8. kadencja, 23. posiedzenie, 2. dzień (20-07-2016)
36. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu oraz Komisji Łączności z Polakami za Granicą o poselskich projektach uchwał w sprawie:
- ustanowienia 11 lipca Dniem Pamięci o Polakach - Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN-UPA na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej,
- oddania hołdu ofiarom ludobójstwa dokonanego przez nacjonalistów ukraińskich na obywatelach II RP w latach 1939-1945
(druki nr 625, 640 i 723).Poseł Marcin Święcicki:
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Rozpatrujemy dzisiaj w drugim czytaniu projekt uchwały w sprawie upamiętnienia ofiar ludobójstwa dokonanego przez nacjonalistów ukraińskich w czasie II wojny światowej, przygotowany przez PSL i PiS. Ten projekt zawiera bardzo ważne postanowienia, mianowicie co do ustanowienia dnia pamięci ofiar, jak również, co jest dla ofiar niezwykle ważne, odnalezienia szczątków wszystkich pochowanych osób, dokonania niezbędnych ekshumacji, dokonania pochówków, oznaczenia i uczczenia tych wszystkich miejsc tragedii wołyńskiej, bo bardzo wiele z nich nie jest w żaden sposób nawet oznaczone. Konieczne jest sporządzenie list ofiar po obu stronach tego konfliktu, możliwie pełnych. Trzeba wspierać również prace historyków, bo wiele faktów jeszcze jest nieznanych, otworzyć do końca archiwa państwowe. Jednym słowem uchwała zawiera bardzo wiele słusznych i potrzebnych postulatów i apeli. Jednocześnie nie można takiej uchwały rozpatrywać bez uwzględnienia kontekstu, w jakim ją podejmujemy, bo bywa tak, że najbardziej szlachetne intencje i słuszne apele mogą mieć również odwrotny skutek.
Na czym polega ten kontekst? Po pierwsze, polega on na tym, że jest to uchwała jednostronna, to znaczy, wspominamy tam ofiary również ukraińskie, ale przede wszystkim mówimy o ofiarach polskich. Tymczasem mamy długi ciąg wspólnych wystąpień i prezydentów, zaczynając od Aleksandra Kwaśniewskiego, poprzez śp. Lecha Kaczyńskiego, po Bronisława Komorowskiego, którzy wspólnie upamiętniali ofiary, czcili te ofiary, wspólnie prosili o przebaczenie, i duchownych polskiego Kościoła Rzymskokatolickiego i greckokatolickiego Kościoła z apelami o pojednanie i wzajemne przebaczenie. Po drugie, musimy sobie zdawać sprawę z tego, jak różna jest świadomość historyczna w Polsce i na Ukrainie. W Polsce UPA kojarzy nam się jednoznacznie z rzezią wołyńską, natomiast na Ukrainie UPA dzisiaj kojarzy się z czymś innym, kojarzy się z walką o wolną Ukrainę, walką z Niemcami, walką z Rosją Radziecką. Walki te trwały aż do 1954 r. Jeśli dzisiaj czci się UPA czy czci się jej przywódców, to nie za to, że walczyli i mordowali Polaków, tylko za to, że prowadzili walkę, beznadziejną, często tragiczną walkę o wolną, niepodległą Ukrainę, bez powodzenia. O zbrodniach na Polakach bardzo wielu Ukraińców nawet do tej pory nie wie.
Po trzecie, pamiętajmy, że historyczne pojednanie między Polakami a Ukraińcami w dużym stopniu się dokonało. Świadczą o tym obydwa Majdany, gdzie Polacy żywiołowo wspierali ukraińską walkę o suwerenność i wolność, świadczy o tym niezliczona ilość porozumień i współpracy między samorządami, fundacjami, uczelniami polskimi i ukraińskimi, świadczy o tym fakt, że Polacy są postrzegani przez Ukraińców już od lat jako ich najwięksi przyjaciele i adwokaci w Unii Europejskiej. Musimy też dbać o to, żeby to się nie zmieniło, żeby Ukraińcy nie znaleźli sobie innych przyjaciół, a Polaków nie zaczęli traktować w jakiś inny sposób.
Trzeba wreszcie też wziąć pod uwagę ostatnie gesty wykonane w tej sprawie. Mianowicie prezydent Petro Poroszenko, będąc na szczycie NATO w Warszawie, złożył wieniec pod pomnikiem ofiar zbrodni wołyńskiej i przyklęknął tam. Co więcej, co też jest bardzo ważne w kontekście naszych starań, złożył poprawki do historycznych ustaw ukraińskich, w których był zakaz krytykowania UPA. Złożył dwie poprawki do tych ustaw - jedną taką, że się ten zakaz zdejmuje, a drugą taką, że nie czci się bohaterów, którzy są odpowiedzialni za masowe zbrodnie na osobach cywilnych. Te poprawki są bardzo ważne, ich uchwalenie, Polska o to zabiegała, więc też ważne, żeby zostały uchwalone.
Chciałem też powiedzieć, że do polskiego parlamentu na ręce pana przewodniczącego Dworczyka i wicemarszałka Terleckiego, którzy współprzewodniczą i Polsko-Ukraińskiej Grupie Parlamentarnej, i zgromadzeniu parlamentarnemu polsko-ukraińskiemu, wpłynęły propozycje wspólnego oświadczenia Rady Najwyższej, Sejmu i Senatu w sprawie pojednania polsko-ukraińskiego od ich odpowiedników (Dzwonek) po stronie ukraińskiej. To wspólne oświadczenie, które w ostatnich tygodniach wpłynęło, nie zostało przez nas rozpatrzone, nie zapoznaliśmy się z nim może dobrze, może to też nie jest najlepiej. A więc chodzi mi o to, żeby politycy przez nierozważne kroki, jakąś, powiedziałbym, walkę o głosy mniejszości...
(Poseł Wojciech Bakun: Jakiej mniejszości?)
...czy jakieś wewnętrzne rozgrywki nie spowodowali skutków odwrotnych do pożądanych, żeby nie skłócili narodów...
Wicemarszałek Joachim Brudziński:
Panie pośle...
Poseł Marcin Święcicki:
...które są już w tym pojednaniu.
Wicemarszałek Joachim Brudziński:
Przepraszam, ale już czas...
Poseł Marcin Święcicki:
Jeszcze ostatnie zdanie w takim razie, panie przewodniczący.
W związku z czym apeluję do Wysokiej Izby, apeluję do posłów, żeby również jak najszybciej procedować drugą uchwałę, którą komisja nasza, te dwie połączone komisje rozpatrywały w ostatnich dniach, a która po pierwszym czytaniu została większością głosów skierowana do podkomisji, mianowicie uchwałę o pojednaniu polsko-ukraińskim, która szerzej traktuje wszystkie te aspekty pojednania, które nastąpiły...
Wicemarszałek Joachim Brudziński:
Dziękuję, panie pośle.
Poseł Marcin Święcicki:
...które powinny być kontynuowane, dlatego że w ten sposób damy wyraz temu, że zależy nam...
Wicemarszałek Joachim Brudziński:
Dziękuję uprzejmie.
Poseł Marcin Święcicki:
...na tym pojednaniu i zależy nam na tym, żeby ten proces był maksymalnie dwustronny.
Przebieg posiedzenia