8. kadencja, 26. posiedzenie, 1. dzień (21-09-2016)
7. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks cywilny (druk nr 768).
Poseł Barbara Dolniak:
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Zanim zacznę, panie pośle, bardzo dziękuję za te pozytywne słowa wobec sędziów.
Projekt dokonuje modyfikacji poprzez dopisanie do art. 6471 § 5 zdania, którego znaczenie wyraża się w ograniczeniu solidarnej odpowiedzialności inwestora za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę do przypadków wyrażenia pisemnej zgody na jej wykonanie pod rygorem nieważności.
Nowe brzmienie przepisu stoi w sprzeczności z orzecznictwem Sądu Najwyższego z ostatnich 8 lat i wprowadza instrument ochrony inwestorów, który z łatwością może się obrócić przeciwko podwykonawcom, często ekonomicznie słabszym. Ogranicza zakres solidarnej odpowiedzialności inwestora. Przepis ten służy wzmocnieniu pozycji podwykonawcy przez to, że inwestor ma własny interes w zadbaniu, aby wynagrodzenie podwykonawców było zapłacone, gdyż inaczej może być zmuszony do ich zaspokojenia z własnych środków.
Pozycja inwestora wobec wykonawcy pozwala mu na wymuszenie realizacji jego zobowiązań wobec podwykonawców, np. w drodze uzależnienia wypłaty części wynagrodzenia odpowiadającej wynagrodzeniu należnemu wykonawcy od wykazania, że podwykonawcy zapłacono. Pomimo wzmocnienia pozycji podwykonawcy analiza art. 6471 k.c. prowadzi do wniosku, że inwestor nie został pozbawiony niezbędnej ochrony poprzez obowiązek uzyskania zgody inwestora wyrażonej poprzez złożenie oświadczenia woli lub upływu terminu 14 dni do jego złożenia.
Przyjmowaną w orzecznictwie możliwość uzyskania wiedzy o treści umowy między wykonawcą a podwykonawcą, mającą stanowić dostateczne zabezpieczenie interesów inwestora w toku odtworzenia jego woli, rozumieć należy jako stworzenie mu realnej możliwości zapoznania się z postanowieniami umowy istotnymi z punktu widzenia zakresu odpowiedzialności. Realna możliwość oznacza stan, w którym jedynie od woli inwestora będzie zależało, czy zapozna się z treścią umowy, czy też nie.
Proponowana regulacja stoi w sprzeczności z uchwałą Sądu Najwyższego z 2008 r., która ujednoliciła orzecznictwo w przedmiocie zgody inwestora. Sąd orzekł, że do zgody wymaganej przez art. 6471 § 2 k.c. nie stosuje się normy art. 63 § 2 k.c. Niepokój budzi skutek nieważności aktu wyrażenia zgody z § 2, jeżeli nie zostanie dochowana forma pisemna ad solemnitatem. Nieważność zgody nie przesądza bowiem o nieważności samej umowy zawartej z podwykonawcą. W konsekwencji umowa taka, zawarta mimo formalnego braku zgody, jest ważna niezależnie od uregulowania kwestii odpowiedzialności solidarnej. Ustawodawca nie określił skutków prawnych odmowy wydania zgody w formie pisemnej, chociaż może to być instrument wpływu silniejszych na słabszych, skutkujący w istocie powrotem do stanu sprzed nowelizacji Kodeksu cywilnego w 2003 r. oraz do poprzedniej linii orzeczniczej.
Orzecznictwo Sądu Najwyższego, proszę państwa, w tym przedmiocie było przedmiotem obszernych badań Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości. Wyłania się z nich obraz jednolitego i konsekwentnego stanowiska w kwestii formy zgody inwestora z § 2 oraz jej ekonomicznej funkcji. Projektowana zmiana dokona zasadniczego przesunięcia środka ciężkości z zakresu ochrony podwykonawców wobec inwestora.
Z uzasadnienia projektu wynika, że jego celem jest wyeliminowanie przypadków, w których inwestor ponosi odpowiedzialność wobec podwykonawców mimo wykonania w całości zobowiązania wobec generalnego wykonawcy. Rozwiązanie proponowane w projekcie nie eliminuje możliwości takiego podwójnego obciążenia inwestora, gdyż zachowuje generalną zasadę jego solidarnej odpowiedzialności wobec wykonawcy za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę. Podnoszony w uzasadnieniu argument, jakoby odpowiedzialność inwestora rozciągała się na wszystkie zobowiązania wobec podwykonawcy, bez względu na stan wiedzy o wykonywanych przez podwykonawcę pracach, nie znajduje potwierdzenia ani w orzecznictwie, ani w doktrynie.
Skutki projektowanej zmiany w § 5 są niejasne w aspekcie odpowiedzialności wykonawcy i podwykonawcy wobec dalszych podwykonawców. Wykładnia systemowa, wprowadzenie wymogu formy pisemnej dla zgody inwestora w § 5, a nie w § 2, przemawia za stanowiskiem, że wymóg formy pisemnej dotyczy tylko zgody inwestora. Natomiast odpowiedzialność wykonawców i podwykonawców wobec dalszych podwykonawców pozostałaby bez zmian.
Z powyższych względów Nowoczesna wnosi o odrzucenie projektu ustawy w pierwszym czytaniu.
Pragnę jeszcze zwrócić uwagę na jedną rzecz, a mianowicie na to, że ministerstwo już w opinii poinformowało o tym, że prowadzi prace nad zmianą Kodeksu cywilnego, m.in. nad tym przepisem. W związku z tym dwa razy będziemy procedować: teraz i za jakiś czas (Dzwonek), gdy ministerstwo to zgłosi. Proszę państwa, strata czasu i pieniędzy podatnika. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia