8. kadencja, 32. posiedzenie, 2. dzień (14-12-2016)

Oświadczenia.

Poseł Ryszard Galla (tekst niewygłoszony):

    Oświadczenie poselskie w sprawie nowelizacji ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (druki nr 985 i 1080)

    Projekt ustawy o zmianie ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej rozszerza zakres jej obowiązywania. W art. 1 ust. 3 poprzez doprecyzowanie pojęcia ˝inny ustrój totalitarny˝ dokonuje jego rozszerzenia o takie kategorie, jak: militaryzm pruski, rosyjski i niemiecki oraz nacjonalizm ukraiński i litewski, co jest niezgodne z definicjami naukowymi. W tej sprawie wypowiedział się jeden z profesorów Uniwersytetu Warszawskiego, zdaniem którego: ˝W ustawie zapisano bzdury: większość nacjonalizmów nie była przecież totalitarna, tak jak totalitarny nie był pruski czy rosyjski militaryzm˝.

    Niepokoi mnie niezwykła dla stanowienia prawa możliwość interpretowania przepisów, a co za tym idzie - dowolne kwalifikowanie obiektów upamiętniających do likwidacji. Obawiam się, że wprowadzenie takich zapisów może spowodować masowe niszczenie pomników i tablic upamiętniających, szczególnie dotyczących środowisk mniejszości narodowych i etnicznych, dla których te miejsca stanowią istotny element kultury, historii i tożsamości.

    Przedłożona nowelizacja ustawy o zakazie propagowania komunizmu może spowodować także podjęcie działań wobec upamiętnień, które zostały odrestaurowane z inicjatywy osób należących do mniejszości narodowych i etnicznych już po 1990 r. W znacznej mierze odnosić się może do pomników i upamiętnień związanych z historią i tożsamością narodowo-kulturową mniejszości, zwłaszcza niemieckiej, ukraińskiej, litewskiej, białoruskiej i słowackiej.

    Należy pamiętać, że zdecydowana większość upamiętnień została odrestaurowana w wyniku długotrwałych uzgodnień prowadzonych przez władze samorządowe, wojewodów, Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa oraz przedstawicieli mniejszości. W negocjacje zaangażowana była także sejmowa Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych. W wyniku tych uzgodnień osiągnięty został pewien kompromis, który pozwolił na uporządkowanie większości takich pomników i innych obiektów. Proces ten szczególnie był widoczny na Opolszczyźnie, gdzie przez kilka lat przy wojewodzie działała komisja ds. pomników. W jej skład wchodzili przedstawiciele samorządu, wojewody, Kościoła oraz mniejszości niemieckiej. Efektem działania komisji jest uregulowanie kwestii upamiętnień i zakończenie tzw. wojny pomnikowej.

    Dziś, w obliczu proponowanych zapisów nowelizacji ustawy, należy mieć świadomość ryzyka wywołania kolejnej wojny pomnikowej, która dodatkowo może spowodować retorsje w krajach sąsiednich, gdzie z kolei znajdują się pomniki polskie.

    W związku z powyższym zwracam się z apelem do klubu Prawa i Sprawiedliwości, aby uwzględnił moje obawy - potwierdzone opiniami wielu autorytetów, m.in. prof. Grzegorza Janusza, prof. Piotra Madajczyka i prof. Krzysztofa Ruchniewicza - i zdecydował o wycofaniu z prac legislacyjnych projektu nowelizacji ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego (druki nr 985 i 1080) bądź o pozostawieniu dotychczasowej definicji totalitaryzmu, uznanej przez środowiska naukowe i obowiązującej w obecnym stanie prawnym.

Przebieg posiedzenia