8. kadencja, 21. posiedzenie, 2. dzień (22-06-2016)

19. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2017 Rokiem Tadeusza Kościuszki (druki nr 345 i 508).

Poseł Elżbieta Gapińska:

    Dziękuję, panie marszałku.

    W imieniu klubu Platforma Obywatelska chciałabym rekomendować Wysokiej Izbie przyjęcie projektu zamieszczonego w drukach nr 345 i 508, czyli ustanowienie roku 2017 Rokiem Tadeusza Kościuszki.

    Projekt został zgłoszony przez klub Platforma Obywatelska w związku z 200. rocznicą śmierci Tadeusza Kościuszki - najwyższego naczelnika Siły Zbrojnej Narodowej powstania zwanego insurekcją kościuszkowską.

    Tadeusz Kościuszko zajmuje szczególne miejsce w historii Polski. Jest dla nas symbolem wolności, wzorem patrioty, przykładem rozumienia tolerancji i równości.

    Andrzej Tadeusz Bonawentura Kościuszko urodzony na Polesiu, uczeń Kolegium Pijarów w Lubieszowie wybrał karierę wojskową i w 1765 r. wstąpił do Korpusu Kadetów Szkoły Rycerskiej. Był wyróżniającym się słuchaczem, pobierał kurs inżynierski. Potem edukację kontynuował w Akademii Wojskowej Szwoleżerów Gwardii Królewskiej w Wersalu. Pobyt we Francji, która znajdowała się w przededniu rewolucji, wywarł ogromny wpływ na jego przekonania polityczne i społeczne.

    Po pierwszym rozbiorze powrócił do Polski, ale ponieważ w zredukowanym wojsku polskim nie znalazł swojego miejsca, wyjechał do Ameryki. Jego umiejętności inżynierskie zostały wykorzystane przy fortyfikacjach, m.in. w bitwie pod Saratogą. Jerzy Waszyngton powierzył mu budowę twierdzy West Point nad rzeką Hudson. W uznaniu zasług uchwałą Kongresu amerykańskiego został awansowany na generała brygady armii amerykańskiej. Otrzymał 250 ha gruntu i gratyfikację finansową. Cały swój otrzymany tam majątek przeznaczył na wykupienie wolności i kształcenie wykupionych niewolników.

    Po powrocie do kraju jedną z jego pierwszych decyzji było ograniczenie chłopom z rodzinnego majątku w Siechnowiczach pańszczyzny i całkowite zwolnienie z niej kobiet. W tym czasie w Polsce coraz większą rolę odgrywała grupa działaczy widzących konieczność przeprowadzenia reform w kraju. Sejm Czteroletni podjął dzieło naprawy Rzeczypospolitej. Podniesiono liczebność wojska do 100 tys., a w 1789 r. król nominował Tadeusza Kościuszkę na stopień generała majora wojsk koronnych. Dążenia Polaków do wzmocnienia ojczyzny wzbudziły niepokój Rosji i Prus i części rodzimej magnaterii związanej z obcymi mocarstwami. Zawiązała się konfederacja targowicka, a armia rosyjska przekroczyła granice Rzeczypospolitej. Kościuszko brał aktywny udział w przygotowaniach na wypadek spodziewanej interwencji. Po mianowaniu przez króla wodzem armii koronnej Józefa Poniatowskiego Kościuszko został dowódcą jednej z trzech dywizji. W wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 r. odznaczył się w bitwie pod Zieleńcami i Dubienką, za co został odznaczony Orderem Orła Białego. Po drugim rozbiorze Kościuszko opracował koncepcję organizacji powstania narodowego i pomimo wielu przeciwności 24 marca 1794 r. złożył narodowi uroczystą przysięgę i objął formalnie przywództwo insurekcji. I chociaż powstanie zakończyło się klęską, to w ciągu 8 miesięcy... (Dzwonek)

    Panie marszałku, chwilkę jeszcze, dobrze?

    ...zmobilizowano do walki 150 tys. ludzi. Był to pierwszy zryw przeciw zaborcom. W trakcie jego trwania wydano akt prawny zwany Uniwersałem połanieckim, który formalnie przyznawał ograniczoną wolność osobistą chłopom pańszczyźnianym i umożliwił im walkę zbrojną w armii powstańczej. Kościuszko zmarł na emigracji.

    Kościuszko, jako postać zajmująca szczególne miejsce w panteonie narodowych bohaterów, symbol wolności i wzór patrioty, nie tylko dla Polaków, zasługuje na to, aby Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ogłosił rok 2017 Rokiem Tadeusza Kościuszki. Dziękuję bardzo.

Przebieg posiedzenia