8. kadencja, 30. posiedzenie, 2. dzień (16-11-2016)

26. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o instytutach badawczych (druk nr 995).

Poseł Włodzimierz Nykiel:

    Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Mam zaszczyt przedstawić stanowisko Klubu Parlamentarnego Platforma Obywatelska w sprawie ustawy o zmianie ustawy o instytutach badawczych.

    Po pierwsze, chcę powiedzieć, że ta ustawa była bardzo niedawno zmieniana, mieliśmy zresztą te same osoby. Pani poseł nam tutaj przedstawiała poprzednią zmianę. Rozegrało się to w Sejmie przed wakacjami, a zmiana weszła w życie 5 sierpnia, czyli właściwie przed chwilą, można powiedzieć, w życiu parlamentarnym. My już to nowelizowaliśmy. Jak wyglądała tamta nowelizacja? Była bardzo zła. Najpierw dotyczyła wszystkich instytutów. Polegała na absolutnym podporządkowaniu instytutów ministrowi nadzorującemu. Później na skutek głosu rozsądku ograniczony został zakres tych złych zmian tylko do państwowych instytutów badawczych. Teraz jest druga próba, by te niedobre zmiany rozszerzyć na wszystkie instytuty badawcze.

    Na czym te zmiany polegają? Na wyznaczaniu dyrektora instytutu bez procedury konkursowej, na powoływaniu zastępców dyrektora przez ministra nadzorującego, zresztą i dyrektora, i zastępców dyrektora, na wyznaczaniu co najmniej połowy członków rady naukowej instytutu przez ministra nadzorującego i na powoływaniu przewodniczącego rady naukowej spośród osób wyznaczonych przez ministra nadzorującego.

    To są rozwiązania niezwykle silnie scentralizowane. Dotąd po przemianach w 1989 r. kierowano się zasadą, że kierownictwo było wyłaniane w drodze konkursu. Tak silna centralizacja sprawia, że nie można skutecznie zarządzać instytutami badawczymi ze szczebla ministra, bo jest ich ponad 100. Po drugie, badania naukowe jednak wymagają dla swojej efektywności pewnej swobody działania, możliwości podejmowania decyzji, a tego tu brakuje. Po trzecie, w takich warunkach państwowe, a dzisiaj wszystkie instytuty badawcze mogą mieć duże trudności z organizowaniem realizacji swoich zadań.

    Chcę powiedzieć, że jest zdecydowanie ujemna ocena Rady Głównej Instytutów Badawczych. W piśmie przewodniczącego Rady Głównej Instytutów Badawczych można przeczytać, że instytuty badawcze zatrudniają tylko 13% wszystkich pracowników naukowych w Polsce, ale ich udział w dorobku naukowym wynosi 34%, a w dorobku wdrożeniowym aż 84%. Cytuję pismo, jakie mam przed sobą. I oczywiście rada główna jest zdecydowanie przeciwna temu projektowi.

    Podobnie jak poprzednio zastanawiałem się, skąd autorzy czerpali inspiracje, i znalazłem odpowiedź na to pytanie. Otóż w naszej historii jest ustawa z dnia 8 stycznia 1951 r. o tworzeniu instytutów naukowo-badawczych dla potrzeb gospodarki narodowej i w tej ustawie czytamy - cytuję ją: Dyrektora i jego zastępców powołuje i odwołuje właściwy minister. Tak jak tutaj. Kto podpisał tę ustawę? Prezydent Rzeczypospolitej Bolesław Bierut, prezes Rady Ministrów Józef Cyrankiewicz, wiceprezes Rady Ministrów i przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego Hilary Minc.

    Pytam: Czy to są dobre wzorce dla prawa, które stanowimy dziś (Dzwonek) dla instytutów badawczych? Dziękuję.

Przebieg posiedzenia