w poszczególnych parametrach, np. w obszarze egzekucji czy wykrywalności, Izba uznałaby za zadowalający. Wręcz przeciwnie, w wielu fragmentach tej informacji znalazły się stwierdzenia o trafniejszym typowaniu, o wzroście ilości i wartości ujawnianych czynności pozornych, także zgodnym z procedurami prowadzeniu działalności egzekucyjnej.
Domniemywać należy, że u źródła tej negatywnej oceny legł zbyt niski zdaniem Izby - zresztą wybrzmiało to także dzisiaj w wypowiedzi pana prezesa - wskaźnik odzyskanych należności w stosunku do określonych w decyzjach organów kontroli skarbowej i organów podatkowych. Ale tutaj mamy według mnie też do czynienia z pewnym niezrozumieniem istoty należności określonych na podstawie art. 108 ustawy o VAT. O ile rzeczywiście wydanie tego typu decyzji ujawnia określoną należność na rzecz Skarbu Państwa, to na pewno należności tej nie można uznać za zaległość z tytułu VAT.
Często powielanym błędem jest utożsamianie kwot wynikających z decyzji wydanych na podstawie art. 108 z uszczupleniem podatkowym, a one tak na dobrą sprawę w żadnym stopniu nie określają ani samego zaistnienia, ani też wielkości uszczuplenia podatkowego. I z tym mamy problem. Mało, do tego na to się nakłada fakt pewnej multiplikacji tych wielkości, w sytuacji kiedy tak naprawdę nie tylko łapiemy, co też podnosił pan prezes, słupy, ale i próbujemy dojść do organizatora. Im bardziej wysublimowani przestępcy, im bardziej przebiegli, tym w gruncie rzeczy ta multiplikacja większa, bo ta droga do organizatora staje się coraz dłuższa.
Ta specyfika tej konstrukcji powoduje, że moim zdaniem trzeba jednak te decyzje wydane na podstawie art. 108 traktować jako narzędzie w walce z przestępczością, a kwoty z nich wynikające jako określające ujawnione i podatkowo udowodnione rozmiary przestępstwa, a nie zobowiązania podatkowe. Efektem decyzji wydanej na podstawie art. 108 nie musi być ściągnięcie określonej w niej należności. Faktycznym jej finałem może być bowiem udowodnienie przestępstwa na dalszym etapie, a ten efekt może wystąpić nawet po kilku latach. To my dzisiaj także obserwujemy. I efekty prac ostatnich lat będą widoczne w tegorocznym i przyszłych budżetach. Co do tego jestem przekonany.
Natomiast jeśli się temu przyjrzeć bliżej, chcieć to podsumować, to widać, że nieuwzględnianie tej specyfiki prowadzi do paradoksu, bo im trafniej organy kontroli skarbowej typują, ujawniają prawdziwych przestępców tylko pozorujących działalność i generujących fikcyjne dokumenty, tym gorzej przy zaprezentowanej przez Izbę filozofii będą oceniane. Coraz mniej korzystny będzie wskaźnik, o którym mówiliśmy.
Natomiast warto też uwzględnić to, że poza wzrostem tych należności wzrasta też nominalna wartość wyegzekwowanych kwot. W 2015 r. to jest, jeśli chodzi o kontrolę skarbową, 1200 mln zł.
Chcę zwrócić uwagę, że my dostrzegamy ten przestępczy, kryminalny wątek od dawna. Coraz lepiej współpracowaliśmy w ostatnich latach z prokuraturą, z organami ścigania. Finalnie zawarliśmy pewne porozumienie i powołaliśmy specjalne zespoły.
I też chcę podkreślić to, że większość rekomendacji Najwyższej Izby pokrywa się (Dzwonek) tak na dobrą sprawę z ustaleniami, jakie my wewnątrz ministerstwa, a w zasadzie w tym międzyresortowym zespole, poczyniliśmy. Mało tego, znakomitą większość tych rekomendacji...
Wicemarszałek Stanisław Tyszka:
Dziękuję, panie pośle.
Poseł Janusz Cichoń:
...zaczęliśmy wprowadzać w życie. Trzymam kciuki za następców. Może im się to uda zrobić lepiej. Natomiast jednocześnie...
Wicemarszałek Stanisław Tyszka:
Panie pośle, dziękuję bardzo.
Poseł Janusz Cichoń:
... kończąc, powiem tylko, że mam pewną obawę co do tego, czy nie...
(Wicemarszałek wyłącza mikrofon, poseł przemawia przy wyłączonym mikrofonie)
Przebieg posiedzenia