8. kadencja, 20. posiedzenie, 3. dzień (10-06-2016)
32. punkt porządku dziennego:
Informacja prezesa Najwyższej Izby Kontroli o wynikach kontroli przeciwdziałania wprowadzaniu do obrotu gospodarczego faktur dokumentujących czynności fikcyjne.
Poseł Jan Łopata:
Dziękuję.
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Szanowny Panie Prezesie! W imieniu Klubu Parlamentarnego Polskiego Stronnictwa Ludowego pragnę przedstawić naszą opinię, nasze stanowisko wobec informacji prezesa Najwyższej Izby Kontroli o wynikach kontroli przeciwdziałania wprowadzaniu do obrotu gospodarczego faktur dokumentujących czynności fikcyjne.
Wysoki Sejmie! Problem jest. Problem jest rzeczywisty i poważny i jakkolwiek byśmy podchodzili do prezentowanych przez prezesa NIK metod kontrolnych i wynikających z nich liczb czy kwot, to trzeba zaznaczyć i podkreślić, że zjawisko wprowadzania do obrotu gospodarczego faktur dokumentujących czynności fikcyjne jest coraz bardziej bezczelne, nawet tak bym to nazwał, i zmusza organy państwa do intensywnego działania zapobiegawczego. Warto również na początku stwierdzić, że jest to zjawisko występujące w wielu, jeśli nie we wszystkich państwach, które ten podatek stosują, a na pewno w państwach Unii Europejskiej.
Raport, dokument, nad którym teraz debatujemy, powstał w wyniku planowej kontroli Najwyższej Izby Kontroli i obejmował rok 2014 i połowę, do 30 czerwca, roku 2015. Był prezentowany na wspólnym, połączonym posiedzeniu Komisji do Spraw Kontroli Państwowej i Komisji Finansów Publicznych, a w wyniku wspólnej i zgodnej decyzji debatujemy również dzisiaj. Wydaje się, że oprócz aspektu politycznego, czego mogliśmy się spodziewać - jak słyszeliśmy, również te stanowiska polityczne były prezentowane - taka debata ma również, myślę, walor profilaktyki, zapobiegania tego typu przedsięwzięciom przestępczym i może zaowocować przeświadczeniem o coraz bardziej skutecznych metodach wykrywania tych nieuprawnionych, przestępczych metod.
Wysoki Sejmie! Jak mówiłem, zjawisko przestępstw w obszarze podatku VAT, bo są stosowane różne metody, sposoby, charakterystyczne oszustwa dokonywane z wykorzystaniem faktur fikcyjnych, to przede wszystkim fikcyjna wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów. Brak kontroli granicznych, o czym też tu już była mowa, ułatwia pozorowanie takich dostaw. To są również przestępstwa karuzelowe jako fikcyjny przepływ towarów pomiędzy co najmniej dwoma - a w praktyce znacznie większej ilości - krajami Unii Europejskiej czy też fikcyjny eksport, dostawy do państw spoza Unii Europejskiej, w szczególności do krajów, z którymi utrudniona jest współpraca w zakresie zwalczania oszustw podatkowych.
A więc, tak jak mówiłem, to są metody i sposoby, to jest problem, z którym próbuje się uporać administracja na całym świecie, a na pewno we wszystkich krajach Unii Europejskiej, nie jest to zjawisko znane tylko polskiemu fiskusowi i Polsce. Jednak problem polega na tym, że według raportu Najwyższej Izby Kontroli rozmiar luki w podatku od towarów i usług utrzymywał się w Polsce niestety na wyższym poziomie niż wynosi średnia wielkość tego zjawiska w innych krajach Unii Europejskiej. Dane Komisji Europejskiej za lata 2010-2013 wskazują, że luka ta wzrosła z 18 do 27% możliwych do osiągnięcia dochodów z VAT.
Aby zobrazować, w jakich obszarach się poruszamy, o czym mówimy, myślę, że warto przywołać też z tego raportu, według stanu na koniec grudnia 2014 r., że w urzędach skarbowych zarejestrowanych było ponad 1620 tys. podatników VAT, w tym 744,5 tys. podatników VAT UE. Trzeba również zauważyć, że - tak jak w latach poprzednich - liczba podatników VAT czynnych utrzymywała się na zbliżonym poziomie, natomiast wzrosła liczba podatników VAT UE. Na koniec czerwca 2015 r. liczba czynnych podatników VAT wynosiła 1628,9 tys., zaś podatników właśnie w tym systemie VAT UE - 788,5 tys.
Myślę, że zasadne jest również przytoczenie prezentowanych przez prezesa Najwyższej Izby Kontroli danych dotyczących tego zjawiska. Otóż wartość faktur brutto, czyli wartość transakcji gospodarczych wskazanych w zakwestionowanych fakturach, w roku 2013 to 19 700 mln, zaś w 2015 r. to już 81 900 mln zł. Rozkładało się to na ok. 360 tys. faktur - mówimy o takiej skali, o takim zjawisku. Podatek wymierzony przez dyrektorów urzędów kontroli skarbowej od wykrytych faktur fikcyjnych wynosił analogicznie za 2013 r. 2300 mln, a za 2015 r. - ok. 12 mld. Ale niestety z tych wymierzonych kwot udało się odzyskać niewielką część, te kwoty już tu padały, bo 160 300 tys. Te kwoty pokazują także... Rozumiem, że taka jest intencja raportu NIK, by zobrazować z jednej strony skalę problemu, ale również pokazać rzetelność i trafność dotychczasowej działalności organów skarbowych, a z drugiej strony spóźnienia i nieskuteczność egzekucji należnych podatków. NIK wprost stwierdza, że działania organów kontroli skarbowej, aczkolwiek rzetelne, były przeważnie nieskuteczne, a badane urzędy kontroli skarbowej zgodnie z zaleceniami ministra finansów koncentrowały swoje działania na zwalczaniu nieprawidłowości w podatkach od towarów i usług. Do kontroli typowano z niezwykle dużą - to NIK podkreśla wyraźnie - często nawet 90-procentową trafnością podmioty o wysokim ryzyku wystąpienia nieprawidłowości, a kontrole kończyły się ustaleniami nieprawidłowości. Kontrolowane urzędy skarbowe prowadziły postępowania zabezpieczające oraz egzekucyjne rzetelnie, zgodnie z obowiązującą procedurą, jednak od podmiotów uczestniczących w oszukańczym procederze, głównie firm, tzw. słupów, nie wyegzekwowano wymierzonych w wyniku działań kontrolnych podatków. W większości badanych przypadków organom kontroli skarbowej nie udało się także ustalić faktycznych organizatorów oszustw podatkowych. To tak wprost z raportu NIK.
Wysoki Sejmie! Zjawisko wprowadzania fikcyjnych faktur jest bardzo poważnym problemem, jak już wcześniej mówiłem, niezależnie od aspektu politycznego trzeba mu poświęcić jak najwięcej uwagi, dlatego też najistotniejsze są diagnoza i przeciwdziałanie. Jeśli chodzi o diagnozę, myślę, że wcześniejsze analizy Ministerstwa Finansów i tenże raport Najwyższej Izby Kontroli są trafne i celne i za to trzeba też Najwyższej Izbie Kontroli, panu prezesowi podziękować. Teraz chodzi tylko o to, by przeciwdziałać, i tu też NIK składa pewne propozycje. Otóż, jak możemy wyczytać, skala zagrożeń uzasadnia, zdaniem NIK, potrzebę przeanalizowania możliwości wprowadzenia w Polsce takich rozwiązań jak: obowiązek wystawiania faktur za pośrednictwem serwera Ministerstwa Finansów, publiczny rejestr rachunków bankowych podatników, ograniczenie możliwości rozliczeń kwartalnych w VAT, powszechna standaryzacja ewidencji danych, dokumentów, księgowań, płatności, dodanie kolejnych przesłanek warunkujących wykreślenie podatnika z rejestru podatników VAT. Warte rozważenia są także fakultatywna tzw. dzielona płatność lub możliwość stosowania rozwiązania dzielonej płatności jako przesłanki zwalniającej od odpowiedzialności solidarnej oraz rozszerzenie zakresu odpowiedzialności solidarnej w ten sposób, że będzie miała ona zastosowanie w przypadku dokonywania płatności z tytułu transakcji na konto inne niż uwidocznione.
To są pewne rozwiązania czy propozycje rozwiązań, które w swym raporcie zawarł NIK. Oczywiście to pewnie nie są wszystkie i myślę też, że nie wszystkie naraz, ale z tego katalogu rozwiązań należy czerpać. Uważam, że na tym właśnie powinny skupić prace rząd i parlament, by następny raport, by następna informacja była bardziej optymistyczna. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia