8. kadencja, 26. posiedzenie, 2. dzień (22-09-2016)

14. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych oraz Komisji Spraw Zagranicznych o rządowym projekcie ustawy o ratyfikacji Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Białorusi o współpracy w dziedzinie zapobiegania katastrofom, klęskom żywiołowym, innym poważnym wypadkom oraz usuwania ich następstw, podpisanej w Białymstoku dnia 23 kwietnia 2015 r. (druki nr 770 i 828).

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Jarosław Zieliński:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Może zacznę od tych ostatnich pytań dotyczących terminu, bo jakieś światło powinniśmy na to rzucić. Otóż Białoruś nie jest łatwym partnerem i przez ostatnie lata nie była. W związku z tym tu trzeba szukać przyczyny i odpowiedzi na pytanie, dlaczego od 2001 r. Stosunki z naszymi państwami ewoluowały, były różne okresy, lepsze i gorsze, ale Białoruś nie jest ani państwem Unii Europejskiej, ani państwem demokratycznym. A więc rozmowy były prowadzone, ale były także długie okresy, gdy były wstrzymywane. Były także spory dotyczące niektórych kwestii, np. sposobu przekraczania granicy przez ratowników, przez zespoły ratownicze, na jakiej postawie ma to się dokonywać.

    Od razu odpowiem na pytanie dotyczące różnic między tą umową zawartą między Polską a Białorusią a umowami między Polską a innymi państwami. One są podobne co do swojej istoty, ale na przykład właśnie różnią się w tych kwestiach, które wiążą się z faktem, że Białoruś jest państwem spoza Unii Europejskiej, więc np. trzeba było uregulować sposób przekraczania granicy, przewożenia sprzętu, na jakiej zasadzie ma to się odbywać, jakie dokumenty są potrzebne, żeby można było przekroczyć granicę, zresztą w obie strony. Nawiasem mówiąc, spór dotyczył w pewnym okresie właśnie, jak powiedziałem, m.in. tego, tych relacji.

    Teraz, dlaczego tak długo, od kwietnia 2015 r. To jest pytanie bardziej do poprzedniego rządu niż do naszego, dlatego że mniej więcej połowa tego czasu to jest jeszcze okres rządów PO-PSL. Natomiast my przystąpiliśmy niezwłocznie do prac, ale oczywiście przygotowanie ustawy wymagało także uzgodnień, bo to jest przecież ustawa, która upoważnia prezydenta Rzeczypospolitej do ratyfikacji umowy. Musi więc ona przejść wszystkie etapy procedury, takie jak przechodzą wszystkie ustawy, chodzi mi o uzgodnienia, konsultacje, zwłaszcza uzgodnienia międzyresortowe.

    Ta ustawa, sama w sobie krótka, ale wymagająca analizy wszystkich okoliczności, trafiła teraz w ramach tej procedury do Sejmu. Ale dobrze, że to się kończy, ten czas dobiega końca, na pewno ustawa ratyfikacyjna będzie uchwalona. Zresztą w imieniu rządu zwracam się o to do Wysokiego Sejmu, żeby taką decyzję podjąć. Mamy nadzieję, że przyniesie dobre efekty. Bo rzeczywiście ludzie wyznaczają granice między państwami, ale przyroda i jej żywioły tych granic nie znają. Mało tego, nie znają granic zjawiska, które człowiek wytwarza, właśnie te działania, które wiążą się choćby z awariami przemysłowymi czy katastrofami ekologicznymi, które człowiek powoduje. One tych granic nie znają, granice są przez nie przekraczane i trzeba reagować szybko i jak najsprawniej po obu stronach granicy.

    Ta umowa umożliwi takie szybkie reagowanie, przemieszczanie zespołów ratowniczych i sprzętu. Reguluje, krótko mówiąc, te wszystkie sprawy, to wszystko, co jest potrzebne, żeby nie było zwłoki, żeby nie było wątpliwości. Wydaje się, że to jest ostatnie państwo, z którym nie mamy umowy, to jest też jakieś wyzwanie dla nas, żebyśmy szybko tę sprawę załatwili, skoro jest wola po obu stronach.

    Teraz, jeśli chodzi o inne pytania, np. dotyczące współpracy przy realizacji tych umów, które są zawarte. Są oczywiście wspólne ćwiczenia prowadzone przez nasze służby ratownicze ze służbami ratowniczymi niemieckimi czy czeskimi, słowackimi, litewskimi i rosyjskimi. To się odbywa dosyć regularnie, powiedziałbym nawet, że często, bo nawet jeśli chodzi o Niemców, to raz w miesiącu, a z innymi państwami też w podobnej częstotliwości, ale nie we wszystkich przypadkach jest to jednakowa częstotliwość. Jeżeli chodzi o wspólne szkolenia czy wspólne działania z Białorusią, one też są podejmowane, ale działania te nie są regulowane w sposób formalny, więc teraz na pewno będzie łatwiej. Są także realizowane z Białorusią wspólne projekty unijne dotyczące ratownictwa medycznego i zakupu sprzętu - trzy takie projekty w ostatnim czasie zostały zrealizowane, przyniosły dobre efekty dla strony polskiej i białoruskiej. Więc współpraca jest, ale warto ją ułożyć w odpowiednie koleiny i sformalizować.

    Jeżeli chodzi o pytanie, czy inne zagrożenia typu ASF mogłyby być zwalczane w tym trybie, i też pytanie, jakie jeszcze inne mogą być zjawiska, na które można będzie reagować w trybie tej umowy, to pamiętajmy o tym, że działanie drugiej strony może odbywać się tylko i wyłącznie na wniosek państwa, które o tę pomoc prosi, zwraca się o nią. Nie można więc reagować jednostronnie, to jest zawsze na wniosek, na zaproszenie i pewnie strony będą w praktyce, w realnych działaniach ustalać te okoliczności, które będą wymagały wspólnego reagowania. Być może to ˝inne˝ właśnie tutaj będzie wypełnione przez praktykę życiową po prostu.

    Jeżeli chodzi o różnicę standardów, czy z tego powodu będą jakieś problemy. Myślę, że te wspólne ćwiczenia, które prowadzimy ze stroną białoruską, pokazują, że można współpracować. Jakichś dużych przeszkód nie ma. Nasz potencjał jest zapewne większy. Czas pokaże też, czy będą jakieś kłopoty wynikające z różnicy tych standardów, które mamy po obu stronach, ale sądzę, że przy dobrej woli tutaj to wszystko można pokonać, mimo że my dysponujemy innym sprzętem, strona białoruska innym, inne nieco mamy procedury wewnętrzne. Ale to tutaj trudno przewidzieć. Czas to, powtarzam, na pewno zweryfikuje.

    Jeżeli chodzi o wyposażenie jednostek ochotniczych straży pożarnych na granicy z Białorusią, z tym pytaniem zwracał się pan poseł Baszko, to oczywiście, panie pośle, jest to proces wieloletni, długotrwały. Straż pożarna, państwowa i ochotnicza, otrzymuje wyposażenie. Każdego roku kupujemy, zresztą we współpracy, jeżeli chodzi o OSP, z różnymi podmiotami, z różnych źródeł są czerpane środki finansowe. To wyposażenie nie jest takie złe, aczkolwiek ono zawsze wymaga oczywiście odnawiania i uzupełniania. Jeżeli Wysoki Sejm zechce uchwalić ˝Program modernizacji służb mundurowych na lata 2017-2020˝, który jest przygotowany przez nasz resort, to te możliwości będą znacznie większe. Zresztą w ramach unijnej perspektywy finansowej, która się rozpoczęła, będą kupowane samochody strażackie, sprzęty, także z przeznaczeniem dla OSP. Na pewno teren przygraniczny z Białorusią, chociaż nie tylko, będzie tutaj zauważony i to wyposażenie będzie tam także przekazywane. Skala tych zakupów w przyszłym roku powinna być na tyle znacząca, że także inne jednostki OSP mogą z tego skorzystać w takim bardzo realnym wymiarze. Kwestia włączania jednostek OSP do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego jest zawsze otwarta. Trzeba też tym narzędziem się posługiwać. Wspieranie właśnie tych jednostek KSRG z budżetu, ale także wspieranie jednostek OSP spoza krajowego systemu jest oczywiście w polu widzenia rządu. To wyposażenie będzie systematycznie uzupełniane, oczywiście przy pomocy samorządów, przy pomocy jeszcze innych funduszy, takich jak fundusz ochrony środowiska, czy ze środków pochodzących z ubezpieczeń, które też są kierowane na te cele. To wszystko się składa na pewne kompozycje finansowe przy zakupie wyposażenia. Tego jest sporo, ale oczywiście rozumiem pytanie pana posła. Jak najbardziej się pod tym podpisuję. Będąc w tym miejscu, w jakim jestem, będę dążył do tego, żeby te jednostki były jak najlepiej wyposażone.

    I jeżeli chodzi o ostatnie pytanie z zanotowanych przeze mnie, jakie są istotne różnice między tymi umowami, które dotyczą innych krajów, a umową z Białorusią, o tym częściowo już wspomniałem. Jeszcze raz chcę podkreślić, że standardowe rozwiązania są podobne, a te różnice wiążą się właśnie z tym, jaka jest specyfika naszych krajów - Polski jako kraju unijnego, jako kraju należącego do Unii Europejskiej i Białorusi, która do Unii Europejskiej nie należy. Tu zwłaszcza chodzi o te kwestie związane z dokumentami, jakie są potrzebne przy przekraczaniu granicy, i z dokumentami, jakie są potrzebne przy przewożeniu sprzętu. Ale regulacje w tej umowie są racjonalne. Ja je oceniam bardzo dobrze. Wydaje się, że jeżeli umowa wejdzie w życie, to nie będzie jakichś szczególnych problemów, chociaż to znowu czas i praktyka pokażą, ale doświadczenie z innymi krajami wskazuje na to, że to powinno być wystarczające. Kwestia woli, woli stron. Z naszej strony jest wola współpracy. Mamy też nadzieję, że ze strony państwa białoruskiego również jest i będzie taka wola, skoro decyduje się na podpisanie z nami tej umowy. W związku z tym jesteśmy dobrej myśli, jeżeli chodzi o to, żeby dać tę szansę lepszego, szybszego reagowania.

    Wnoszę raz jeszcze do Wysokiej Izby o uchwalenie tej ustawy, która da upoważnienie panu prezydentowi do ratyfikacji. Zwracam jeszcze uwagę - bo to też może jest istotny aspekt, o tym nie było mowy - że umowa międzyrządowa ratyfikowana w takim trybie, gdyby zaistniały jakieś rozbieżności między pozostałym ustawodawstwem a regulacjami tej umowy, daje pierwszeństwo właśnie tym regulacjom zawartym w tej umowie. To jest bardzo istotne. I dlatego tak wysoki, że tak powiem, jest tryb ratyfikacji tej umowy. Dziękuję.

Przebieg posiedzenia