8. kadencja, 21. posiedzenie, 1. dzień (21-06-2016)
7. punkt porządku dziennego:
Informacja o działalności rzecznika praw dziecka za rok 2015 wraz z uwagami o stanie przestrzegania praw dziecka (druk nr 388) wraz ze stanowiskiem Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży oraz Komisji Polityki Społecznej i Rodziny (druk nr 536).
Poseł Alicja Chybicka:
Pani Marszałek! Panie Ministrze...
(Poseł Sławomir Jan Piechota: Wartości chrześcijańskie?)
Wicemarszałek Małgorzata Kidawa-Błońska:
Bardzo proszę o spokój. Każdy swoimi wystąpieniami daje świadectwo, wszystko było słyszane, co pan poseł mówił.
Poseł Alicja Chybicka:
Powiem szczerze, że jestem zdumiona wystąpieniem mojego poprzednika. Nie rozumiem w ogóle, jak można było rzucić tyle niesprawiedliwych oskarżeń na rzecznika praw dziecka. Zupełnie nie rozumiem, jak można zarzucać komuś, że zrobił tyle, że opisanie tego zajęło tyle papieru. Napisał to, co zrobił w tym ostatnim roku i za to należy się ukłon i pochwała. I według mnie nie jest niczyim zakładnikiem. Nie jest zakładnikiem żadnej partii ani... Jeśli jest czyimś zakładnikiem, to dzieci i robił zawsze i wszystko dla dzieci. I to, co jest zawarte w tym wielkim tomisku, to jest mowa o dzieciach.
Przepraszam za ten krótki wstęp.
W imieniu klubu Platformy Obywatelskiej mam zaszczyt przedstawić stanowisko w sprawie informacji o działalności rzecznika praw dziecka za rok 2015 wraz z uwagami o stanie przestrzegania praw dziecka, druk nr 388.
Zgodnie z ustawą o rzeczniku praw dziecka informacja roczna dotyczy pięciu płaszczyzn działalności. W pierwszej części to tematy dotyczące prawa do ochrony życia i zdrowia. W 2015 r. rzecznik praw dziecka podjął 169 interwencji w związku z tym obszarem. Drugi obszar to obszar dotyczący prawa do wychowywania w rodzinie. Tu największa liczba interwencji zgłoszonych i podejmowanych przez rzecznika to 24 851 spraw w zeszłym roku. Przecież to jest ogrom. Trzeci obszar dotyczy prawa do godziwych warunków socjalnych. W 2015 r. Biuro Rzecznika Praw Dziecka podjęło 3240 interwencji, a dotyczyły one przede wszystkim: alimentacji dziecka oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego, problemów mieszkaniowych, w tym eksmisji i egzekucji świadczeń alimentacyjnych za granicą zasądzonych orzeczeniami polskich sądów, roszczeń majątkowych wobec dzieci, tematu dzieci głodujących i niedożywionych, przyznania zasiłku macierzyńskiego, renty rodzinnej w drodze wyjątku procedury przyznania świadczeń rodzinnych i świadczeń wynikających z orzeczeń o niepełnosprawności.
Czwarty obszar dotyczy prawa dziecka do szeroko pojętej nauki. W 2015 r. podjęto 8307 interwencji. Dotyczyły one oceny uczniów, odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli, przyjmowania dzieci do żłobków i ich pobytu w żłobkach, organizacji pracy szkół, treści podstawy programowej, pomocy psychologiczno-pedagogicznej, wagi tornistrów, żywienia w jednostkach systemu oświaty, dożywiania dzieci w szkole, dowożenia do szkół i przedszkoli.
Piąty obszar dotyczy prawa dziecka do ochrony przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem, demoralizacją i zaniedbaniem oraz innym złym traktowaniem. Biuro podjęło 5172 sprawy.
W 2015 r. rzecznik praw dziecka skierował do ministrów, instytucji i innych organów 116 wystąpień o charakterze generalnym. Ponadto rzecznik, korzystając z ustawowych kompetencji, zgłaszał udział w postępowaniach sądowych i brał w nich udział na prawach przysługujących prokuratorowi, jeśli uznał, że istnieje zagrożenie dla dobra dziecka w toczącym się postępowaniu. W 2015 r. rzecznik praw dziecka skorzystał z tego uprawnienia w 231 przypadkach. W ramach współpracy z Najwyższą Izbą Kontroli dokonał analizy wytypowanych przez Najwyższą Izbę Kontroli 33 akt spraw opiekunów, w których decyzją sądu odebrano dzieci z rodzin i zachodziło podejrzenie, że mogło być to odebranie podyktowane sytuacją materialną rodziny. Te 33 przypadki zostały dokładnie przeanalizowane przez prawników, sędziów, adwokatów Biura Rzecznika Praw Dziecka. Analiza postępowań sądowych nie wykazała naruszenia praw dziecka do wychowania w rodzinie w tych przypadkach.
To tylko niektóre formy aktywności rzecznika praw dziecka. Oczywiście szereg działań dotyczyło promocji i profilaktyki, a przede wszystkim rekomendacji i rozwiązań, które służą najmłodszym obywatelom. Rzecznik praw dziecka podkreślił, i słusznie, iż w zeszłym roku została podjęta i zrealizowana z jego inicjatywy zmiana treści art. 58 i art. 107 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczących zgodnego porozumienia małżonków, ale także wprowadzających prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców.
Trzeba mieć świadomość, że rzecznik praw dziecka nie jest organem wykonawczym, jest organem kontrolnym, w szczególności gdy mówimy o wymiarze sprawiedliwości. Możliwości inicjatywy rzecznika praw dziecka są ograniczone granicami RP. Rzecznik często korzystał z pomocy Ministerstwa Spraw Zagranicznych, konsulów, ambasadorów. Jeśli w danym kraju jest rzecznik praw dziecka, próbował uruchomić ścieżkę w ramach jego jurysdykcji, pod warunkiem że posiada on odpowiednie instrumenty.
Dzisiaj odnosimy się do całokształtu działalności rzecznika praw dziecka. Jestem świadoma, że my, posłowie, ale także przedstawiciele podmiotów instytucjonalnych, stowarzyszeń, środowisk lokalnych czy zwyczajnie osoby prywatne indywidualizujemy tę ocenę w zależności od sposobu załatwienia konkretnej sprawy.
Wcześniej przedstawiałam zakres spraw, którymi zajmuje się rzecznik. W 2015 r. to blisko 50 tys. spraw, którymi zajęło się zaledwie 78 osób w ramach budżetu w kwocie 11 mln. Przy wielości i wielorakości działań to zdecydowanie niewystarczająca obsada. Pokuszę się o tezę, że krytyka pracy rzecznika jest często oceną wynikającą z nieskuteczności urzędu. Zastanawiamy się, co ogranicza skuteczność pracy rzecznika. Oczywiste jest, że dokonujemy oceny materii niezwykle wrażliwej, chyba najważniejszej z punktu widzenia społecznego, ale też szalenie złożonej, funkcjonującej z jednej strony w ramach wielu dziedzin, ale, co także ważne, w perspektywie wielkiej migracji Polaków. Dorośli Polacy szukają swojego miejsca na ziemi. Niestety dla ich dzieci nie zawsze oznacza to rodzinne eldorado. Postęp cywilizacyjny, który dokonuje się na naszych oczach, ułatwia życie, ale też bez wątpienia niesie wiele zagrożeń dla najważniejszej instytucji, którą jest rodzina.
Informacja o działalności rzecznika praw dziecka jest obszerną pozycją, która zawiera ponad 500 stron. Porusza dziesiątki zagadnień, setki problemów, w opisie których zawarto tysiące indywidualnych przypadków. Czy rzeczywiście osoba rzecznika może być rozliczona za każdą krzywdę, jakiej doświadcza polskie dziecko, za każdą niezakończoną czy niewszczętą sprawę? Odpowiedź jest oczywista. Ustawa o rzeczniku praw dziecka nadała mu uprawnienia o charakterze ostrzegawczym, sygnalizacyjnym oraz inicjatywnym, przyznała kompetencję do przedstawiania właściwym organom władzy publicznej, organizacjom i instytucjom ocen i wniosków zmierzających do skutecznej ochrony praw i dobra dziecka. Rzecznik może również występować do właściwych organów z wnioskami o podjęcie inicjatywy ustawodawczej bądź o wydanie lub zmianę innych aktów prawnych.
Szczególne podziękowania rzecznikowi praw dziecka należy złożyć za jego inicjatywę wprowadzenia zakazu stosowania kar cielesnych wobec małoletniego przez osoby wykonujące władzę rodzicielską oraz sprawujące opiekę lub pieczę nad małoletnim. To, co jednak stanowi o tym, że mój klub przyjmie informację rzecznika praw dziecka, to misja, z której pan rzecznik wywiązuje się znakomicie, a misja ta to upodmiotowienie dziecka.
Chcę jeszcze dodać, że nie sądzę, aby kiedykolwiek ktoś potrafił pobić takiego rzecznika praw dziecka. Wiem, bo mam kontakty z wieloma dziećmi, że dzieci uwielbiają swojego rzecznika praw dziecka, mają do niego telefon, mogą się do niego z wszystkim zwracać i często to czynią. Gorąco popieram rzecznika, jego pracę, to, co on robi. Uważam wszelką krytykę, choć krytyka może być i budująca, za absolutnie krzywdzącą i niesłuszną. Postuluję - zwracam się do państwa z partii rządzącej - aby na rok 2017 zwiększyć budżet, tak aby wiele z tych spraw, o których tutaj wspominaliście, mogło być załatwionych. Bo tak szczupły zespół za tak małe pieniądze nie jest tego w stanie zrobić. Kłaniam się Biuru Rzecznika Praw Dziecka oraz samemu panu rzecznikowi za tę ciężką harówkę, za to, czego dokonali. Bardzo dziękuję za uwagę. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia