8. kadencja, 21. posiedzenie, 1. dzień (21-06-2016)

9. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę oraz niektórych innych ustaw (druk nr 600).

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Stanisław Szwed:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Trudno rozpoczynać wystąpienie, kiedy pozostała minuta do końca meczu, panie marszałku, ale co zrobić, tak wyszło.

    (Poseł Beata Mazurek: Jaki wynik?)

    Na razie 1:0. Mam nadzieję, że tak się utrzyma do końca dla biało-czerwonych.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić projekt ustawy o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę oraz niektórych innych ustaw, zawarty w druku nr 600.

    Na wstępie chciałbym podkreślić, że przedkładany projekt ustawy stanowi realizację celów określonych w exposé pani premier Beaty Szydło w zakresie wprowadzenia 12 zł jako minimalnej stawki godzinowej w przypadku umów zlecenia. Wprowadzana regulacja ma na celu uzyskanie pozytywnej zmiany na rynku pracy przez przeciwdziałanie nadużywaniu umów cywilnoprawnych oraz wprowadzenie ochrony osób otrzymujących wynagrodzenie na najniższym poziomie. W praktyce dochodzi bowiem do sytuacji, w których osoba wykonująca pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej ma ustalone wynagrodzenie na poziomie znacznie niższym od minimalnego wynagrodzenia przysługującego za pracę w ramach stosunku pracy. Umowy cywilnoprawne często zastępują stosunek pracy, co ma na celu obniżenie kosztów zatrudnienia.

    Z kontroli prowadzonych przez Państwową Inspekcję Pracy w 2014 r. wynika, że prawie co piąty kontrolowany pracodawca lub przedsiębiorca nie przestrzegał zakazu zawierania umów cywilnoprawnych w warunkach właściwych dla umowy o pracę, a problem dotyczył prawie 15% umów cywilnoprawnych sprawdzonych przez inspektorów. Wśród zawartych umów cywilnoprawnych dominowały umowy zlecenia. Warto tu podać przykłady, że mieliśmy do czynienia z umowami zlecenia ze stawką nawet 25 gr za godzinę, a umowy na kilka złotych były powszechną praktyką.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dążąc do realizacji omawianych celów, projekt wprowadza minimalną stawkę godzinową dla określonych umów cywilnoprawnych. Projekt przewiduje także rezygnację z możliwości ustalania minimalnego wynagrodzenia na poziomie 80% oraz wyłączenie z dotychczasowego zakresu składnikowego minimalnego wynagrodzenia dodatku do wynagrodzenia za pracę w porze nocnej.

    Zacznę od minimalnej stawki godzinowej. Przedkładany Wysokiej Izbie projekt wprowadza do obecnego systemu prawnego gwarancję minimalnego wynagrodzenia także dla osób wykonujących pracę na podstawie określonych umów cywilnoprawnych, tj. umów zlecenia oraz umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu.

    Od 1 stycznia 2017 r. minimalna stawka godzinowa dla umów zlecenia lub umów o świadczenie usług będzie wynosić ponad 12 zł. Zgodnie z założeniami projektu wysokość tej stawki uzależniona będzie od corocznej dynamiki wzrostu minimalnego wynagrodzenia za pracę. Jeżeli wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę zostałaby ustalona na poziomie zaproponowanym w tym roku przez rząd Radzie Dialogu Społecznego do negocjacji, tj. 2000 zł, wówczas minimalna stawka godzinowa w 2017 r. wyniesie 13 zł. Dokładna wysokość tej stawki zostanie określona po ustaleniu wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę na rok przyszły.

    Zobowiązani do wypłacania wynagrodzenia z uwzględnieniem minimalnej stawki godzinowej byliby przedsiębiorcy oraz inne jednostki organizacyjne, w ramach prowadzonej przez te podmioty działalności. Nie będą do tego zobowiązane osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej, nie byłoby bowiem właściwe ingerowanie w sferę stosunków prywatnych między osobami fizycznymi. Minimalna stawka godzinowa będzie miała zastosowanie do wynagrodzeń osób fizycznych oraz tzw. osób samozatrudnionych, które prowadzą działalność gospodarczą jednoosobowo i osobiście wykonują zadania wynikające z umowy.

    Konieczność objęcia samozatrudnionych zakresem projektowanych przepisów wynika z nadużywania tej formy aktywności zawodowej, która często zastępuje stosunek pracy. Niejednokrotnie pracodawca, jedynie w celu obniżenia własnych kosztów, wywiera nacisk na swojego dotychczasowego pracownika, aby rozpoczął samodzielną działalność gospodarczą, przy czym charakter pracy wykonywanej w ramach prowadzonej działalności nie ulega zmianie w stosunku do pracy wykonywanej wcześniej w ramach stosunku pracy. W świetle danych Głównego Urzędu Statystycznego w odniesieniu do osób wykonujących pracę w formie tzw. samozatrudnienia w 51% przypadków pracodawca uzależnił powierzenie pracy od podjęcia przez te osoby działalności gospodarczej.

    Z uwagi na ograniczenia wynikające z art. 16 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej usług na rynku wewnętrznym projektowana regulacja dotycząca wprowadzanej minimalnej stawki godzinowej nie będzie miała zastosowania do osób fizycznych wykonujących działalność gospodarczą zarejestrowaną w państwie będącym państwem członkowskim Unii Europejskiej lub w państwie Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

    Przejdę teraz do omówienia przewidzianych w projekcie wyłączeń od stosowania minimalnej stawki godzinowej.

    Po pierwsze, wyłączone zostały umowy, w których o miejscu i czasie wykonania zlecenia lub świadczenia usług decyduje zleceniobiorca, a przysługujące mu wynagrodzenie jest uzależnione wyłącznie od rezultatu wykonania zlecenia lub świadczenia usług. Taki kształt przepisu ma służyć wyłączeniu spod stosowania minimalnej stawki godzinowej przypadków, w których zleceniobiorca samodzielnie ustala miejsce i czas realizacji zadań będących przedmiotem umowy, zachowując w tym zakresie pełną swobodę, a przysługujące mu wynagrodzenie musi być w całości uzależnione od wyników wykonania zlecenia lub świadczenia usług. Wyłączenie to nie będzie więc obejmowało przypadków, w których wykonanie zlecenia lub świadczenie usług w konkretnym miejscu lub czasie wynika z umowy bądź istoty zlecenia lub usługi, np. ochrona obiektów czy sprzątanie.

    Po drugie, projektowana regulacja przewiduje także wyłączenia umów cywilnoprawnych zawieranych w zakresie usług dotyczących sprawowania w sposób ciągły całodobowej opieki nad osobami w określonych sytuacjach, np. prowadzenie rodzinnego domu pomocy, podczas wypoczynku lub wycieczek. Obowiązki osób świadczących takie usługi odnoszą się do pełnienia opieki przez całą dobę, co nie jest jednoznaczne z ciągłą aktywnością w tym czasie, w związku z tym nie można określać wartości tych usług w oparciu o konkretną liczbę godzin.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Proponujemy również, aby wynagrodzenie wynikające z minimalnej stawki godzinowej, podobnie jak wynagrodzenie za pracę jako wynagrodzenie o charakterze gwarancyjnym i alimentacyjnym, podlegało szczególnej ochronie.

    Po pierwsze, przedkładany projekt przewiduje zakaz zrzeczenia się prawa do wynagrodzenia wynikającego z minimalnej stawki godzinowej oraz przeniesienia go na inną osobę. Takie postanowienie stanowi ochronę dochodów zleceniobiorcy oraz zabezpieczenie przed nadużyciami i próbami omijania wprowadzonych regulacji.

    Po drugie, projekt przewiduje, że wypłaty wynagrodzenia wynikającego z minimalnej stawki godzinowej dokonuje się w formie pieniężnej. Takie rozwiązanie ma na celu zapobieganie nadużyciom w postaci wywierania na przyjmującego zlecenie lub świadczącego usługę presji, aby przyjął wynagrodzenie w formie innej niż pieniężna, np. w formie towarów produkowanych przez przedsiębiorcę.

    Po trzecie, projekt przewiduje gwarancje otrzymywania przez zleceniobiorcę wynagrodzenia w wysokości wynikającej z minimalnej stawki godzinowej w regularnych odstępach czasu, w przypadku umów zawartych na czas dłuższy niż 1 miesiąc co najmniej raz w miesiącu. Okresowy charakter wypłat wynagrodzenia ma szczególne znaczenie w przypadku zobowiązań długoterminowych.

    Wysokość wynagrodzenia zleceniobiorcy powinna być ustalona w umowie w taki sposób, aby wysokość wynagrodzenia za każdą godzinę wykonywania zlecenia lub świadczenia usług nie była niższa niż wysokość minimalnej stawki godzinowej.

    W celu umożliwienia kontroli zapewnienia minimalnej stawki godzinowej projekt zawiera regulacje dotyczące określenia zasad ustalania liczby godzin wykonania zlecenia lub świadczenia usług. Co do zasady kwestie te powinny być ustalone w umowie zawartej przez strony. W przypadku braku takich ustaleń zleceniobiorca zobowiązany będzie do przedkładania w formie pisemnej, elektronicznej lub dokumentowej informacji o liczbie godzin wykonania zlecenia lub świadczenia usług. Przewiduje się 3-letni okres przechowywania dokumentacji związanej z wypłacanym wynagrodzeniem.

    Projekt przewiduje też sankcje w przypadku, gdy zleceniodawca wypłaca zleceniobiorcy wynagrodzenie za każdą godzinę wykonania zlecenia lub świadczenia usług w wysokości niższej niż obowiązująca wysokość minimalnej stawki godzinowej. Zleceniodawca, który wypłaca wynagrodzenie w wysokości niższej niż wynikająca z obowiązującej wysokości minimalnej stawki godzinowej, będzie podlegał karze grzywny od 1 tys. zł do 30 tys. zł.

    W związku z wprowadzeniem przepisów dotyczących minimalnej stawki godzinowej dla określonych umów cywilnoprawnych konieczne jest nadanie stosownych uprawnień Państwowej Inspekcji Pracy. Przedkładany projekt rozszerza uprawnienia inspekcji o sprawowanie kontroli przestrzegania przepisów dotyczących minimalnej stawki godzinowej. Państwowa Inspekcja Pracy zostanie uprawniona do skierowania wystąpienia lub wydania polecenia w sprawie wypłacenia wynagrodzenia w wysokości uwzględniającej minimalną stawkę godzinową. Inspekcja pracy będzie mogła przeprowadzić kontrolę wypłacania przez podmiot kontrolowany wynagrodzenia w wysokości wynikającej z minimalnej stawki godzinowej na zasadach dotychczas obowiązujących przy kontroli przepisów dotyczących prawa pracy.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Wprowadzenie minimalnej stawki godzinowej będzie miało wpływ na trwające umowy zawarte w ramach zamówień publicznych lub w innym trybie. Dlatego w odniesieniu do umów zawartych przed dniem 1 września 2016 r. projekt ustawy wprowadza przepisy umożliwiające stronom przeprowadzenie negocjacji w sprawie odpowiedniej zmiany wynagrodzenia, a także - w określonych warunkach - rozwiązanie umowy. Należy bowiem zauważyć, że umowy dotyczące realizacji zadań długoterminowych zawierane są zasadniczo na czas określony, a możliwość ich swobodnego wypowiedzenia często jest ograniczona. W szczególności dotyczy to umów zawieranych w trybie ustawy Prawo zamówień publicznych. Brak możliwości renegocjacji w związku ze zwiększonymi kosztami wynikającymi z wprowadzenia minimalnej stawki godzinowej mógłby skutkować utratą rentowności przedsiębiorstw oraz stanowić zagrożenie realizacji umów. Projektowana regulacja wprowadza również zmiany w innych ustawach mające na celu skuteczne wprowadzenie minimalnej stawki godzinowej do porządku prawnego.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Oprócz wprowadzenia minimalnej stawki godzinowej za wykonanie zlecenia lub świadczenie usług przedkładany projekt przewiduje również zmiany dotyczące minimalnego wynagrodzenia przysługującego osobom zatrudnionym na podstawie stosunku pracy.

    Po pierwsze, projekt ustawy znosi możliwość różnicowania minimalnego wynagrodzenia za pracę w zależności od stażu pracy. Obecnie przepisy przewidują, że wysokość wynagrodzenia pracownika w okresie jego pierwszego roku pracy nie może być niższa niż 80% wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. W obecnych uwarunkowaniach gospodarczych takie rozwiązanie jest nieuzasadnione, ponieważ sytuacja na rynku pracy w Polsce w ostatnich 2 latach poprawiła się. Przewidziana w ustawie możliwość ustalania wynagrodzenia pracownika w pierwszym roku jego pracy na poziomie 80% minimalnego wynagrodzenia za pracę jest oceniana jako dyskryminująca młode osoby na rynku pracy. Dlatego w przedkładanym projekcie przewidujemy uchylenie tego przepisu. Po wejściu w życie zmiany wszyscy pracownicy, niezależnie od stażu pracy, będą mieli prawo do minimalnego wynagrodzenia w jednakowej wysokości.

    Po drugie, projekt ustawy przewiduje, że przy obliczaniu minimalnego wynagrodzenia nie uwzględnia się dodatku do wynagrodzenia za pracę w porze nocnej. W świetle obowiązujących przepisów minimalne wynagrodzenie za pracę nie ma charakteru wyłącznie wynagrodzenia zasadniczego, jest to łączne wynagrodzenie pracownika za nominalny czas pracy w danym miesiącu, a więc poza wynagrodzeniem zasadniczym obejmuje również inne składniki wynagrodzenia i świadczenia pracownicze zaliczane przez GUS do wynagrodzeń osobowych, w tym premie, nagrody i dodatki do wynagrodzenia.

    Uwzględnianie tego dodatku w minimalnym wynagrodzeniu powoduje, że w niektórych przypadkach przyznanie pracownikowi tego dodatku w praktyce nie skutkuje zwiększeniem otrzymywanego przez niego wynagrodzenia. Projektowane przepisy wychodzą naprzeciw postulatom zgłaszanym przez związki zawodowe.

    Jednocześnie chciałbym dodać, że regulacje zawarte w projektowanej ustawie zostały opracowane z uwzględnieniem uwag i przy szerokiej konsultacji strony pracowników i strony pracodawców. Uchwała nr 9 Rady Dialogu Społecznego z dnia 7 kwietnia 2016 r. w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę oraz niektórych innych ustaw oraz wyniki prowadzonych konsultacji i uzgodnień resortowych doprowadziły do zawarcia kompromisu pomiędzy stroną społeczną a rządem, który polega na tym, że ustawa wejdzie w życie 1 stycznia 2017 r., będzie również waloryzowana ta stawka, przy uwzględnieniu tej wartości, o której mówiliśmy, 2 tys. zł przy płacy minimalnej, będzie wynosiła 13 zł, jak również dodatek nocny nie będzie wliczany zarówno do płacy minimalnej, jak i do stawki godzinowej.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Wnoszę o skierowanie projektu ustawy o zmianie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę oraz niektórych innych ustaw, zawartego w druku nr 600, do dalszych prac w komisji sejmowej. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia