8. kadencja, 23. posiedzenie, 3. dzień (21-07-2016)

22. punkt porządku dziennego:

Informacja o działalności Sądu Najwyższego w roku 2015 (druk nr 531) wraz ze stanowiskiem Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka (druk nr 737).

Poseł Arkadiusz Myrcha:

    Dziękuję.

    Pani Marszałek! Pani Pierwsza Prezes! Wysoka Izbo! Sąd Najwyższy jest konstytucyjnym organem powołanym wraz z sądami powszechnymi do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Cel ten zgodnie z ustawą z dnia 23 listopada 2002 r. realizowany jest w szczególności poprzez zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków odwoławczych, podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne oraz rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach.

    Analiza przedłożonego i omówionego przez panią pierwszą prezes sprawozdania daje wszelkie podstawy, aby dokonać pozytywnej oceny działalności Sądu Najwyższego. Należy bowiem stwierdzić, że postępowania prowadzone są w sposób należyty, z dochowaniem norm i standardów, ale także bez przewlekłości. Nadmienię tylko, że dzisiejsza debata dotyczy oceny działalności samego Sądu Najwyższego jako instytucji, a nie całego sądownictwa powszechnego.

    Jak zostało wskazane w sprawozdaniu, w 2015 r. odnotowano nieznacznie większy wpływ spraw, zwłaszcza skarg kasacyjnych i kasacji. Nie spowodowało to jednak wydłużenia się okresu ich rozpoznania. Średni czas oczekiwania na merytoryczne rozpoznanie sprawy wynosił w Izbie Cywilnej, Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych oraz w Izbie Karnej do 10 miesięcy, a w Izbie Wojskowej - do 2 miesięcy od daty wpływu. Stan ten w pełni odpowiada standardom określonym w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Łącznie do Sądu Najwyższego wpłynęło 11 214 spraw. Dla porównania w roku 2014 wpłynęło ich 11 065. Sąd Najwyższy rozpoznał zaś ogółem 10 502 sprawy, co stanowi identyczny wynik co w roku poprzednim. Wśród nich zdecydowaną większość stanowiły skargi kasacyjne i kasacje, których było 7554. Tytułem uzupełnienia tej wstępnej części oceny warto przywołać także twierdzenie, że coraz większy stopień złożoności analizowanych problemów prawnych powodował, iż Sąd Najwyższy wielokrotnie odwoływał się do prawa międzynarodowego i europejskiego, orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

    Przechodząc do działalności orzeczniczej Sądu Najwyższego, należy wskazać, że elementem istotnym jest jego działalność uchwałodawcza. Ma ona przede wszystkim służyć zapewnieniu pewności obrotu prawnego i pogłębiania zaufania obywateli do państwa.

    W pierwszej kolejności, Wysoka Izbo, omówię kwestie dotyczące Izby Cywilnej. W 2015 r. Sąd Najwyższy podjął w tej Izbie 78 uchwał. Stanowi to nieznaczny wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim, w którym wydano 74 uchwały. Wśród nich dwanaście wydano w składzie siedmiu sędziów, przy czym pierwszy prezes Sądu Najwyższego skierował cztery takie wnioski, prokurator generalny - dwa, rzecznik praw obywatelskich - jeden wniosek, a Sąd Najwyższy - pięć wniosków.

    W tym miejscu pragnę nadmienić, że przedmiotem dyskusji może być fakt braku nadania żadnej z uchwał mocy zasady prawnej. One bowiem w najmocniejszy sposób wpływają na pewność systemu prawnego. Zagadnienie to było przedmiotem dyskusji na posiedzeniu Komisji Sprawiedliwości. Wyjaśnienia udzielone przez panią pierwszą prezes mają swoje podstawy i działalność Izby Cywilnej w tym zakresie wydaje się racjonalna. Bardzo pozytywnym zjawiskiem, godnym podkreślenia i pochwały, jest także w porównaniu z rokiem poprzednim spadek liczby odmów podjęcia uchwały.

    Tematyka zagadnień prawnych stanowiących przedmiot prac była bardzo różnorodna. Należy jednak wskazać, że w dalszym ciągu utrzymuje się tu, jak w poprzednich latach, wyraźna przewaga szeroko rozumianej problematyki procesowej. W tym obszarze Sąd Najwyższy wyróżnia dwie swoje uchwały, czyli te o sygn. III CZP 6/15 oraz II CZP 36/15, stanowiące o właściwości rzeczowej i miejscowej sądów, które dla sądownictwa powszechnego były bardzo istotne.

    Jak zostało wskazane w sprawozdaniu, innym wyróżniającym się katalogiem spraw były te dotyczące odszkodowań od ubezpieczyciela na rzecz ubezpieczonych z tytułu działalności agentów ubezpieczeniowych. Jednoznacznie obrazuje to pewną słabość regulacji prawnych w tym zakresie. Powinno to zatem stanowić pewien alarm i drogowskaz dla ustawodawcy, jeśli chodzi o podjęcie określonych prac legislacyjnych.

    Sprawozdanie za działalność Izby Cywilnej w 2015 r. wyróżnia cały szereg istotnych i ważnych orzeczeń. Na potrzeby dzisiejszej debaty i z uwagi na pewne ograniczenia czasowe pragnę wspomnieć jedynie o kilku z nich. Z pewnością należy do nich zaliczyć uchwałę z 30 stycznia 2015 r., w której Sąd Najwyższy poddał ocenie podstawy jurydyczne oraz przydatność praktyczną prokury tzw. łącznej niewłaściwej polegającej na ustanowieniu jednego prokurenta i uzależnieniu ważności podejmowanych przez niego czynności prawnych w imieniu spółki od wyrażenia woli także przez członka zarządu spółki. Skład powiększony Sądu Najwyższego, rozstrzygając ten niezwykle trudny konflikt prawny, stanął na bardziej formalnym stanowisku i uznał, że przepisy Kodeksu cywilnego nie przewidują ustanowienia tak rozumianej prokury łącznej, nawet niezależnie od faktu, iż jest to sprzeczne z podstawową zasadą reprezentacji osób prawnych określoną w art. 38 Kodeksu cywilnego.

    Kolejna uchwała zasługująca na wyróżnienie stanowi, że prawomocność materialna wyroku uznającego postanowienie wzorca umowy za niedozwolone wyłącza powództwo o uznanie za niedozwolone postanowienia o tej samej treści normatywnej, stosowanego przez przedsiębiorcę pozwanego w sprawie, w której wydano ten wyrok. Także po wpisaniu tego postanowienia do rejestru nie jest wyłączone powództwo o uznanie za niedozwolone postanowienia tej samej treści normatywnej, stosowanego przez przedsiębiorcę niebędącego pozwanym w sprawie. Orzeczenie to ma ogromne znaczenie przede wszystkim dla tysięcy Polaków oszukanych przez firmy stosujące niezgodne z prawem postanowienia umowne. Dzięki temu z pewnością ułatwione zostaną dochodzenia ich roszczeń przed sądami.

    Omawiając orzecznictwo Izby Cywilnej, nie można uciec od oceny przepisów postępowania cywilnego. Wszyscy mamy świadomość, że w sposób znaczący odbiegają one od ideału, o czym pani pierwsza prezes wspomniała w swoim wystąpieniu. Ich główną słabością są przepisy regulujące kwestię postępowania egzekucyjnego. Kolejne rządy próbowały dokonać mniejszych lub większych zmian, jednak w ujęciu całościowym przepisy w tym zakresie wprowadzają wiele niejasności i problemów interpretacyjnych. Każdy, kto miał kontakt z postępowaniami egzekucyjnymi, czy to jako wierzyciel, czy to jako dłużnik, ma świadomość istniejących utrudnień.

    Twierdzenie to znajduje swoje odzwierciedlenie w dorobku Izby Cywilnej. Jak wskazano w sprawozdaniu, liczba zagadnień dotyczących egzekucji oznacza, że w praktyce sądów powszechnych, najczęściej oczywiście w sądach rejonowych, w dalszym ciągu powstają poważne trudności interpretacyjne, wynikające ze złożonej i skomplikowanej natury przepisów egzekucyjnych.

    Ważna z punktu widzenia Polaków podejmujących studia w trybie niestacjonarnym była uchwała z dnia 21 października 2015 r. sygn. III CZP 67/15. Rozstrzygnęła ona bowiem kwestię terminu przedawnienia roszczenia publicznej uczelni wyższej o zapłatę przez studenta opłat, tzw. czesnego, za studia niestacjonarne. Sąd Najwyższy stwierdził, że umowa o warunkach odpłatności za studia niestacjonarne zawarta między publiczną uczelnią wyższą a studentem nie jest umową o świadczenie usług, do której stosuje się, na podstawie art. 750 Kodeksu cywilnego, przepisy o zleceniu. W związku z tym roszczenia z tych umów przedawniają się na zasadach ogólnych, czyli w terminie dłuższym, bo 10-letnim.

    Kończąc rozważania dotyczące cywilistycznych orzeczeń Sądu Najwyższego, chcę powiedzieć, że warte podkreślenia jest, co akcentują sami autorzy opracowania, iż Izba Cywilna stale wspiera istotną dla obrotu prawnego równowagę wartości konstytucyjnych wynikających z zasad: sprawiedliwości społecznej, opisanej w art. 2 konstytucji, oraz społecznej gospodarki rynkowej, opisanej w art. 20 konstytucji.

    Odnosząc się do działalności Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, na wstępie należy wskazać, że w roku 2015 odnotowano znacznie większą ilość spraw skierowanych do rozpoznania. Co ważne, to zwiększenie miało miejsce we wszystkich rodzajach spraw.

    Z pewnością wyraźnie intensywniejsza była działalność w obszarze spraw publicznych, co było naturalną konsekwencją przeprowadzania w 2015 r. wyborów. Odbyły się bowiem wybory prezydenckie, parlamentarne, było referendum ogólnokrajowe, a także wybory uzupełniające do Senatu. Należy wyjaśnić, że Kodeks wyborczy i ustawa o referendum zakreślają dla Sądu Najwyższego terminy do podjęcia uchwał w przedmiocie ważności wyborów, co sprawia, że rozpoznawanie protestów wyborczych odbywa się poza kolejnością.

    Powyższe okoliczności w znacznym stopniu wpłynęły na pracę izby w 2015 r., co w naturalny sposób wpłynęło także na osiągnięte wyniki tej pracy. Z tego tytułu więc funkcjonowanie i organizację izby jako całość należy ocenić pozytywnie.

    W 2015 r. wpłynęło 35 zagadnień prawnych, czyli o 13 więcej niż w roku poprzednim. Podobnie jak w 2014 r., rozpoznano 26 zagadnień prawnych. Podjęto ogółem 26 uchwał, z czego 9 w składach powiększonych.

    Z orzecznictwa podjętego w zakresie prawa pracy warto przywołać sprawę, która odnosiła się do zagadnienia obowiązku stosowania przez pracodawcę procedury określonej w ustawie z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

    Odnosząc się natomiast do działalności Izby Karnej, należy wskazać, iż rok 2015 nie różnił się w sposób szczególny od roku 2014. Tradycyjnie najistotniejszą sferą działalności w sprawach karnych było dokonywanie wykładni przepisów, a także zapewnienie jednolitości orzecznictwa.

    Należy podkreślić także, że na należytym poziomie została utrzymana (Dzwonek) w 2015 r. terminowość rozstrzygania zagadnień prawnych. Rozstrzyganie zaś pytań prawnych, jak wskazali autorzy, odbywało się w zasadzie na bieżąco, maksymalnie w granicach 6 miesięcy.

    Na koniec pragnę także zaakcentować, iż Sąd Najwyższy cały czas jest aktywny na polu naukowym, czego dowodem są liczne konferencje organizowane przez sędziów Izby Cywilnej, a także Izby Karnej czy Izby Wojskowej. Dziękuję.

Przebieg posiedzenia