8. kadencja, 27. posiedzenie, 3. dzień (06-10-2016)

Oświadczenia.

Poseł Waldemar Andzel (tekst niewygłoszony):

    Oświadczenie w sprawie 110. rocznicy urodzin Jana Tabortowskiego

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! 16 października mija 110. rocznica urodzin Jana Tabortowskiego, ps. ˝Bruzda˝ i ˝Tabor˝ - majora Wojska Polskiego, żołnierza Armii Krajowej, Armii Krajowej Obywatelskiej oraz Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość.

    Jan Tabortowski urodził się w Nowogródku. Pochodził z rodziny o wojskowych i niepodległościowych tradycjach, nie dziwi więc fakt, że wybrał dla siebie drogę kariery wojskowej i kształcił się w tym kierunku.

    Przed drugą wojną światową Tabortowski był dowódcą plutonu czołgów rozpoznawczych pociągu pancernego nr 11 ˝Danuta˝. Po wybuchu wojny został zastępcą dowódcy tego pociągu. Brał udział w największej bitwie kampanii - bitwie nad Bzurą. 18 września 1939 r. dowodzona przez Tabortowskiego jednostka musiała skapitulować, a on sam trafił do niewoli. Umieszczono go w szpitalu w Warszawie, z którego uciekł w styczniu następnego roku. Dostał się wówczas do konspiracji i został komendantem obwodu Bielsk Podlaski. Dwa lata później objął stanowisko inspektora Inspektoratu III Łomżyńskiego obejmującego obwody Łomża i Grajewo. Został także awansowany do stopnia kapitana i zaczął posługiwać się pseudonimem ˝Bruzda˝.

    22 listopada 1942 r. Tabortowski trafił do więzienia w Łomży, skąd po niecałych 2 miesiącach, dzięki akcji podziemia, zbiegł. Po tym wydarzeniu ˝Bruzda˝ został inspektorem Inspektoratu AK Suwałki, jednak już w marcu 1944 r. powrócił na to samo stanowisko w inspektoracie łomżyńskim. Jego zadaniem było przygotowanie i zorganizowanie jednostek partyzanckich do akcji ˝Burza˝. W czasie kiedy podjęto decyzję o starcie akcji, Tabortowski awansował do stopnia majora.

    Po przeprowadzeniu obrony bazy ˝Kobielne˝, zaatakowanej przez Niemców, ˝Bruzda˝ udał się ze swoim oddziałem do Giełczyna. Doszło tam do kontaktu z wojskami radzieckimi. Oddział rozbrojono, a ˝Bruzda˝ został aresztowany przez funkcjonariuszy SMIERSZ - Specjalne Metody Wykrywania Szpiegów.

    Po ucieczce z niewoli ˝Bruzda˝ wrócił do pełnienia funkcji inspektora inspektoratu łomżyńskiego. Próbował go odbudować, podczas gdy działacze NKWD nieustannie go poszukiwali.

    Major ˝Bruzda˝ przeprowadzał udane akcje, m.in. odbicia rannej sanitariuszki Franciszki Ramotowskiej, ataku na Grajewo czy odbicia z rąk UB dowódcy plutonu plutonowego ˝Jałowca˝.

    We wrześniu 1945 r. powstała nowa organizacja - Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość. Major ˝Bruzda˝ znalazł się w jej szeregach, zmieniając tym samym pseudonim na ˝Tabor˝.

    Tabortowski ujawnił się po uchwaleniu przez Sejm ustawy o amnestii i próbował ułożyć sobie życie na nowo. Zorientował się jednak, że jest obserwowany przez UB, dlatego ponownie zszedł do podziemia. Akcje UB mające na celu likwidację Tabortowskiego kończyły się niepowodzeniem, dlatego wprowadzono do jego grupy swojego człowieka Stanisława Marchewkę, pseudonim ˝Ryba˝. ˝Bruzda˝ zginął w sierpniu 1954 r. podczas ataku na posterunek milicji i kasę gminną. Jego ciało zostało zabrane przez UB, nieznane jest miejsce jego pochówku. Symboliczna mogiła Tabortowskiego powstała w 1994 r. na cmentarzu w Przytułach.

    Jan Tabortowski został za życia odznaczony Krzyżem Virtuti Militari, a także kilka razy Krzyżem Walecznych. Poza tym w 2009 r. postanowieniem prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski. Cześć i chwała bohaterom. Dziękuję.

Przebieg posiedzenia