8. kadencja, 23. posiedzenie, 2. dzień (20-07-2016)
11., 12. i 13. punkt porządku dziennego:
11. Sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych o sprawozdaniu z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r. wraz z przedstawioną przez Najwyższą Izbę Kontroli analizą wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej w 2015 r. oraz komisyjnym projektem uchwały w przedmiocie absolutorium (druki nr 553, 617 i 700).
12. Sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych o przedstawionej przez prezesa Rady Ministrów ˝Informacji o poręczeniach i gwarancjach udzielonych w 2015 roku przez Skarb Państwa, niektóre osoby prawne oraz Bank Gospodarstwa Krajowego˝ (druk nr 576 i 654).
13. Sprawozdanie z działalności Narodowego Banku Polskiego w 2015 roku (druk nr 578) wraz ze stanowiskiem Komisji Finansów Publicznych (druk nr 666).Poseł Sprawozdawca Jacek Sasin:
Dziękuję bardzo.
Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przedstawiając sprawozdanie z wykonania budżetu państwa w 2015 r., chciałbym rozpocząć od przedstawienia warunków realizacji budżetu w tymże omawianym roku.
Patrząc z dzisiejszej perspektywy, możemy uznać, że budżet roku 2015 realizowany był w stosunkowo korzystnych uwarunkowaniach makroekonomicznych. Wzrost PKB w cenach stałych wyniósł 3,6% i był wyższy od zakładanego o 0,2 punktu procentowego. Był także prawie dwukrotnie wyższy niż w Unii Europejskiej, gdzie wyniósł ok. 2%. Warto wziąć jednak pod uwagę wysoki udział szarej strefy, który nie wchodzi w skład PKB. Na podstawie danych z Głównego Urzędu Statystycznego, Ministerstwa Finansów oraz Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową można stwierdzić, iż udział szarej strefy w skorygowanym PKB wynosił w roku 2015 aż 19,2%. Niemniej jednak tempo wzrostu, jak również dynamika wpływów budżetowych były w ubiegłym roku na tyle niestabilne, że nowy rząd, mając niepokojące dane z wykonania budżetu za okres trzech kwartałów, a tylko w niektórych przypadkach za 11 miesięcy, zmuszony był dokonać nowelizacji budżetu. Celem tej nowelizacji było zabezpieczenie się przed negatywnymi skutkami dużo niższych, niż planowano, wpływów podatkowych, zwłaszcza wpływów z podatku VAT. Ponadto celem było zmniejszenie i urealnienie wydatków z uwagi m.in. na zgłoszone blokady środków i zmniejszenia transferów, jak również zabezpieczenie środków na wspólną politykę rolną.
Przybliżając warunki realizacji ubiegłorocznego budżetu, możemy przypomnieć, że tempo wzrostu PKB podniosło się z poziomu ok. 3% w pierwszej połowie roku do ponad 4% w ostatnim kwartale. Działo się to głównie dzięki przyspieszającemu popytowi krajowemu, czemu towarzyszyło utrzymywanie się korzystnego salda handlowego. W pierwszej połowie roku główną rolę we wzroście odgrywały szybko zwiększające się nakłady inwestycyjne, natomiast w drugiej połowie roku - konsumpcja. Niemniej jednak w ujęciu rocznym gorsze od założeń przyjmowanych do konstrukcji budżetu okazały się takie składowe PKB, jak inwestycje, popyt krajowy i import, wyższe zaś - spożycie publiczne i eksport.
Sytuacja gospodarcza Polski w ciągu roku 2015 okazała się dosyć korzystna, choć towarzyszyła jej niepewność dotycząca rozwoju sytuacji w całej Europie i na świecie. Kontynuacja kryzysu ukraińskiego wraz z innymi niepokojącymi dla inwestorów sygnałami, w tym zwłaszcza niebezpiecznym rozwojem sytuacji na Bliskim Wschodzie i destabilizującym Europę kryzysem uchodźczym, prowadziła do wzmożenia popytu na bezpieczne waluty, zwłaszcza na dolara i na franka szwajcarskiego, a w konsekwencji - do wzmocnienia tych walut w stosunku do walut rynków wschodzących, w tym również złotego. Rosnące zaniepokojenie wywoływało również ryzyko wybuchu tzw. trzeciej fazy globalnego kryzysu finansowego, związanej z nadmiernym zadłużeniem korporacji w części krajów rozwijających się. W szczególności na nastroje gospodarcze w Europie, zwłaszcza w przypadku opartej na eksporcie gospodarki niemieckiej, silny negatywny wpływ miało odnotowywane od wielu kwartałów spowolnienie gospodarcze w Chinach.
Na tle niepewności panującej na świecie wyniki gospodarcze wykazane w Polsce w roku 2015 można więc uznać za dość satysfakcjonujące. Świadczy o tym także to, iż produkcja systematycznie rosła, widoczny stał się spadek stopy bezrobocia do nienotowanego od lat jednocyfrowego poziomu. Dobre wyniki zostały odnotowane w eksporcie, przy umiarkowanej dynamice importu. Pozwoliło to na ograniczenie do bardzo niskiego poziomu deficytu obrotów bieżących - do 0,2% PKB - zmniejszając ekspozycję Polski na ewentualne zaburzenia w globalnych przepływach finansowych. Jednocześnie następowała poprawa stanu finansów publicznych, dzięki czemu Polska po raz pierwszy od wybuchu globalnego kryzysu zdołała ograniczyć deficyt sektora publicznego poniżej wymaganego przez traktaty unijne poziomu 3% PKB, choć było to głównie efektem transferu środków z OFE, o czym jeszcze będzie mowa dalej. Przez cały rok 2015 utrzymywała się niewielka deflacja, wynikająca jednak głównie nie z braku pieniądza na rynku, ale z niskich światowych cen surowców. Zjawisko to obiektywnie było pewnie korzystne - mówię o cenach surowców - dla polskiej gospodarki, ale powodowało perturbacje w górnictwie. Deflacja skłoniła Narodowy Bank Polski do obniżenia stóp procentowych do historycznie niskiego poziomu, jak również zmusiła rząd do podejmowania działań na rzecz restrukturyzacji górnictwa. Swoistym negatywnym szokiem finansowym było gwałtowne osłabienie się kursu złotego wobec franka w styczniu 2015 r., wynikające ze zmiany polityki kursowej prowadzonej przez Szwajcarski Bank Narodowy.
Reasumując, mimo umiarkowanie sprzyjającej sytuacji globalnej sytuacja gospodarcza Polski ukształtowała się w roku 2015 w sposób dość korzystny, ułatwiający realizację budżetu. Sprzyjała temu głównie dynamika popytu krajowego. Czynnikiem utrudniającym sytuację była za to utrzymująca się znacznie dłużej od oczekiwań deflacja.
Oceniając ogólną sytuację polskich finansów publicznych w roku 2015, trzeba przede wszystkim zauważyć, że w ciągu roku udało się doprowadzić do zmniejszenia skali deficytu sektora rządowego i samorządowego poniżej traktatowej granicy 3% PKB, co było też kontynuacją działań na rzecz uzdrowienia finansów. Rada Ecofin w dniu 19 czerwca 2015 r. przyjęła decyzję kończącą procedurę nadmiernego deficytu wobec Polski, która zredukowała nadmierny deficyt rok wcześniej, niż było to rekomendowane przez Radę. Zakończenie procedury i teoretyczna poprawa sytuacji finansowej miały bezpośredni związek z przejęciem w 2014 r. przez rząd 153 mld zł, aktywów z otwartych funduszy emerytalnych przeniesionych do ZUS. Transfer spowodował zmniejszenie deficytu za rok 2014 o 23 mld zł w związku ze zmniejszeniem wydatków na obsługę długu publicznego oraz pomniejszenie transferów do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przejęcie środków z OFE spowodowało również bezpośrednie zmniejszenie długu publicznego o 130 mld zł.
Osiągnięcia te nie powinny jednak przesłonić dwóch poważnych problemów od lat stojących przed polskimi finansami publicznymi. Pierwszy z tych problemów wiąże się z tym, że w roku 2015 nie została przezwyciężona zasadnicza systemowa słabość finansów publicznych, wynikająca z bardzo wysokiego udziału wydatków sztywnych i niekorzystnej struktury wydatków budżetowych, czyli dominacji wydatków o charakterze bieżącym i konsumpcyjnym nad wydatkami o charakterze rozwojowym.
Problem drugi dotyczy tego, że - pomimo zdjęcia z Polski procedury nadmiernego deficytu i ograniczenia deficytu do poziomu poniżej przyjętego kryterium - ze względu na stopień niezrównoważenia finansów publicznych nadal nie można zapewnić trwałego spełnienia wymogów norm fiskalnych obowiązujących w Unii Gospodarczej i Walutowej. Świadczyć o tym może m.in. to, że w ostatniej aktualizacji programu konwergencji rząd założył zwiększenie deficytu strukturalnego w 2016 r. do 3,1% PKB z 2,3% PKB w 2015 r. i zwiększenie deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych z 2,6% PKB w bieżącym roku do 2,9% PKB w roku 2017 oraz wzrost długu z 51,3% PKB w 2015 r. do 52,5% PKB w roku 2017, przy czym prognozy Komisji Europejskiej są w tym zakresie jeszcze bardziej pesymistyczne. Dodatkowo Najwyższa Izba Kontroli wskazuje, że wzrost w 2015 r. państwowego długu publicznego i długu Skarbu Państwa do poziomów porównywalnych z 2013 r. świadczy o tym, że utracone zostały efekty zmiany systemu emerytalnego w roku 2014, co też może być utrudnieniem co do trwałego spełnienia norm fiskalnych. Powrót długu publicznego do poziomu sprzed transferu aktywów z OFE świadczy o tym, że środki przeznaczone na zabezpieczenie emerytalne zostały skonsumowane przez państwo. Reasumując, transfer środków z OFE nie wpłynął na poprawę sytuacji finansowej, podniósł jedynie wskaźniki za okres, w którym miał miejsce.
Podsumowując, należy stwierdzić, że Polska w roku 2015 spełniała po raz pierwszy od lat kryteria fiskalne obowiązujące w Unii Gospodarczej i Walutowej, co należy uznać za zjawisko korzystne niezależnie od tych okoliczności, o których mówiłem przed chwilą.
Z drugiej jednak strony w finansach publicznych Polski występują nadal słabości, dlatego też proces reform finansów publicznych powinien być kontynuowany, nadal niezbędne są działania na rzecz trwałej konsolidacji i poprawy struktury polskich finansów publicznych.
Omawiając dochody i wydatki oraz saldo budżetu w 2015 r., można stwierdzić, że dochody podatkowe okazały się znacząco niższe w stosunku do pierwotnie założonych w budżecie, bo aż o 10,1 mld zł, tj. o 3,8%, co wynikało z wyraźnego przeszacowania wpływów z VAT, aż o 11,5 mld zł, tj. 8,5% całości zakładanych wpływów. Znacznie niższe od założonych dochody z tytułu VAT stanowiły najpoważniejszy problem w realizacji budżetu. Żeby pokazać jego skalę, porównam sytuację z tego roku z tą z roku 2014, kiedy to wpływy z VAT wyniosły 124 262 mln zł. W 2015 r. wyniosły one 123 120 mln zł. Zanotowano więc spadek tych wpływów prawie o 1 mld zł. Jednak największy wpływ na spadek dochodów z VAT wiąże się z utrzymywaniem się niekorzystnego trendu związanego z jego wyłudzeniami. Jak raportuje Najwyższa Izba Kontroli, organy kontroli skarbowej wykryły fikcyjne faktury za rok 2013 na łączną kwotę 19,7 mld zł, w 2014 już na 33,7 mld zł, a w roku 2015 aż na 81,9 mld zł. Ponadto niska skuteczność odzyskiwania należnego podatku spowodowała gwałtowny wzrost zaległości w VAT, z 5,1 mld zł na koniec 2013 r. do 14,1 mld zł na koniec czerwca 2015 r. W ocenie Najwyższej Izby Kontroli możliwości odzyskania tych kwot są niewielkie. Należy więc wskazać na utrzymywanie się w roku 2015 poważnej luki we wpływach z podatku VAT świadczącej o tym, że podjęte w ciągu tego okresu działania na rzecz poprawy jego ściągalności okazały się niewystarczające. Najwyższa Izba Kontroli postulowała m.in. dla poprawy sytuacji w tym zakresie reorganizację służb skarbowych oraz utworzenie centralnego komputerowego rejestru faktur VAT. Te działania w roku 2015 nie zostały podjęte, zostały dopiero zapowiedziane przez rząd w roku 2016.
(Poseł Janusz Cichoń: Zostały podjęte.)
Prognoza innych dochodów budżetowych poza VAT była generalnie poprawna z wyjątkiem lekko przeszacowanych wpływów z akcyzy. Pozostałe dochody przekroczyły oczekiwane, zwłaszcza dochody jednostek budżetowych, mimo przesunięcia na rok 2016 wpłaty z tytułu aukcji na rezerwację częstotliwości LTE. Pozwoliło to na częściowe uzupełnienie deficytu dochodów z tytułu VAT-u. W rezultacie łączne dochody budżetowe wyniosły w roku 2015 289,1 mld zł i okazały się o 8,1 mld zł, tj. o 2,7%, niższe od przewidzianych w pierwotnej ustawie budżetowej i o 2,4 mld zł, tj. o 0,8%, wyższe od przewidzianych w nowelizacji tej ustawy.
Wydatki budżetu państwa wyniosły 331,7 mld zł, czyli były one znacząco niższe niż zakładane w pierwotnej ustawie, bo aż o 11,6 mld zł, tj. o 3,4%, oraz niższe niż przewidziane w znowelizowanej ustawie o 4,9 mld zł, tj. o 1,5%. Osiągnięto to głównie w drodze ograniczenia wydatków bieżących jednostek budżetowych i wydatków na współfinansowanie programów unijnych, jak również dzięki niższym od prognozowanych wydatkom na obsługę długu publicznego. W efekcie tych działań deficyt wyniósł w roku 2015 42,6 mld zł. Okazał się on niższy o 3,5 mld zł, tj. o 7,7%, w stosunku do zakładanego w pierwotnej ustawie i o 7,4 mld zł, tj. o 14,8%, niższy od deficytu przewidzianego w znowelizowanej ustawie.
Oceniając realizację dochodów i wydatków w stosunku do zakładanych w pierwotnej i znowelizowanej ustawie budżetowej za rok 2015, należy stwierdzić, że przebiegła ona z zakłóceniami w stosunku do przewidzianej w pierwotnej ustawie z powodu znaczącego przeszacowania wpływów z podatku VAT, natomiast w stosunku do zakładanej w znowelizowanej ustawie realizacja ta przebiegła zadowalająco. Dzięki oszczędnościom osiągniętym po stronie wydatków udało się nie przekroczyć poziomu deficytu w odniesieniu do przewidzianego zarówno w pierwotnej, jak i w znowelizowanej ustawie.
Realizacja podstawowych wielkości budżetu wskazuje, iż sprawozdanie z wykonania budżetu za rok 2015 zasługuje na przyjęcie. W dość korzystnych warunkach gospodarczych, mimo problemów z realizacją założonych dochodów z tytułu VAT, dzięki oszczędnościom po stronie wydatków, udało się utrzymać deficyt budżetowy poniżej poziomu zakładanego zarówno w pierwotnej, jak i w znowelizowanej ustawie budżetowej.
Przejdę do omówienia innych aspektów wykonania budżetu. Wydatki budżetu środków europejskich zrealizowano w 2015 r. w kwocie 67,7 mld zł. Stanowiły one 97,9% planu po zmianach. W porównaniu do wykonania z roku 2014 były niższe o 1%. W 2015 r. Polska otrzymała z budżetu Unii Europejskiej środki w wysokości 65,4 mld zł, natomiast do budżetu Unii Europejskiej wpłaciła 18,2 mld zł. Oznacza to, że polska gospodarka pozyskała środki netto w kwocie 47,2 mld zł. Wśród nowych krajów członkowskich Unii Europejskiej Polska pozostała głównym odbiorcą środków z tytułu dopłat bezpośrednich w ramach wspólnej polityki rolnej, była też największym beneficjentem środków w ramach polityki spójności i Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Realizacja wybranych celów strategicznych określonych m.in. w ˝Długookresowej strategii rozwoju kraju. Polska 2030˝ i ˝Strategii rozwoju kraju 2020˝, których założenia skorelowane są z europejskim dokumentem programowym Europa 2020 oraz dziewięcioma zintegrowanymi strategiami, przebiegała zadowalająco, aczkolwiek w sposób zróżnicowany. Przykładowo Komisja Europejska oceniła, że w ramach krajowych celów wyznaczonych w ramach strategii Europa 2020 Polska osiągnęła dobre wyniki w dziedzinach: ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, efektywności energetycznej i szkolnictwa wyższego, wskazując jednocześnie, iż potrzebne są większe wysiłki w zakresie zwiększania wskaźnika zatrudnienia, inwestycji w badania i rozwój, energii odnawialnej, zmniejszania liczby osób przedwcześnie kończących naukę i ograniczania ubóstwa. W odniesieniu do ˝Długookresowej strategii rozwoju kraju. Polska 2030. Trzecia fala nowoczesności˝ oraz ˝Strategii rozwoju kraju 2020˝ brak publikacji w zakresie wartości większości wskaźników ich wykonania w roku 2015 uniemożliwiał dokonanie oceny aktualnego stanu ich realizacji. Przedstawione dane wskazywały, że osiągnięcie zamierzonych w strategii celów może być jednak mało realne. Niemniej jednak długi horyzont czasowy realizacji stwarza szansę na osiągnięcie wyników zbliżonych do zamierzonych.
W 2015 r. ustalony został w ustawie budżetowej limit poręczeń i gwarancji na kwotę 200 mld zł. Limit ten został wykorzystany w wysokości ok. 8,5 mld zł, tj. 4,3%, co należy ocenić pozytywnie z uwagi na prewencyjny charakter powyższych działań polegających na zabezpieczeniu potencjalnej możliwości wykorzystania gwarancji Skarbu Państwa w celu wsparcia podmiotów zagrożonych ewentualnymi skutkami kryzysu finansowego i gospodarczego. W porównaniu z rokiem 2014 wykorzystanie limitu gwarancji i poręczeń Skarbu Państwa było niższe, ale też zagrożenie kryzysem było wyraźnie słabsze.
Potencjalnie niewymagalne zobowiązania Skarbu Państwa z tytułu udzielonych gwarancji i poręczeń na koniec 2015 r. wyniosły 113,2 mld zł. Oznaczało to, że wzrosły one w stosunku do 2014 r. o 2,4 mld zł. Z największej sumy poręczeń i gwarancji korzystał Bank Gospodarstwa Krajowego - 76,5 mld zł, co stanowiło 67,6% udziału w łącznej kwocie potencjalnych niewymagalnych zobowiązań na koniec roku 2015. Jednocześnie udział zobowiązań zaliczonych do kategorii zobowiązań o średnim ryzyku ich spłaty ze środków budżetowych stanowił na koniec 2015 r. 17,4%, a w kategorii zobowiązań o niskim ryzyku spłaty - 82,6%. Żadna z gwarancji nie została zakwalifikowana do kategorii zobowiązań o podwyższonym lub wysokim ryzyku, a zatem wzrost potencjalnych zobowiązań niewymagalnych Skarbu Państwa nie był zbyt duży, a udział zobowiązań o średnim ryzyku pozostawał na niskim akceptowalnym poziomie.
Dług Skarbu Państwa na koniec 2015 r. wyniósł 834,5 mld zł, co znaczy, że wzrósł w ciągu roku o 54,6 mld zł. Głównym powodem wzrostu tego długu było finansowanie deficytu budżetu państwa i deficytu budżetu środków europejskich w kwocie 45,8 mld zł oraz pożyczek z budżetu państwa udzielonych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych na finansowanie bieżącej działalności Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 5,5 mld zł, a także ubytku składek przekazywanych z FUS do otwartych funduszy emerytalnych w wysokości 3,1 mld zł. Ponadto na skutek różnic kursowych dług Skarbu Państwa wzrósł o 8,8 mld zł. Udział zadłużenia krajowego w długu ogółem wyniósł 65,1%, a długu zagranicznego - 34,9% W stosunku do stanu na koniec 2014 r. udziały te zmieniły się o 0,6 punktu procentowego na korzyść zadłużenia krajowego.
Potrzeby pożyczkowe netto budżetu państwa wynosiły w ubiegłym roku 53,8 mld zł i były one o 4,9 mld zł niższe od planowanych. Środki na finansowanie potrzeb pożyczkowych pozyskiwane były głównie poprzez emisję długu, tj. 35 mld zł, z czego z emisji skarbowych papierów wartościowych na rynku krajowym pochodziło 89,5%, a z emisji długu na rynki zagraniczne - 10,5%. Ograniczenie finansowania zagranicznego było możliwe w związku ze zmniejszeniem potrzeb pożyczkowych i możliwością pozyskania na korzystnych warunkach środków na rynku krajowym. Do finansowania potrzeb pożyczkowych minister finansów wykorzystał również środki złotowe i walutowe zgromadzone na rachunkach w Narodowym Banku Polskim i Banku Gospodarstwa Krajowego. Wykorzystanie środków pozyskanych z konsolidacji do bieżącego zarządzania budżetem państwa pozwoliło na zmniejszenie emisji skarbowych papierów wartościowych. Rozwiązanie to było korzystne, gdyż koszt pozyskania środków z emisji skarbowych papierów wartościowych byłby wyższy niż koszt pozyskania środków w wyniku konsolidacji. Wyższy poziom potrzeb pożyczkowych netto w stosunku do 2014 r. spowodowany był potrzebą sfinansowania wyższego deficytu budżetu państwa.
Negatywnym aspektem wykonania budżetu było to, że w 2015 r. wysoki był poziom zaległości wobec budżetu państwa, wynosił 76,9 mld zł. Niemniej jednak trzeba zauważyć, iż był to po części efekt zwiększonej częstotliwości wykrywania nieprawidłowości w trakcie kontroli podatkowych, i to przy niższej liczbie przeprowadzonych kontroli. Może to świadczyć o poprawie doboru podmiotów do kontroli, ale także o utrzymywaniu się znacznych rozmiarów szarej strefy w gospodarce i nadal wysokim ryzyku występowania oszustw podatkowych.
W 2015 r. przeciętne zatrudnienie w gospodarce narodowej wyniosło 9789 tys. osób i było wyższe o 0,9% w porównaniu do roku wcześniejszego. Przeciętne zatrudnienie w państwowych jednostkach budżetowych wyniosło 563 tys. osób i było niższe o 2,8 tys. osób w porównaniu do przeciętnego zatrudnienia w przeciągu ostatnich 4 lat. Jednocześnie dosyć silny był w ubiegłym roku wzrost zatrudnienia w przemyśle przetwórczym, o 2,5% w stosunku do 2014 r., oraz w handlu, o 2,2%. Istotnie, bo o 7,6%, wzrosło zatrudnienie w branży informacyjno-komunikacyjnej, do której zaliczane są usługi informatyczne i działalność firm telekomunikacyjnych. Zatrudnienie w administracji publicznej i obronie narodowej zostało utrzymane na niemal niezmienionym poziomie z 2014 r. O 1,2% wzrosło natomiast zatrudnienie w sektorze edukacji.
Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto było w 2015 r. o 4,2% wyższe niż w roku 2014. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw zatrudniających powyżej 9 osób zwiększyły się o 4,5%, a wynagrodzenia w sferze budżetowej - o 3,4%, natomiast przeciętna miesięczna wypłata świadczenia emerytalno-rentowego z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyniosła 1967,16 zł i była wyższa o 3,4% w stosunku do roku poprzedniego. Przeciętna zaś emerytura finansowana z funduszu emerytalno-rentowego KRUS wyniosła w 2015 r. 1054,50 zł i była wyższa o 44 zł w porównaniu z rokiem wcześniejszym.
Liczba bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy na koniec 2015 r. wyniosła ok. 1,6 mln osób i była niższa o ok. 262 tys. osób niż na koniec roku 2014. Stopa bezrobocia zaś na koniec roku 2015 wyniosła 9,8%, co oznacza, że obniżyła się o 1,6 punktu procentowego w stosunku do poprzedniego roku. Stopa bezrobocia długotrwałego zmniejszyła się do 3% w 2015 r. i była niższa niż średnia w Unii Europejskiej, która wynosi 4,5%. Malało także bezrobocie wśród starszych pracowników, w wieku od 50. do 64. roku życia, które w IV kwartale 2015 r. było najniższe od co najmniej 10 lat i wynosiło 4,9% przy średniej unijnej 6,9. Znacznie gorzej Polska radziła sobie z bezrobociem wśród młodzieży. W 2015 r. stopa bezrobocia w Polsce wśród osób poniżej 25 roku życia wynosiła 20,8%, czyli była wyższa od średniej w Unii Europejskiej, chociaż nieznacznie. W Unii Europejskiej ten wskaźnik wynosi 20,3%.
W roku 2015 15,5% mieszkańców Polski było zagrożonych relatywnym ubóstwem wobec 18,1% 10 lat wcześniej. Oznacza to, że mimo korzystnych przemian gospodarczych w Polsce wciąż liczna była grupa gospodarstw domowych zagrożonych ubóstwem.
Teraz przejdę do omówienia prac komisji bezpośrednio nad sprawozdaniem z wykonania budżetu za 2015 r. W trakcie prac nad sprawozdaniem z wykonania budżetu za 2015 r. Komisja Finansów Publicznych rozpatrzyła, zgodnie z postanowieniem marszałka Sejmu, części budżetowe będące w jej kompetencjach, jak również te, które były przedmiotem prac innych komisji. Inne komisje przedłożyły Komisji Finansów Publicznych 25 opinii, w tym cztery opinie będące efektem wspólnych prac połączonych komisji. Wszystkie przedłożone opinie były pozytywne, aczkolwiek Komisja Gospodarki i Rozwoju wyraziła negatywną opinię w odniesieniu do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wskazując, iż negatywne zaopiniowanie wykonania budżetu w tej części wynika ze stwierdzonych w toku kontroli przeprowadzonej przez Najwyższą Izbę Kontroli nieprawidłowości w wydatkach na łączną kwotę 573 900 zł, w tym naruszających prawo - 489 tys. zł. Polegały one m.in. na niezgodnej z obowiązującymi przepisami klasyfikacji wydatków na roboty modernizacyjne w budynku UOKiK zaliczonych do remontu zamiast do wydatków majątkowych na inwestycje, niedochodzeniu kary umownej w wysokości 16,2 tys. zł oraz wydatkowaniu części środków otrzymanych z rezerwy ogólnej niezgodnie z celem, na jaki zostały przyznane. Jednocześnie Komisja Gospodarki i Rozwoju poinformowała Komisję Finansów Publicznych, iż w związku z ustaleniami kontroli wskazującymi na naruszenie w Urzędzie Ochrony Konkurencji i Konsumentów dyscypliny finansów publicznych Najwyższa Izba Kontroli skieruje stosowne zawiadomienie do właściwego rzecznika dyscypliny finansów publicznych.
Z wyjaśnień składanych w Komisji Finansów Publicznych wynikało m.in., że w odniesieniu do części 53: Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów Najwyższa Izba Kontroli wydała opinię opisową z uwagi na to, że nie były spełnione kryteria dla oceny pozytywnej i negatywnej. Przedstawiciel Izby, udzielając szczegółowej odpowiedzi na temat nieprawidłowości stwierdzonych w czasie kontroli w tym urzędzie, poinformował, że urząd składał zastrzeżenia do opinii NIK, jednakże Kolegium Izby te zastrzeżenia oddaliło.
Komisja Finansów Publicznych rozpatrywała sprawozdanie z wykonania budżetu państwa w 2015 r. na posiedzeniach, które odbywały się w dniach od 22 czerwca do 6 lipca włącznie. W trakcie swoich posiedzeń Komisja Finansów Publicznych zapoznawała się z opiniami innych komisji, opiniami posłów referentów, stanowiskami Najwyższej Izby Kontroli zwracającymi uwagę na stwierdzone uchybienia i nieprawidłowości oraz z opracowaniami Biura Analiz Sejmowych. Członkowie komisji zadawali pytania, odbyła się dyskusja, aczkolwiek podczas rozpatrywania niektórych części budżetu dyskusji nie było, bo były przyjmowane zaraz po przedstawieniu informacji. Materiały nie budziły żadnych zastrzeżeń.
Podczas posiedzeń komisji składane były dodatkowe wyjaśnienia przez przedstawicieli resortów i innych dysponentów budżetu, a na indywidualne prośby członków komisji niektórzy dysponenci budżetu poproszeni zostali o przedłożenie szczegółowych wyjaśnień na piśmie w terminie późniejszym. W szczególności dotyczyło to m.in. efektów restrukturyzacji górnictwa, handlu zielonymi certyfikatami w kontekście pakietu klimatycznego i przychodów z tego tytułu oraz wysokości subwencji dla jednostek samorządu terytorialnego w dłuższym okresie, z uwzględnieniem liczby uczniów i zapowiadanej reformy oświaty.
Z uwagi na pozytywne opinie komisji oraz posłów referentów, z jednym wyjątkiem dotyczącym właśnie części 53, o czym mówiłem poprzednio, Komisja Finansów Publicznych przyjmowała bez głosu sprzeciwu pozytywne opinie dotyczące wykonania budżetu państwa w poszczególnych częściach, funduszach celowych, agencjach wykonawczych i innych formach prowadzenia gospodarki. Dyskusja na posiedzeniach komisji oraz ustalenia NIK wskazują, iż przed instytucjami odpowiedzialnymi za finanse publiczne stoi jednak szereg wyzwań, które powinny być uwzględniane w ich przyszłej działalności. Jest też kilka problemów, którymi zajmie się w najbliższym czasie Komisja Finansów Publicznych.
Wracając do spraw związanych z pracami Komisji Finansów Publicznych nad sprawozdaniem z wykonania ubiegłorocznego budżetu, należy poinformować Wysoką Izbę, iż na ostatnim posiedzeniu komisji poświęconym rozpatrywaniu sprawozdania z wykonania budżetu w dniu 6 lipca prezes Najwyższej Izby Kontroli poinformował Komisję Finansów Publicznych m.in. o tym, iż 8 czerwca Kolegium Najwyższej Izby Kontroli podjęło uchwałę w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów, wyrażając pozytywną opinię, zwracając uwagę, iż budżet państwa i budżet środków europejskich zostały wykonane zgodnie ze znowelizowaną ustawą budżetową. Dochody budżetu były wyższe o 0,8% w stosunku do planu, a wydatki niższe o 1,5%. Deficyt planowany na poziomie 50 mld wyniósł 42,6 mld zł, a uzyskane dochody pozwoliły na sfinansowanie ok. 87% wydatków budżetu. Sprawozdanie z wykonania budżetu pokazuje rzetelny obraz wykonania budżetu państwa, niemniej jednak zauważono, iż dalszemu pogorszeniu uległa sytuacja finansowa Funduszu Ubezpieczeń Społecznych mimo wyższej dotacji z budżetu państwa o ok. 11,7 mld zł. W 2015 r. zanotowano też pogorszenie relacji dochodów podatkowych sektora finansów publicznych PKB do 18,3% z 18,6% w roku 2014, stąd kolegium NIK wskazało na potrzebę podejmowania kolejnych działań w celu uszczelnienia systemu podatkowego.
Izba skontrolowała 109 części budżetowych, przy czym, bazując na wypracowanej metodologii oceny, nie wystawiła za wykonanie ubiegłorocznego budżetu żadnej oceny negatywnej - pozytywnie zaopiniowała 91 części budżetowych, a w odniesieniu do 18 części zastosowała ocenę opisową z uwagi na niespełnienie kryterium oceny pozytywnej i negatywnej.
Ostatnie doświadczenia z kontroli budżetu wskazują na potrzebę szerszego skontrolowania jednostek podległych ministrom. Prezes poinformował komisje o nieprawidłowościach, jakie miały miejsce w niekontrolowanym wcześniej Instytucie Ochrony Środowiska w odniesieniu do zawierania, realizacji i rozliczania umów cywilnoprawnych w ramach działalności komercyjnej prowadzonej przez ten instytut, jak również o podjętych decyzjach personalnych, czyli zmianie dyrektora instytutu.
Reasumując, oceny NIK za wykonanie budżetu w 2015 r. były nieco lepsze niż za wykonanie budżetu w roku 2014, mimo że warunki realizacji budżetu nadal były skomplikowane.
W dniu 6 lipca komisja odbyła też głosowanie nad negatywną opinią Komisji Gospodarki i Rozwoju w odniesieniu do części 53: Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz przyjęła projekt uchwały przedstawianej Wysokiej Izbie. W tym projekcie komisja proponuje w pkt I przyjęcie sprawozdania z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r., a w pkt II - udzielenie Radzie Ministrów absolutorium za ten okres, natomiast w dwóch kolejnych punktach - zwrócenie uwagi na nieprawidłowości w wykonaniu budżetu państwa w części 53: Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz na podjęcie działań mających na celu usunięcie innych nieprawidłowości wskazanych przez Najwyższą Izbę Kontroli także u innych dysponentów części budżetowych.
Reasumując, komisja wnosi o przyjęcie przez Sejm projektu uchwały zawartego w druku sejmowym nr 700. Bardzo serdecznie dziękuję. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia