8. kadencja, 23. posiedzenie, 4. dzień (22-07-2016)

33. punkt porządku dziennego:

Informacja o istotnych problemach wynikających z działalności i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w 2015 roku (druk nr 470) wraz ze stanowiskiem Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka oraz Komisji Ustawodawczej (druk nr 746).

Poseł Jacek Wilk:

    Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Cokolwiek sądzić o tym, co się dzieje wokół Trybunału Konstytucyjnego w ostatnich latach, w ostatnim czasie, to nasuwa się jeden fundamentalny wniosek - sądownictwo konstytucyjne w Polsce wymaga gruntownej reformy. Nie da się bowiem ukryć, że obecny kształt tego rodzaju sądownictwa jest głęboko wadliwy. Nie da się ukryć, że Trybunał Konstytucyjny jest jednym z najbardziej upolitycznionych sądów w Polsce. Nie tylko dlatego że kandydaci są zgłaszani przez polityków, nie tylko dlatego że są wybierani przez polityków, nie tylko dlatego że nierzadko sami są politykami, ale często dlatego że wręcz wchodzą w buty polityków i zachowują się bardziej politycznie niż jako, niestety, bezstronni i niezależni sędziowie.

    Panie i Panowie Posłowie! Jakkolwiek oceniamy obecną sytuację, musimy dążyć do modelu, w którym sądy, w ogóle władza sądownicza jest konsekwentnie oddzielona od władzy ustawodawczej i wykonawczej. Niestety w Polsce nie ma obecnie takiej sytuacji, na wiele sposobów ten pion, ta trzecia władza jest uzależniona i na wiele sposobów inne władze na tę władzę sądowniczą właśnie wpływają.

    Czeka nas w związku z tym, mamy taką nadzieję... Jako klub Kukiz’15 postulujemy i wnosimy o to, aby przeprowadzić w końcu dyskusję na temat głębokiej zmiany sądownictwa konstytucyjnego. Najlepszy model byłby chyba taki, w którym orzecznictwo konstytucyjne byłoby powierzone Sądowi Najwyższemu. Sędziowie mogliby być wyłaniani np. w taki sposób, iż byliby to sędziowie o najdłuższym stażu w tymże Sądzie Najwyższym. Można też się zastanawiać nad innymi modelami. Ważne jest jednak to, aby władza sądownicza z tym trybunałem, z tym najważniejszym organem sądowniczym w Polsce na czele była konsekwentnie oddzielona od polityki.

    Obecnie patrzymy z dużym zażenowaniem i właściwie niechęcią na to, co się dzieje wokół trybunału. Trybunał Konstytucyjny w tym kształcie i w tej konstrukcji siłą rzeczy stawał się i musi stawać się przedmiotem łupu politycznego, łupu kolejnych partii rządzących, łupu kolejnych ugrupowań, które mają przewagę w Sejmie. Tak być nie może. Trybunał Konstytucyjny musi być oddzielony konsekwentnie od bieżącej polityki, a sędziowie Sądu Konstytucyjnego muszą być rzeczywiście, naprawdę niezależni od tej polityki w pełnym tego słowa znaczeniu.

    Klub Kukiz’15 akurat ma tę satysfakcję, że jako jedyne ugrupowanie w tym Sejmie nie mieszał się w sposób polityczny do tego sporu. Od początku przedkładamy doraźne, bo doraźne, ale jednak konstruktywne propozycje dotyczące sposobu rozwiązania sporu wokół Trybunału Konstytucyjnego. Zaproponowaliśmy jeszcze pod koniec tamtego roku wybór sędziów większością 2/3. Zaproponowaliśmy np. to, aby w sprawach odnoszących się do ustaw dotyczących Trybunału Konstytucyjnego orzekał Sąd Najwyższy. Zaproponowaliśmy wreszcie to, co powinno być od samego początku, a mianowicie to, aby Trybunał Konstytucyjny sam publikował swoje orzeczenia. Jest rzeczą naprawdę zadziwiającą, że nie jest tak jak w przypadku chociażby Sądu Najwyższego czy naczelnego trybunału...

    (Poseł Borys Budka: Sądu.)

    ...naczelnego trybunału administracyjnego, bardzo dziękuję za zwrócenie uwagi... nie jest tak, że to tenże organ publikuje sam swoje orzeczenia, tylko jest uzależniony znowuż od władzy wykonawczej, w tym przypadku od rządu, jeśli chodzi o publikację tychże orzeczeń. Są to rzeczy tak elementarne, że aż dziw, że polska konstytucja nie przewidziała tego typu rozwiązań. Wydaje się wręcz, że celowo zaprojektowano ten trybunał w taki sposób, aby jednak wpływ polityczny mógł być na niego wywierany, co jest oczywiście fundamentalnym, ogromnym błędem.

    A więc, szanowni państwo, bez względu na bieżące spory i bez względu na to, jak się ta sprawa rozstrzygnie w najbliższym czasie - mamy nadzieję, że w końcu się rozstrzygnie w taki sposób, iż trybunał będzie mógł spokojnie pracować i rozstrzygać sprawy, zwłaszcza ważne dla obywateli - musimy postawić problem głębokich zmian w konstytucji. Konstytucja jest wadliwa na wiele sposobów. Jedną z wielkich, największych wad tej konstytucji, zwłaszcza w kontekście ostatnich wydarzeń, jest to, że nie przewidziała np. rzeczy tak elementarnej, jak chociażby minimalne vacatio legis. Zwracam uwagę państwa, że gdyby w konstytucji minimalne chociażby, nie wiem, miesięczne vacatio legis było zapisane, to obecny problem, obecny spór nie powstałby przecież w ogóle, ponieważ w ciągu np. miesiąca trybunał byłby w stanie ocenić każdą nową ustawę, która go dotyczy. To, że nie ma rzeczy tak elementarnej w naszej konstytucji, wskazuje na to, że po prostu jest źle napisana, na wiele sposobów i w wielu punktach.

    Nie da się też uniknąć pewnej szerszej oceny działalności trybunału. Bardzo źle się działo, że w wielu bardzo ważnych dla obywateli sprawach trybunał ewidentnie stawał, zamiast po stronie obywateli, po stronie rządu. Jedną z najważniejszych cech i jednym z najważniejszych zadań sądownictwa, władzy sądowniczej w ogóle, jest to, aby bronić obywateli przed rządem, przed urzędnikami. Niestety trzeba stwierdzić z przykrością, że w wielu orzeczeniach, że wymienię chociażby słynne orzeczenie w sprawie otwartych funduszy emerytalnych, Trybunał Konstytucyjny pilnował stanu finansów państwa zepsutych przez polityków. To, że minister finansów zadłużał państwo, że nie potrafił zreformować finansów publicznych, że mimo kolejnych podwyżek podatków ciągle brakowało mu pieniędzy i w efekcie tego wszystkiego skasował 150 mld oszczędności obywateli - zawsze będziemy się tego trzymać, że to były jednak środki należące bardziej do obywateli niż do państwa - nie oznacza, że Trybunał Konstytucyjny powinien akceptować tego typu sytuację. Wręcz przeciwnie - Trybunał Konstytucyjny w niektórych tego typu przypadkach powinien porządnie przystopować rząd po to, aby, nawet jeśli ten rząd będzie musiał ponosić ciężkie konsekwencje swoich pomyłek, na przyszłość nie przyszło rządzącym do głowy podejmowanie podobnych działań. A tak się może zdarzyć, już np. mówi się o tym, że dopuszczalny jest chociażby tzw. wariant cypryjski - kasuje się część oszczędności banków, które popadają w stan niewypłacalności.

    A więc jeszcze raz podkreślam: nasze ugrupowanie w bieżącym sporze politycznym nie bierze udziału, trzyma się na dystans, proponuje konstruktywne rozwiązania - mamy nadzieję, że one w końcu przebiją się w tym niepotrzebnym teatrze politycznym - ale na przyszłość jest niezbędna głęboka reforma polskiej konstytucji. Władza sądownicza z Trybunałem Konstytucyjnym musi być konsekwentnie oddzielona od polityki, sędziowie muszą być naprawdę niezależni od władzy wykonawczej i ustawodawczej, także w sposób finansowy, także w sposób organizacyjny, a Trybunał Konstytucyjny musi być odcięty od bieżącej polityki. I takie są najważniejsze konkluzje - bez zmiany konstytucji nie da się wyjść z tego sporu, ponieważ wbrew temu, co mówi wiele, wiele osób, wiele takich głosów się słyszy, to nie jest tak, że racja jest po jednej lub po drugiej stronie. Problem polega na tym, że obydwie strony tego sporu mają częściowo rację i powołują się na odpowiednie przepisy konstytucji, a te przepisy są ze sobą sprzeczne, bo z jednej strony mamy przepis konstytucyjny, który mówi o domniemaniu konstytucyjności ustaw, a z drugiej strony mamy przepisy, zgodnie z którymi trybunał orzeka o konstytucyjności właśnie wszystkich nowych ustaw. A więc po prostu spór i problem wziął się stąd, iż mamy ustawę zasadniczą, mamy prawo, które jest sprzeczne wewnętrznie, a prawa sprzecznego wewnętrznie nie da się wykonywać. Tak jak nie uruchomimy nigdy programu komputerowego, który zawiera sprzeczne ze sobą instrukcje, choćbyśmy nie wiem, jak długo naciskali klawisz enter, tak samo nie da się wykonywać prawa sprzecznego wewnętrznie. To jest jedyne wyjście z sytuacji. Mamy nadzieję, że ten niepotrzebny, raz jeszcze podkreślam, spór spowoduje to, iż w końcu Wysoka Izba dojdzie do wniosku jedynie słusznego - że rozwiązanie polega na zreformowaniu ustawy zasadniczej. Bardzo państwu dziękuję.

Przebieg posiedzenia