8. kadencja, 23. posiedzenie, 4. dzień (22-07-2016)

33. punkt porządku dziennego:

Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2015 roku (druk nr 470) wraz ze stanowiskiem Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka oraz Komisji Ustawodawczej (druk nr 746).

Poseł Andrzej Matusiewicz:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Prezesie! W imieniu klubu Prawo i Sprawiedliwość przedstawiam stanowisko w sprawie informacji prezesa Trybunału Konstytucyjnego o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa trybunału w roku 2015.

    Trybunał Konstytucyjny jest jednym z organów państwa, który może ostatecznie, z mocą powszechnie obowiązującą, oceniać hierarchiczną zgodność prawa, w tym także zgodność ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z konstytucją. Taka sytuacja miała miejsce po raz pierwszy w okresie sprawozdawczym, tj. w 2015 r. Autorytet organów państwowych wymaga w szczególności ścisłego przestrzegania zasad trójpodziału i równowagi władz.

    Informacja prezesa Trybunału Konstytucyjnego o istotnych problemach wynikających z działalności orzecznictwa trybunału w roku 2015 odnosi się szczegółowo do uchwalenia w dniu 25 czerwca 2015 r. nowej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym uchylającej poprzednią, po 18 latach jej obowiązywania, a także skutków prawnych związanych z jej wejściem w życie i wyborem pięciu nowych sędziów Trybunału Konstytucyjnego.

    W informacji tej pomija się jednak bezpośredni udział niektórych sędziów trybunału w pracach legislacyjnych nad ustawą czerwcową z 2015 r., co skutkowało później wyłączeniem z orzekania w sprawie konstytucyjności tej ustawy. Powszechnie przyjmuje się zachowanie reguł gwarantujących bezstronność postępowania sądowego, że nikt nie powinien być sędzią we własnej sprawie - stara rzymska zasada mówi: nemo iudex in causa sua.

    Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego, którzy brali udział w pracach legislacyjnych nad ustawą czerwcową o trybunale w 2005 r. i wcześniej - praktycznie była ona przygotowana od roku 2010, ale wpłynęła do Sejmu w kwietniu 2013 r. - wiedzieli w czerwcu 2005 r. o zgłoszonej poprawce do art. 137 ustawy czerwcowej...

    (Poseł Borys Budka: Chyba 2015 r.)

    ...umożliwiającej wybór sędziów Trybunału Konstytucyjnego na miejsce pięciu sędziów, którym w listopadzie i grudniu 2015 r. kończyła się 9-letnia kadencja sędziów Trybunału Konstytucyjnego, jednak nie zajęli w tej sprawie żadnego stanowiska, nie wyrazili opinii prawnej - po prostu świadomie tę sprawę przemilczeli. Do tej pory czuwali nad każdym artykułem tej ustawy. Uchwała Sejmu z 8 października 2015 r. o wyborze pięciu sędziów Trybunału Konstytucyjnego została pozbawiona mocy prawnej uchwałą Sejmu z 25 listopada. Prezydent odebrał ślubowanie od pięciu sędziów. Zostali oni wybrani legalnie i wszyscy, nie tylko dwoje z nich, powinni wykonywać obowiązki sędziego Trybunału Konstytucyjnego. Tymczasem trzech sędziów nie jest dopuszczanych do orzekania w trybunale przez ponad 8 miesięcy, mimo że pobierają przez cały czas wynagrodzenie. Z ustawy o Trybunale Konstytucyjnym nie wynika, aby sędziowie mieli pobierać wynagrodzenie za gotowość do orzekania. Osoby wybrane na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego w dniu 8 października nie są sędziami, gdyż ich wybór Sejm uznał za pozbawiony mocy prawnej, a ponadto prezydent Rzeczypospolitej nie przyjął od nich ślubowania. Nie można zatem mówić o sędziach październikowych, bo to nie są sędziowie Trybunału Konstytucyjnego...

    (Poseł Borys Budka: Bzdury.)

    ...tylko osoby wybrane na stanowisko sędziego.

    (Poseł Borys Budka: Kłamstwo.)

    Wielu przedstawicieli prawa konstytucyjnego uznaje procedurę wyboru sędziego Trybunału Konstytucyjnego w ten sposób, że kończy się ona przyjęciem ślubowania czy odebraniem ślubowania przez prezydenta Rzeczypospolitej. Apelowanie do prezydenta Rzeczypospolitej, jak to czyni opozycja, o odebranie przyrzeczenia od osób, które zostały wybrane na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego w dniu 8 października, która to uchwała straciła moc prawną, jest w istocie nawoływaniem do popełnienia przez prezydenta Rzeczypospolitej deliktu konstytucyjnego...

    (Poseł Borys Budka: On jest w ciągłym delikcie.)

    ...zwłaszcza, że Sejm w uchwale z 8 października zwrócił się do prezydenta o powstrzymanie się od odbioru ślubowania od osób wskazanych w przedmiotowych pięciu uchwałach z dnia 8 października 2015 r. o wyborze sędziów. Uchwały Sejmu z 8 października były poddane kontroli konstytucyjnej i Trybunał Konstytucyjny podtrzymał dotychczasową linię orzeczniczą, że uchwały Sejmu nie mieszczą się w zakresie kognicji Trybunału Konstytucyjnego i postanowieniem z dnia 7 stycznia 2016 r. umorzył postępowanie. Było to w sprawie U8/15. Po tym orzeczeniu zostali dopuszczeni do orzekania sędziowie Trybunału Konstytucyjnego Julia Przyłębska i Piotr Pszczółkowski.

    Warto też przywołać sprawę precedensowego wydania w dniu 30 listopada 2015 r. postanowienia o zabezpieczeniu, na wniosek grupy posłów opozycyjnych, przez Trybunał Konstytucyjny, wzywającego Sejm do wstrzymania procedowania ustawy nowelizującej ustawę trybunalską z czerwca 2015 r. Naszym zdaniem, klubu Prawa i Sprawiedliwości, brak podstaw do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania cywilnego w tym zakresie, przepisów o zabezpieczeniu powództwa, bo żadnego roszczenia niemajątkowego Trybunał Konstytucyjny nie miał. Na podstawie jakich przepisów miałby mieć roszczenie do Sejmu w tym zakresie?

    Dwie nowelizacje ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z listopada i grudnia 2015 r. były przedmiotem kontroli konstytucyjnej. W pierwszym wyroku Trybunał Konstytucyjny 3 grudnia 2015 r. uznał, że podstawą wyboru trzech sędziów zastępujących tych sędziów, których kadencja wygasła przed zakończeniem poprzedniej kadencji Sejmu, była ważna i prezydent Rzeczypospolitej był zobowiązany przyjąć ślubowanie od tych sędziów. Podstawa wyboru dwóch pozostałych sędziów była z kolei uznana za niekonstytucyjną. Należy zwrócić uwagę na podstawę prawną wyboru, a nie na sam wybór. W przestrzeni publicznej istnieje określenie, że trzech sędziów zostało ważnie wybranych, a wybór dwóch był nieważny. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu tego nie uwzględnił dokonanego przez Sejm VIII kadencji w dniu 2 grudnia wyboru pięciu sędziów na stanowiska sędziów Trybunału Konstytucyjnego i złożenia przez nich ślubowania wobec prezydenta Rzeczypospolitej. Jednakże w uzasadnieniu tego wyroku trybunał dostrzegł, że w pewnych wyjątkowych okolicznościach mogą zaistnieć takie sytuacje, które w sposób obiektywny będą nakazywały prezydentowi chronić wyższą wartość niż niezwłoczne wypełnienie obowiązku przyjęcia ślubowania, jaką stanowi nadrzędność konstytucji. Czy taka sytuacja nie miała miejsca po 8 października 2015 r.? Prezydent nie wychodzi tu poza zakres przyznanych mu kompetencji i nie narusza zasady legalizmu, ale pozostawia odpowiednim organom rozstrzygnięcie zgłoszonych wątpliwości. Parlament, uchwalając ustawę czerwcową o Trybunale Konstytucyjnym, wprowadził uregulowania odmienne niż były dotąd w regulaminie Sejmu. Po prostu opozycja nie zdążyła przystosować regulaminu Sejmu do treści art. 19 ust. 1 ustawy czerwcowej. To m.in. było podstawą uznania uchwałami z 25 listopada, że te uchwały z 8 października 2015 r. o wyborze nie mają mocy prawnej. (Dzwonek) Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia