8. kadencja, 32. posiedzenie, 1. dzień (13-12-2016)
5. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Finansów Publicznych o rządowym projekcie ustawy budżetowej na rok 2017 (druki nr 881 i 1094).
Poseł Andrzej Szlachta:
Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Państwo Ministrowie! Występując w imieniu Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość, chciałem odnieść się do dwóch części budżetu - do części 38: Szkolnictwo wyższe oraz części 28: Nauka.
Szkolnictwo wyższe i nauka mają kluczowy wpływ na rozwój cywilizacyjny Polski oraz rozwój społeczno-gospodarczy. W listopadzie 2015 r. w Polsce studiowało 1,4 mln studentów. Liczba studentów od 2005 r., kiedy w polskich uczelniach studiowało blisko 2 mln studentów, ciągle maleje. W 2011 r. studiowało już 1,8 mln studentów, co stanowi 40,8% osób w wieku od 19 do 24 lat. 20 lat wcześniej wskaźnik ten wynosił zaledwie 9,8%. W roku akademickim 2014/2015 liczba studentów wynosiła 1,47 mln, a dyplom ukończenia uczelni zyskało 395 tys. osób.
Zjawiskiem pozytywnym w polskim szkolnictwie wyższym jest wzrost liczby studiujących w Polsce cudzoziemców. Według najnowszych danych GUS liczba studentów zagranicznych wynosi 57 tys., a rok wcześniej było zaledwie 46 tys. osób z zagranicy. W tym roku akademickim w Polsce studiuje 31 tys. Ukraińców, 4,6 tys. studentów stanowią Białorusini, ponad 1,5 tys. - Norwegowie, 1,4 tys. to są Hiszpanie, 1,3 tys. - Szwedzi. Azjatów studiuje w Polsce 7 tys., 1,2 tys. osób z Ameryk Północnej i Środkowej, a nieco mniej niż 1,2 tys. osób - z Afryki.
Rozwojowi ilościowemu szkolnictwa wyższego, w tym w zakresie infrastruktury badawczej i dydaktycznej, powinny towarzyszyć w większym zakresie pozytywne zmiany jakościowe. Proporcje liczby studentów na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych oraz różnych kierunków studiów powinny być ściśle dostosowane do potrzeb gospodarki, a programy studiów i formy nauczania muszą nadążać za trendami światowymi, aby polskie uczelnie znalazły godniejsze miejsce w światowych rankingach.
Oprócz zmian ilościowych w budżecie na 2017 r., o których będę mówił później, w obszarze szkolnictwa wyższego i nauki przygotowywane są zmiany jakościowe. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przygotowuje program budowy lokalnych stref odkrywania wiedzy aktywnej. Będzie to rodzaj minicentrów Centrum Nauki Kopernik, czyli lokalne, powiatowe centra nauki wyposażone w nowoczesne laboratoria. To właśnie w tych lokalnych centrach nauki będą mogły być prowadzone zajęcia przez uniwersytety i politechniki dziecięce, uniwersytety trzeciego wieku, a przede wszystkim w tych laboratoriach będą mogły się odbywać lokalnie lekcje szkolne, zwłaszcza w dziedzinie nauk przyrodniczych. Projekt ten realizowany będzie do 2021 r. i zakłada powstanie nawet 100 takich stref odkrywania wiedzy aktywnej.
Oprócz budowy minicentrów z laboratoriami, w których będą mogły odbywać się zajęcia doświadczalne, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego planuje tworzenie centrum nauki w technologii VR, czyli wirtualnej rzeczywistości. Ta koncepcja przewiduje, że każdy będzie mógł z Internetu pobrać aplikację, która pozwoli przy wykorzystaniu smartfona oraz dodatkowych okularów zanurzyć się w wirtualnej rzeczywistości i tam zdobywać wiedzę. Ministerstwo planuje przeznaczyć na ten cel do 2021 r. do 150 mln zł. Równocześnie realizowana jest przez resort strategia, która obejmuje trzy filary: pakiet zmian dla nauki i szkolnictwa wyższego, budowanie pomostów między nauką i gospodarką oraz społeczną odpowiedzialność nauki.
W obszarze zmian prawnych od 1 października weszła w życie ustawa deregulacyjna zmniejszająca biurokrację na uczelniach. Proces wdrażania tej ustawy w życie przebiega różnie w poszczególnych uczelniach, co niepokoi resort nauki i szkolnictwa wyższego. Od 1 stycznia 2017 r. ma wejść w życie nowy algorytm finansowania szkół wyższych, w którym wprowadzono szereg kryteriów projakościowych. Podczas obrad Komisji Finansów Publicznych padały głosy, że algorytm ten może być dotkliwy dla niektórych uczelni, np. dla politechnik, które kształcą absolwentów znajdujących w znakomitej większości zatrudnienie bezpośrednio po ukończeniu studiów. Trwają też prace resortu nad ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym, jest to tzw. ustawa 2.0. Projekt ustawy jest szeroko konsultowany w środowisku akademickim. Ministerstwu Nauki i Szkolnictwa Wyższego zależy, aby nowa ustawa określiła przyszłość nauki nie tylko na najbliższe lata, ale na dziesięciolecia.
W zakresie współpracy nauki z gospodarką ministerstwo zakończyło konsultacje społeczne w sprawie wprowadzenia wdrożeniowej ścieżki kariery akademickiej. Przewiduje się, że od wiosny 2017 r. będzie można zdobywać doktoraty nie tylko na podstawie prac teoretycznych, ale również na podstawie wdrożeń gospodarczych. Ministerstwo proponuje w zmodyfikowanej wersji koncepcję, aby wdrożeniowa ścieżka obejmowała również habilitację i możliwość uzyskania tytułu profesora. W obszarze III filaru w tzw. strategii Gowina, czyli społecznej odpowiedzialności nauki, ministerstwo przewiduje zdecydowane zwiększenie nakładów na rozwój uniwersytetów trzeciego wieku. To ma być jeden z najwspanialszych fenomenów oddolnej samoorganizacji społecznej. To jest społeczeństwo obywatelskie w działaniu, jak powiedział wicepremier Jarosław Gowin na ostatniej konferencji.
Przygotowana przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego strategia reformy obszaru szkolnictwa wyższego i nauki zakłada m.in. powstanie nowych uczelni badawczych, które będą motorem napędowym Polski w światowym wyścigu naukowym. Planuje się powołanie dwóch nowych agend: Narodowego Instytutu Technologicznego, który ma się zająć transferem wiedzy do gospodarki, oraz Agendy Wymiany Akademickiej, która będzie zajmować się międzynarodową polityką naukową. Celem tej strategii jest sukcesywne zwiększanie wskaźnika dofinansowania badań i rozwoju z obecnego poziomu 0,87% PKB do ponad 1%, aby docelowo zbliżyć się do średniego wskaźnika występującego w krajach Unii Europejskiej wynoszącego obecnie 1,91% PKB.
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Jak już wspomniałem podczas pierwszego czytania ustawy budżetowej na 2017 r., w dziale 803 w części 38: Szkolnictwo wyższe zaplanowano wydatki w wysokości 15 979 491 tys. zł zawarte w dziewięciu częściach budżetowych oraz wydatkach z budżetu środków europejskich w trzech częściach budżetowych. Wydatki te ujęto w budżetach ośmiu ministrów, w tym w budżetach sześciu właściwych ministrów nadzorujących szkoły wyższe. Są one wyższe o blisko 200 mln zł w stosunku do analogicznych wydatków w ustawie budżetowej na rok bieżący, tj. o 1,2%. W ramach części 83: Rezerwy celowe zaplanowano wydatki w kwocie 19,8 mln zł z przeznaczeniem na sfinansowanie programu mającego na celu wspieranie wybitnych studentów w podejmowaniu kształcenia w zagranicznych uczelniach. Jest to wzrost w porównaniu z planem na 2016 r. o ponad 7%. W dziale 750: Administracja publiczna w budżecie na 2017 r. preliminuje się wydatki w wysokości blisko 14 mln zł, co stanowi nominalnie wzrost o ok. 5,7%. Na wydatki inwestycyjne w dziale: Szkolnictwo wyższe zaplanowano ponad 400 ml zł. Wydatki majątkowe na działalność dydaktyczną w 2017 r. zostały ustalone w kwocie 238,5 mln zł. W ramach tych wydatków przewidziano dotację celową w kwocie blisko 69 mln zł na rzecz inwestycji w zakresie trzech realizowanych programów wieloletnich: ˝Budowa Kampusu 600-lecia Odnowienia Uniwersytetu Jagiellońskiego˝, ˝Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu - 2004-2017˝ oraz ˝Uniwersytet Warszawski - 2016-2025˝.
W obszarach pomocy dla studentów i doktorantów na uczelniach publicznych i niepublicznych zaplanowano kwotę blisko 300 mln zł. W zakresie wydatków na finansowanie i współfinansowanie projektów z udziałem środków Unii Europejskiej w dziale 803: Szkolnictwo wyższe zaplanowano łącznie ponad 414 mln zł.
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Podczas omawiania blisko 300 poprawek do ustawy budżetowej na posiedzeniu Komisji Finansów Publicznych nie zgłoszono bezpośrednio do części 38: Szkolnictwo wyższe żadnej poprawki. Świadczy to o tym, że ta część budżetu została dobrze oceniona przez wszystkie kluby. cztery poprawki zgłoszone w szerokim obszarze szkolnictwa wyższego dotyczyły części 83: Rezerwy celowe oraz części 39: Transport.
W części 28: Nauka zaplanowano wydatki w wysokości blisko 8,5 mld zł. Są to wydatki o ponad 162 mln wyższe w porównaniu z analogiczną kwotą z ustawy budżetowej na 2016 r., co stanowi nominalny wzrost o 2 punkty procentowe. Blisko 3 mld zł zaplanowano na finansowanie działalności statutowej i inwestycyjnej jednostek naukowych. Narodowe Centrum Badań i Rozwoju będzie dysponować w 2017 r. środkami w wysokości 2413 mln zł, a na działalność Narodowego Centrum Nauki przeznaczono blisko 1193 mln zł. Do tej części budżetu nie zgłoszono na poziomie Komisji Finansów Publicznych poprawek, co świadczy o dobrze przygotowanym planie finansowym dla tej części budżetu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia