8. kadencja, 27. posiedzenie, 2. dzień (05-10-2016)
16. i 17. punkt porządku dziennego:
16. Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o grobach i cmentarzach wojennych, ustawy o muzeach, ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary oraz ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (druk nr 806).
17. Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (druk nr 771).Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Patryk Jaki:
Dziękuję bardzo.
Szanowny Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Polskie obozy śmierci, polskie obozy koncentracyjne, Polish death camps. Zbyt często, szanowni państwo, Wysoka Izbo, takie sformułowania pojawiają się w zagranicznych mediach i w zagranicznej prasie. Niektóre organizacje pozarządowe wskazują, że nawet co drugi dzień - z taką częstotliwością - pojawiają się tego typu haniebne sformułowania, które fałszują historię, pomawiają nasz naród, mówią o polskim udziale w Holokauście i wreszcie z ofiary robią sprawcę. Problem polega na tym, Wysoki Sejmie, że dotychczasowe działania aparatu państwa w tym zakresie były nieskuteczne. Owszem, placówki dyplomatyczne wysyłały sprostowania i część instytucji i gazet odpowiadała, że więcej takich informacji nie będą zamieszczały, ale nie przynosiło to żadnych trwałych skutków. Często ukazywały się, nawet w tym samym piśmie, takie same sformułowania, i jeszcze pojawiały się one z coraz większą częstotliwością.
Dodatkowo warto podkreślić, Wysoki Sejmie, kontekst historyczny. Te pomówienia są haniebne i nieuczciwe, ponieważ Polska należała do największych ofiar II wojny światowej, była jednym z dwóch państw, które brały udział w II wojnie światowej od samego początku do końca. Polska straciła - jeśli spojrzeć na proporcje, jeżeli chodzi o liczbę obywateli w stosunku do wielkości narodu - największą liczbę rodaków podczas II wojny światowej. Polska w wyniku II wojny światowej straciła 1/3 powierzchni, wspominane miliony obywateli, elitę narodu. Zburzono stolicę i inne miasta, rozkradziono majątek narodowy. W końcu Polska trafiła pod okupację sowiecką. Pomawianie nas o udział w Holokauście w tym kontekście wydaje się czynem wyjątkowo godnym potępienia. Dodatkowo, jeżeli weźmiemy pod uwagę, że wśród odznaczonych medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata dla osób, które z narażeniem życia ratowały Żydów podczas II wojny światowej, Polaków jest najwięcej... Najwięcej jest właśnie takich odznaczeń.
W związku z powyższym postanowiliśmy, Wysoki Sejmie, zaproponować receptę, rozwiązanie, które będzie składać się z trzech podstawowych elementów: z elementu karnego, elementu cywilnego i z nowych możliwości dla organizacji pozarządowych. Jeżeli chodzi, Wysoki Sejmie, o szczegóły, o prawnokarne środki ochrony, to przewidujemy następujące rozwiązania.
Ustawa. Penalizujemy zachowania polegające na przypisywaniu narodowi polskiemu lub państwu polskiemu publicznie i wbrew faktom odpowiedzialności lub współodpowiedzialności za popełniane przez III Rzeszę Niemiecką zbrodnie nazistowskie określone w art. 6 Karty Międzynarodowego Trybunału Wojskowego załączonej do porozumienia londyńskiego z dnia 8 sierpnia 1945 r. lub za inne przestępstwa stanowiące zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne lub rażącym pomniejszaniu w inny sposób odpowiedzialności rzeczywistych sprawców tych zbrodni, i tu mówimy o projektowanym art. 55a. Dodatkowo wprowadza się odpowiedzialność za popełnienie tego czyn zarówno z winy umyślnej, np. prowadzenie strony internetowej propagującej treści naruszające dobre imię narodu polskiego, jak i nieumyślnej, np. używanie określenia ˝polskie obozy˝ przez dziennikarza w wyniku niezachowania przez niego staranności zawodowej wyznaczonej przez standardy właściwe dla publikacji w mediach, szczególnie jeżeli dotyczy to dużego dziennika w społeczności międzynarodowej.
Kolejny element. Za czyn popełniony umyślnie proponuje się zagrożenie karą grzywny lub karą 3 lat pozbawienia wolności. Wymiar kary ustalony został na powyższym poziomie w celu zachowania spójności z obowiązującymi unormowaniami w zakresie kar za przestępstwa o podobnym charakterze. W szczególności art. 55 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej, czyli tzw. przestępstwo negowania Holokaustu, lub art. 133 Kodeksu karnego, tj. publiczne znieważanie narodu polskiego lub Rzeczypospolitej Polskiej.
Kolejny element, za czyn popełniony nieumyślnie proponuje się sankcje w postaci kary grzywny lub ograniczenia wolności. Następnie podobnie jak w każdym postępowaniu karnym, tak i w tym przypadku, sąd będzie dysponował szerokim katalogiem narzędzi, które pozwalają na zastosowanie wobec sprawcy mniej dotkliwych środków represji karnej niż kara pozbawienia wolności.
Kolejny element, wyłącza się odpowiedzialność karną, w przypadku gdy sprawca czynu dopuszcza się go w ramach działalności artystycznej lub naukowej, to jest kontratyp. Kolejny element. Ściganie nowego typu przestępstw odbywać się będzie niezależnie od przepisów obowiązujących w miejscu popełnienia czynu. Poszerza się zatem tzw. zasadę ochronną bezwzględną wynikającą z art. 112 Kodeksu karnego, mówimy o tym projektowanym art. 55b, a śledztwo będzie wszczynał prokurator oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. To jest projektowany art. 45a.
Kolejny element, penalizacja zachowań zdefiniowanych w projektowanym art. 55a jest również obecna w prawie Unii Europejskiej, tu mówimy o decyzji ramowej z dnia 28 listopada 2008 r. w sprawie zwalczania pewnych form i przejawów rasizmu i ksenofobii za pomocą środków prawnokarnych. Następnie, gdy czyn zostanie popełniony za granicą lub sprawca jest cudzoziemcem, śledztwo będzie się toczyło według takich samych zasad, jak w każdej innej sprawie karnej z elementem zagranicznym. Dodatkowo jeśli czyn zostanie popełniony w Unii Europejskiej, w toku postępowania karnego możliwe będzie wykorzystanie instrumentów wzajemnego uznawania, przykładowo przy egzekwowaniu wymierzonych kar grzywny.
Teraz przechodzimy do elementu drugiego, tzn. cywilnoprawne środki ochrony. Przepisy określające zasady dochodzenia roszczeń powstałych wskutek naruszenia dobrego imienia Rzeczypospolitej Polskiej i narodu polskiego wprowadzone zostaną w nowym rozdziale 6c, którego tytuł będzie brzmiał w sposób następujący: Ochrona dobrego imienia Rzeczypospolitej Polskiej i narodu polskiego, w ustawie o Instytucie Pamięci Narodowej i przewidują one, że do ochrony dobrego imienia Rzeczypospolitej Polskiej i narodu polskiego odpowiednie zastosowanie znajdą przypisy Kodeksu cywilnego o ochronie dóbr osobistych. Ponadto powództwo ochrony dobrego imienia Rzeczypospolitej Polskiej lub narodu polskiego wytoczyć będzie mogła w zakresie swoich zadań statutowych organizacja pozarządowa lub Instytut Pamięci Narodowej. Tu jest ten istotny element, tzn. organizacje pozarządowe, które mają w swoim statucie wpisaną przedmiotową działalność, będą mogły pozywać czy też starać się o roszczenie, jeżeli jakaś instytucja będzie nadużywała takich sformułowań, jak polskie obozy koncentracyjne czy polskie obozy śmierci.
Kolejny element, jeżeli chodzi o cywilnoprawne środki ochrony, tj. odszkodowanie lub zadośćuczynienie, przysługiwać one będą zawsze Skarbowi Państwa. To jest też istotny element, bo do tej pory nawet jeżeli polskie sądy uznawały, że takie odszkodowanie się należy, to nie można było wskazać, komu to odszkodowanie się należy, nie można było wskazać beneficjenta. Teraz w ustawie ta luka zostanie uzupełniona poprzez precyzyjne wskazanie Skarbu Państwa.
Kolejny element, w przypadku popełnienia czynu niedozwolonego przez podmiot mający siedzibę na terytorium państwa Unii Europejskiej właściwość sądu będzie określona zgodnie z przepisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1215/2012 z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych, a jeżeli czyn popełni inny podmiot, to właściwość określona zostanie według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Sądy polskie będą zatem właściwe do rozstrzygania spraw cywilnych albo gdy zgodnie z zasadą ogólną przywołanego rozporządzenia, tu mówimy o art. 4 ust. 1, pozwany będzie mieć miejsce zamieszkania, siedzibę w Polsce albo gdy zgodnie z przepisami rozporządzenia, tu wskazujemy art. 7 pkt 2, w Polsce będzie mieć miejsce zdarzenie wywołujące szkodę. Oznacza to m.in. możliwość pozywania wydawców zagranicznych w przypadku deliktów prasowych, gdy informacja godząca w dobre imię Rzeczypospolitej Polskiej lub narodu polskiego będzie rozpowszechniania także w Polsce lub tutaj wywoła negatywny skutek.
Kolejny element, prawo właściwe określone będzie co do zasady zgodnie z ustawą Prawo prywatne międzynarodowe, z tym że równocześnie projekt gwarantuje, iż szczegółowe rozwiązania wprowadzone projektowaną ustawą będą miały zastosowanie zawsze, niezależnie od wskazania prawa właściwego na podstawie Prawa prywatnego międzynarodowego. Dlatego, jak przed chwilą wskazałem, Wysoki Sejmie, tworzymy nowy, szeroki katalog ochrony dobrego imienia Rzeczypospolitej Polskiej, z elementami ochrony karnej i ochrony cywilnej. Jesteśmy przekonani, że to pozwoli na długotrwałą, mądrą politykę ochrony dobrego imienia Rzeczypospolitej Polskiej.
Do projektu wprowadziliśmy jeszcze małe zmiany związane ze zmianą ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o grobach i cmentarzach wojennych, ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach oraz ustawy z dnia 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. To są uwagi wprowadzone na skutek wniosku ministra kultury i dziedzictwa narodowego. Zmiany te mają na celu niedopuszczenie do powstania nieścisłości w związku z wejściem w życie art. 21 ustawy z dnia 29 kwietnia 2016 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw. Ustawa ta przewiduje bowiem utratę mocy obowiązującej przez ustawę o Radzie Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Wśród kompetencji wspomnianej rady znajdowało się przyznawanie medalu "Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej" oraz realizowanie zadań w zakresie dotowania opieki nad cmentarzami i grobami wojennymi. I zatem, by umożliwić realizację powyższych kompetencji ministra kultury i dziedzictwa narodowego, wprowadzone zostały zmiany w art. 2 i 3 projektu. Dziękuję uprzejmie.
Przebieg posiedzenia