8. kadencja, 23. posiedzenie, 3. dzień (21-07-2016)

22. punkt porządku dziennego:

Informacja o działalności Sądu Najwyższego w roku 2015 (druk nr 531) wraz ze stanowiskiem Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka (druk nr 737).

Poseł Barbara Dolniak:

    Pani Marszałek! Pani Prezes! Wysoka Izbo! Dla mnie to wyjątkowy dzień, bo mówimy dzisiaj o Sądzie Najwyższym. Mówimy tutaj o prawie, na sali jest paru posłów, a to my stanowimy prawo, które potem te sądy mają, proszę państwa, stosować. Ja przez wiele lat miałam do czynienia z wymiarem sprawiedliwości, więc wiem, jaka to jest praca i jaka wiąże się z nią odpowiedzialność, bo chociaż siedzimy za stołem sędziowskim, po drugiej stronie jest człowiek, a my rozstrzygamy o najważniejszych dla niego sprawach. Tak jest również w Sądzie Najwyższym. Ale Sąd Najwyższy to nie tylko orzekanie w konkretnej sprawie w związku z wnoszonymi szczególnymi środkami odwoławczymi, to także działania, które mają zapewnić pewną jednolitość orzecznictwa. A dlaczego? Dlatego że stanowione tu prawo jest niedobrym prawem, daje możliwość różnorodnej interpretacji. Przepisy intertemporalne, czyli międzyczasowe, są takie, że zastanawiamy się, łapiemy się za głowę, kto zapomniał, bo zrobiła się dziura czasowa. Właśnie temu służy m.in. praca Sądu Najwyższego, to jest właśnie także czuwanie nad zapewnieniem jednolitości orzecznictwa. Ta praca to także prowadzenie szeroko rozumianej działalności dydaktycznej, również przez organizowanie konferencji, w których uczestniczą nie tylko sędziowie, ale także świat prawniczy, to działalność edytorska.

    Atakując Sąd Najwyższy, łatwo podważyć fundament państwa, jakim są podstawowe zasady demokratycznego państwa prawa. Mówi się tutaj o przewlekłości postępowań, zarzuca się sędziom przekupność. A więc pytam, ile, proszę państwa, toczy się obecnie postępowań przeciwko sędziom? Nie słyszałam, aby minister sprawiedliwości informował opinię publiczną o jakichkolwiek tego typu postępowaniach. Przy okazji warto powiedzieć, że wskaźnik korupcji wśród sędziów w Polsce jest jednym z najniższych w Europie. Czy warto więc obrażać sędziów i atakować wymiar sprawiedliwości? Nie. Nie oznacza to jednak, że nie trzeba usprawniać wymiaru sprawiedliwości, o tym również mówią sędziowie, ale nie możemy podważać autorytetu wymiaru sprawiedliwości dla doraźnych celów.

    Pani prezes wskazała na posiedzeniu komisji sprawiedliwości, w odpowiedzi na moje zresztą pytanie, jak wygląda kwestia uczestnictwa sędziów, przedstawicieli Sądu Najwyższego w posiedzeniach komisji i opiniowania. Proszę państwa, tak to wygląda - państwo w ogóle nie słuchacie tego, co mają do powiedzenia sędziowie. Bardzo często przychodzą do sądów projekty ustaw z Ministerstwa Sprawiedliwości. I co z tego? Przez lata żeśmy to opiniowali, zgłaszali uwagi, argumenty, a potem była uchwalana ustawa, która w ogóle tego nie uwzględniała. Ile narad w Ministerstwie Sprawiedliwości - i co? Kończy się tym, że prezentujemy tam stanowiska, problemy, a potem i tak przychodzi projekt, który w treści zupełnie pomija nasze uwagi.

    Jesteśmy jednak jak najbardziej za usprawnianiem wymiaru sprawiedliwości. 16 mln spraw i 10 tys. sędziów. Proszę policzyć, to prosty rachunek. A Sąd Najwyższy? Wpłynęło ponad 11 tys. różnorodnych spraw, nad każdą trzeba się zastanowić, bo za każdą sprawą stoi człowiek. I ile załatwień? Ponad 8,5 tys., a sędziów 84 na koniec roku 2015. W każdej sprawie, nawet tej najdrobniejszej, trzeba podjąć decyzję. W zeszłym roku wpłynęło tych spraw nieco więcej niż w roku poprzedzającym, ale nie wpłynęło to na wydłużenie czasu rozpoznania sprawy. Jak powiedziała pani prezes, ten średni okres to 10 miesięcy, trochę krócej jest w Izbie Wojskowej, ale tam i spraw jest mniej. Jest to zgodne ze standardami określonymi zarówno w konstytucji, jak i w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Nie możemy więc mówić o przewlekłości w działaniu Sądu Najwyższego, ale o merytorycznej pracy, o istotnych i niebagatelnych rozstrzygnięciach, o niezwykle ważkich i trudnych decyzjach.

    Zachowanie sprawności działania Sądu Najwyższego jest zasługą osobistego zaangażowania sędziów oraz wyrazem szczególnej dbałości o zapewnienie obywatelom najskuteczniejszej ochrony sądowej. To praca bardzo często kosztem rodziny, kosztem wolnego czasu. I wiem, co mówię, to nie są puste słowa. Jak pracowałam jako sędzia, mogłam zapomnieć o weekendzie, a i urlop często ulegał skróceniu.

    W szerszym aspekcie jest to również rezultat aktywności wszystkich pracowników Sądu Najwyższego, w tym członków Biura Studiów i Analiz, jak również asystentów sędziów. To ciężka, intensywna i niezwykle odpowiedzialna praca. To przecież Sąd Najwyższy rozpoznaje kasacje, podejmuje uchwały rozstrzygające zagadnienia prawne, rozpoznaje protesty wyborcze, stwierdza ważność wyborów do Sejmu i Senatu, co stanowi dodatkowy element pracy mający wpływ również na tempo rozpoznania innych spraw, a także ważność wyboru prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz ważność referendów. Ponadto, jak już powiedziałam, opiniuje projekty ustaw i innych aktów prawnych. Niedawno mieliśmy projekty dotyczące Trybunału Konstytucyjnego, przecież Sąd Najwyższy wskazywał na nieprawidłowości. Czy ktoś je wziął pod uwagę?

    Tak więc wypowiadanie się o sędziach Sądu Najwyższego lekceważąco i określanie ich obraźliwymi epitetami jest absolutnie niedopuszczalne. To nie jest dobry kierunek, to ogromne zagrożenie dla niezależności sądu. Jakiekolwiek wpływanie na działalność sądów, w tym także Sądu Najwyższego, szkodzi wymiarowi sprawiedliwości, podważa jego wiarygodność i poczucie zaufania obywatela do wymiaru sprawiedliwości, do miejsca, gdzie uzyska rozstrzygnięcie swoich problemów.

    Demokracja opiera się na trójpodziale władzy: ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. To nie może być podział czysto formalny. Każda z tych władz powinna działać niezależnie. Działalność Sądu Najwyższego w 2015 r. i uzyskane przez Sąd Najwyższy wyniki wskazują, że to był rok pozytywnej pracy pod względem zarówno orzecznictwa, jak ilości wydanych orzeczeń. Sąd Najwyższy jest niezwykle ważną instytucją stojącą na straży przestrzegania prawa, jest niezależny od wszelkich wpływów, także wpływów politycznych. I dla dobra nas wszystkich niech tak pozostanie. A postrzeganie, proszę państwa, wymiaru sprawiedliwości przez jedną, dziesięć, sto spraw, które stały się medialne, jest szalenie niesprawiedliwe, bo proszę zważyć, że w 2015 r. do sądów powszechnych wpłynęło ok. 14 mln, ponad 14 mln spraw. Z zaległościami rozpoznano ponad 16 mln spraw. To jaki to jest procent spraw? Nigdy nie będzie takiej sytuacji, że każdy będzie zadowolony, bo mamy oskarżonego, który zostaje skazany, bo mamy powoda, który wygra, a pozwany przegra, lub odwrotną sytuację. Nigdy nie będzie 100% poparcia dla wymiaru sprawiedliwości, bo zawsze ktoś z rozstrzygnięcia będzie niezadowolony. Ale proszę zobaczyć, proszę sprawdzić, jakie jest poparcie dla wymiaru sprawiedliwości. I proszę nie mówić tutaj, na tej sali, że sędziowie uczestniczą w tworzeniu prawa. To praktycy, którzy na co dzień mają największe doświadczenie i wiedzę, jak prawo powinno wyglądać, by służyło nam, obywatelom. Warto więc słuchać, co sędziowie, może przede wszystkim Sądu Najwyższego, mają w kwestii prawa do powiedzenia. Dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia