8. kadencja, 29. posiedzenie, 1. dzień (03-11-2016)

4. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki oraz niektórych innych ustaw (druki nr 851 i 964).

Poseł Sprawozdawca Andrzej Matusiewicz:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przedstawiam sprawozdanie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki oraz niektórych innych ustaw, druk nr 851.

    Sejm na 27 posiedzeniu w dniu 5 października 2016 r. na podstawie art. 39 ust. 2 regulaminu Sejmu skierował powyższy projekt ustawy do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Komisja po rozpatrzeniu tego projektu ustawy na posiedzeniu w dniu 27 października 2016 r. wniosła, aby Wysoki Sejm uchwalić raczył projekt ustawy zawarty w druku nr 964. Komisja, zgodnie z treścią art. 43 ust. 3 regulaminu Sejmu, przedstawia na żądanie wnioskodawcy pana posła Roberta Kropiwnickiego wniosek mniejszości o skreślenie art. 10 w projekcie zawartym w druku nr 851. Przypomnę, że art. 10 tego pierwotnego projektu brzmiał następująco: ˝Do czynów popełnionych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy o przedawnieniu w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, chyba że termin przedawnienia już upłynął˝.

    Wysoka Izbo, na posiedzeniu komisji w dniu 27 października wprowadzono do pierwotnego projektu siedem poprawek. Większość z nich miała charakter kompleksowy. Obejmowały kilka artykułów. Jeżeli chodzi o poprawkę 1., było to wykonanie zalecenia Rady Ministrów, która rozpatrywała projekt na posiedzeniu w dniu 5 września 2016 r. Chodzi o zmianę dotyczącą uprawnień Skarbu Państwa oraz państwowych jednostek sektora finansów publicznych. W projekcie pierwotnym ustawy przewidziano, że podmioty te nie będą uprawnione do wniesienia skargi. Po analizie uznano jednak, że brak jest wystarczających argumentów przemawiających za takim wyłączeniem. Z tego względu proponuje się skreślenie w art. 1 pkt 3. Uznano jednak, że przyznawanie sumy pieniężnej w razie uwzględnienia skargi wniesionej przez Skarb Państwa albo państwową jednostkę byłoby nieuzasadnione, gdyż suma przyznana przez Skarb Państwa należałaby do Skarbu Państwa, byłaby przeznaczona na rzecz Skarbu Państwa.

    Proponuje się również rezygnację z projektowanego zniesienia obowiązku uzasadnienia żądania skargi. Co prawda projektowane zmiany w przepisach dotyczących skargi na przewlekłość postępowania wprowadzają regulacje zmierzające do odejścia od praktyki fragmentacji postępowania, nakładając na sąd rozpoznający skargę obowiązek brania pod uwagę wszystkich jego etapów, niemniej jednak zawarte w projekcie rozwiązanie, według którego skarżący nie będzie musiał wskazywać w skardze, na którym etapie postępowania doszło do przewlekłości, skutkowałoby obowiązkiem doręczenia przez sąd właściwy do rozpoznania skargi zawiadomienia o toczącym się postępowaniu Skarbowi Państwa, prezesowi każdego sądu, przed którym toczyło się postępowanie, z jednoczesnym doręczeniem mu odpisu skargi. To z jednej strony przyczyniłoby się do wzrostu kosztów postępowania i obciążenia dodatkowymi czynnościami pracowników sądów, a z drugiej strony mogłoby wydłużyć czas rozpoznania sprawy.

    Ponadto zaproponowano obniżenie - w stosunku do projektowanej minimalnej wysokości - sumy pieniężnej przyznawanej za każdy rok trwania postępowania do kwoty 500 zł, z jednoczesnym określeniem przesłanek warunkujących możliwość zasądzenia przez sąd kwoty wyższej. Nie wydaje się bowiem, aby uzasadnione było w szczególności pozostawienie możliwości zasądzenia na rzecz skarżącego kwoty wyższej niż 500 zł za każdy rok trwania postępowania w sprawach, w których jego zawinione zachowanie spowodowałoby wydłużenie postępowania, np. gdy oskarżony ukrywał się w czasie postępowania sądowego, w którym następnie bądź uprzednio doszło do zwłoki w rozpoznaniu sprawy, bądź też w sytuacji, w której sprawa dotknięta przewlekłością nie ma szczególnego znaczenia z punktu widzenia skarżącego. Do spraw o szczególnym znaczeniu dla skarżącego według orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka należą przede wszystkim sprawy z zakresu prawa pracy, ubezpieczeń społecznych oraz sprawy karne. W sposób oczywisty niejednokrotnie prawa tych osób są ograniczane właśnie w zakresie ubezpieczeń społecznych czy prawa pracy, a powinna być wyjątkowa szybkość w przypadku tych postępowań. Dodatkowo w art. 14 zawarto informację o możliwości ponownego złożenia skargi w przypadku jej odrzucenia przez sąd z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych w terminie i podzielono ten przepis na ustępy. W konsekwencji zmieniono treść art. 9 ust. 2 odwołującego się do art. 14. Podwyższono także opłatę od skargi o 100 zł, co ma służyć ograniczeniu ilości skarg niezasadnych, których wnoszenie w efekcie powoduje wydłużenie postępowania w sprawie. Przewidywana jest opłata stała w wysokości 200 zł. Oczywiście możliwe jest również zwolnienie od kosztów sądowych w uzasadnionych przypadkach.

    Jeśli chodzi o poprawkę 2., to ona jest takim ciągiem zmian w art. 1. Dodany jest art. 1a i 1b. Te poprawki zmierzają do wprowadzenia w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne oraz w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych... Regulacje są analogiczne do rozwiązań zawartych w tym projekcie. Zmiany te powinny objąć sędziów sądów powszechnych, sądów administracyjnych, Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego. Poprawki te mają na celu zapewnienie spójności w obrębie systemu prawnego, nie ma bowiem powodów, aby sędziowie sądów wojskowych albo sędziowie Trybunału Konstytucyjnego podlegali odmiennym uregulowaniom. Chodzi tutaj, Wysoka Izbo, o jawność oświadczeń majątkowych, z wyjątkiem danych adresowych, informacji o miejscu położenia nieruchomości, a także informacji umożliwiających identyfikację ruchomości sędziego. Na wniosek sędziego, który złożył oświadczenie, podmiot uprawniony do odebrania oświadczenia może zdecydować o objęciu informacji zawartych w oświadczeniu ochroną przewidzianą dla informacji niejawnych o klauzuli tajności ˝zastrzeżone˝. Przesłanki zastosowania tej klauzuli tajności są określone w przepisach ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych.

    Poprawka 3. dotyczy kolejnych zmian w ustawie z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych, polegających na zastąpieniu w treści projektowanego art. 87 § 6 ustawy o ustroju sądów powszechnych sformułowania ˝podmiot uprawniony, zgodnie z § 2 lub § 4˝ sformułowaniem ˝podmiot uprawniony do odebrania oświadczenia˝, oraz wprowadzenia analogicznej zmiany w art. 87 § 8 ustawy o ustroju sądów powszechnych, co ma na celu wyeliminowanie ewentualnych wątpliwości interpretacyjnych związanych z ustaleniem podmiotu upoważnionego do podjęcia decyzji o objęciu informacji zawartych w oświadczeniu majątkowym klauzulą tajności ˝zastrzeżone˝ w odniesieniu do oświadczeń majątkowych składanych przez sędziów sądów administracyjnych albo Sądu Najwyższego, do których przepisy ustawy o ustroju sądów powszechnych stosuje się odpowiednio na podstawie art. 8 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 8 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym.

    Poprawki polegają też na wprowadzeniu w projektowanym art. 87 § 6 ustawy o ustroju sądów powszechnych uprawnienia ministra sprawiedliwości do zniesienia klauzuli tajności ˝zastrzeżone˝ nadanej oświadczeniom majątkowym sędziów przez właściwy podmiot. Zastąpiono również w treści projektowanego art. 87 § 6a ustawy o ustroju sądów powszechnych sformułowanie ˝właściwy prezes sądu apelacyjnego lub Krajowa Rada Sądownictwa˝ sformułowaniem ˝podmiot uprawniony do odebrania oświadczenia˝ w celu wyeliminowania ewentualnych wątpliwości interpretacyjnych związanych z określeniem podmiotu zobowiązanego do upubliczniania oświadczeń majątkowych sędziów sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego.

    Kolejna zmiana dotyczy górnej granicy, w jakiej ma być orzekana kara dyscyplinarna: obniżenie wynagrodzenia zasadniczego sędziego. W pierwotnym projekcie ta granica to było 15% wynagrodzenia zasadniczego, po poprawkach ta granica to 20% wynagrodzenia zasadniczego. Przypomnę - w terminie do 6 miesięcy. Jest to jeden z rodzajów kar dyscyplinarnych.

    Celem poprawki 4. jest zmiana podmiotu uprawnionego do powoływania do pełnienia funkcji w komórkach organizacyjnych właściwych w sprawach wojskowych Prokuratury Krajowej i odwoływania z nich. Kompetencja ta, na zasadach ogólnych, zostaje przyznana prokuratorowi krajowemu w miejsce zastępcy prokuratora generalnego do spraw wojskowych, który pozostanie uprawniony do powoływania i odwoływania w przypadku funkcji pełnionych w komórkach organizacyjnych właściwych w sprawach wojskowych w pozostałych jednostkach organizacyjnych.

    W poprawce 5. jest zmiana dotycząca rozpoznawania zażaleń wniesionych zgodnie z art. 5 ust. 2 zdanie 2 ustawy wymienionej w art. 8 w brzmieniu dotychczasowym. Dotyczy to przepisów zmieniających Kodeks postępowania karnego z dnia 10 czerwca 2016 r. Ta nowelizacja obejmowała również zmiany ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Nierozpoznane do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy zażalenia pozostaną bez rozpoznania.

    Celem poprawki 6. jest wydłużenie okresu vacatio legis przepisu art. 40a, art. 351 oraz art. 439 § 1 pkt 1a k.p.k. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 11 marca 2016 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw. Przypomnę, że tutaj chodzi o bezwzględną przyczynę odwoławczą, gdy zostały naruszone przepisy dotyczące przydziału sędziów referentów do spraw w kolejności spraw wpływających czy też na skutek wprowadzonego również losowania na wniosek stron. Wejście w życie zmian dotyczących wprowadzenia tych nowych, bardziej zobiektywizowanych kryteriów przydzielania spraw oraz restrykcyjnej konsekwencji naruszenia tych unormowań, włącznie z przyjęciem zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej w takich wypadkach przy zastosowaniu art. 439 § 1 pkt 1a k.p.k... Ta poprawka wprowadza przełomowe wręcz zmiany do praktyki funkcjonowania sądów karnych, biorąc pod uwagę właśnie możliwy skutek prawny w postaci uchylenia wyroku, jak również prawomocnego, na każdym etapie postępowania. Uzyskanie przez te regulacje mocy obowiązującej musi nastąpić w chwili, gdy sądownictwo powszechne będzie na to w pełni przygotowane pod względem organizacyjnym.

    Skomplikowany charakter zasad wyznaczania składu orzekającego, o którym mowa w znowelizowanym art. 351 k.p.k., wymaga wskazania w rozporządzeniu wydanym przez ministra sprawiedliwości na podstawie art. 351 § 8 pkt 2 k.p.k. wielu kryteriów, na podstawie których sędziowie będą mogli z określonych względów być pomijani w orzekaniu. Ta złożoność materii w połączeniu z najdalej idącym skutkiem procesowym ewentualnych naruszeń tych zasad powoduje konieczność opracowania instrumentów informatycznych, wspomagając czynnik ludzki w procedurze wyznaczania składu orzekającego. Stworzenie takiego instrumentu informatycznego na bazie konkretnego projektu aktu wykonawczego wymaga odpowiednio długiego czasu z punktu widzenia organizacji pracy i zapewnienia warunków technicznych jej wykonywania. Efekt tej pracy musi być z kolei poddany konsultacjom z udziałem przedstawicieli sądów. Wreszcie celowe byłoby przybliżenie nowych zasad zainteresowanym osobom, mając na względzie konieczność jednolitego stosowania nowych regulacji.

    Z uwagi na wskazane trudności natury technicznej, w przeważającej mierze uwarunkowane czynnikami o charakterze obiektywnym, pożądane jest przesunięcie o okres 6 miesięcy terminu wejścia w życie tych unormowań, co postulowane jest w tej poprawce. Przypomnę, że pierwotny termin to nie był 1 stycznia 2017 r., jest przesunięcie na 1 stycznia 2017 r.

    I ostatnia poprawka, siódma, która została wprowadzona przez Komisję Sprawiedliwości i Praw Człowieka na posiedzeniu w dniu 27 października tego roku, dotyczy zmiany terminu wejścia w życie zmian do art. 5 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Przepis ten ma charakter epizodyczny i dotyczy postępowań przed sądem, które zostały wszczęte przed wejściem w życie tejże ustawy. Ma zatem ograniczony zakres działania w odniesieniu do spraw, które będą systematycznie prawomocnie kończone. Jest zatem uzasadnione, by korekty normatywne tego epizodycznego przepisu podnoszące funkcjonalność jego stosowania weszły w życie jak najwcześniej i objęły możliwie najszersze spektrum spraw, które ten przepis ma regulować. Z tego względu uzasadnione będzie jego wejście w życie z dniem następującym po dniu głosowania nad ustawą.

    Jestem zobowiązany również dodać, że przegłosowano zmianę nazwy tej ustawy. Pierwotna nazwa była stosunkowo długa. Mówiąc krótko, dotyczy ustawy o skardze na przewlekłość postępowania i tą ustawą zmieniamy dziewięć ustaw, z tym że dwie ustawy mają bardziej poszerzone materie prawne. To jest właśnie ta ustawa, która ma bardzo długą nazwę, czyli ustawa o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki oraz niektórych innych ustaw. Druga ustawa to jest zmiana ustawy o ustroju sądów powszechnych, gdzie zawarta jest materia dotycząca oświadczeń majątkowych sędziów, jawności tych oświadczeń i trybu postępowania w zakresie ich publikacji. Dotyczy również zmian, jeśli chodzi o postępowanie dyscyplinarne, a przede wszystkim wprowadza nowy rodzaj kary dyscyplinarnej - obniżenie wynagrodzenia od 5 do 20% przez okres do 6 miesięcy. Jest również zmiana, jeśli chodzi o terminy przedawnienia przewinień dyscyplinarnych. Komisja uznała, że ta ustawa powinna mieć nazwę: o zmianie ustawy o ustroju sądów powszechnych i niektórych innych ustaw. Dziękuję bardzo, to wszystko, całe sprawozdanie.

Przebieg posiedzenia