8. kadencja, 32. posiedzenie, 3. dzień (15-12-2016)
30. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz o nadzorze publicznym (druk nr 1092).
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów Wiesław Janczyk:
Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Mam zaszczyt przedstawić Wysokiej Izbie w pierwszym czytaniu rządowy projekt ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz o nadzorze publicznym, druk nr 1092.
Projekt ustawy ma na celu dostosowanie do polskiego prawa rozwiązań przewidzianych prawem Unii Europejskiej, wprowadzających reformę unijnych przepisów w zakresie badań sprawozdań finansowych. To jest tzw. unijny pakiet audytowy. Dotyczy implementacji dyrektywy 2014/56/UE zmieniającej dyrektywę 2006/43/WE i rozporządzenia nr 537/2014 w sprawie szczegółowych wymogów dotyczących ustawowych badań sprawozdań finansowych jednostek interesu publicznego.
Nowe przepisy wprowadzają rozległy zakres zmian, które mają służyć wzmocnieniu niezależności i obiektywizmu biegłych rewidentów i firm audytorskich poprzez znaczne ograniczanie i eliminowanie konfliktu interesów występującego pomiędzy biegłymi rewidentami i firmami audytorskimi a jednostkami badanymi, w szczególności badanymi JZP. Celem jest poprawa jakości badań ustawowych poprzez lepszą jakość raportowania z badania na rzecz różnych adresatów, podmiotów, regularny dialog pomiędzy firmami audytorskimi, a także organami nadzorującymi, wzmocnienie roli i zadań komitetu audytu w procesie wyborów firmy audytorskiej. Ma służyć również wzmocnieniu nadzoru publicznego poprzez wzmocnienie jego niezależności od środowiska biegłych rewidentów. Przedstawiony projekt ustawy włącza powyższe rozwiązania do krajowego porządku prawnego, wprowadza modyfikacje obecnych rozwiązań systemowych w obszarze badań i nadzoru publicznego nad audytem tak, aby były zgodne z nowymi wymaganiami unijnymi. Zachowuje pewne regulacje już obowiązujące, które nie wymagają zmian, dopełnia transpozycje dotychczasowych postanowień dyrektywy 2006/43/WE w celu udoskonalenia obecnie obowiązujących regulacji i ułatwienia ich stosowania i interpretacji oraz uzupełnia wdrożenie dyrektywy 2013/34/UE w sprawie rocznych sprawozdań finansowych, skonsolidowanych sprawozdań finansowych i powiązanych sprawozdań niektórych rodzajów jednostek.
Najważniejsze rozwiązania mające na celu transpozycję dyrektywy oraz umożliwienie stosowania rozporządzenia to nowy model nadzoru publicznego i realizacji zadań nadzoru, wyznaczenie komisji nadzoru audytowego KNA jako organu nadzoru publicznego nad biegłymi rewidentami i firmami audytorskimi. KNA będzie teraz posiadało uprawnienia do prowadzenia kontroli planowych, doraźnych i tematycznych w firmach audytorskich badających JZP, prowadzenia dochodzeń oraz występowania jako oskarżyciel przed sądami w sprawach przewinień dyscyplinarnych popełnionych w związku z badaniem ustawowym jednostek zaufania publicznego, prowadzenia postępowań administracyjnych w zakresie nakładania kar na firmy audytorskie w związku z nieprawidłowościami powstałymi przy badaniu jednostki zainteresowania publicznego. Kary i sankcje na biegłych rewidentów w sprawach przewinień dyscyplinarnych popełnionych w związku z badaniem ustawowych JZP nakładać będą sądy powszechne. Chodzi tu też o monitorowanie koncentracji na rynku badań, sprawozdań finansowych, konkurencyjności firm audytorskich, sprawowanie nadzoru nad zadaniami powierzonymi do realizacji przez Krajową Izbę Biegłych Rewidentów, wyznaczenie Komisji Nadzoru Finansowego, KNF, jako organu nadzoru publicznego nad jednostkami zaufania publicznego.
KNF będzie w myśl nowych regulacji sprawował nadzór nad JZP w zakresie wyboru firmy audytorskiej oraz jej rotacji i rotacji kluczowego biegłego rewidenta, nakładał kary i sankcje na JZP, członków zarządu rady nadzorczej, komitetu audytowego oraz osoby z nimi powiązane, a także monitorował działalność komitetów audytowych w jednostkach zaufania publicznego. Nastąpi też przekazanie niektórych zadań nadzoru publicznego do realizacji przez organy samorządu zawodowego przy założeniu, że ostateczną odpowiedzialność za nadzór nad realizacją tych zadań ponosi Komisja Nadzoru Audytowego.
Organ KIBR, Krajowa Komisja Nadzoru, KKN, będzie posiadał uprawnienia do przeprowadzania kontroli planowych i doraźnych biegłych rewidentów i firm audytorskich w zakresie badań ustawowych jednostek innych niż JZP, przeprowadzania kontroli biegłych rewidentów i firm audytorskich w zakresie usług objętych krajowymi standardami wykonywania zawodu innych niż badanie ustawowe. Nastąpi zawężenie zakresu nadzoru publicznego i objęcie nadzorem publicznym jedynie do badań ustawowych. Nowy katalog jednostek zainteresowania publicznego JZP zostanie sprowadzony, to znaczy zostanie zmniejszony do 1932 jednostek w stosunku do obecnych 1994. Będzie obejmował jednostki, których papiery wartościowe są notowane na rynku regulowalnym i które objęte są obowiązkiem badania ustawowego, instytucje kredytowe, banki krajowe, oddziały instytucji kredytowych oraz oddziały banków zagranicznych i zakładów ubezpieczeń, otwarte fundusze emerytalne, powszechne towarzystwa emerytalne, fundusze inwestycyjne otwarte, specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte, publiczne fundusze inwestycyjne zamknięte, duże SKOK-i i niektóre podmioty prowadzące działalność maklerską, duże instytucje pieniądza elektronicznego. Z katalogu JZP wyłączone zostały SKOK-i, instytucje pieniądza elektronicznego niespełniające definicji dużej jednostki. Chodzi tu też o regulacje i ograniczenia w świadczeniu usług, badania i usług innych niż badania na rzecz klienta badanego. Obowiązkowa regulacja firmy audytorskiej badającej JZP - maksymalnie co 5 lat, 4 lata karencji. Minimalny okres zatrudnienia firmy audytorskiej to 2 lata, tak zaproponowano w projekcie. Obowiązkowa rotacja kluczowego biegłego rewidenta dla badań JZP - maksymalnie co 5 lat plus 3 lata karencji. Stopniowa rotacja najważniejszych osób w zespołach badających.
Czarna lista usług zakazanych, taka jak w rozporządzeniu, nie została rozszerzona. Na tej liście usług zakazanych znajdują się takie usługi jak udział w zarządzaniu i procesie decyzyjnym JZP, prowadzenie księgowości i sprawozdań finansowych, opracowanie i wdrażanie procedur kontroli wewnętrznej lub procedur zarządzania ryzykiem, dopuszczenie do świadczenia na rzecz badanej jednostki zaufania publicznego i usług z zakresu doradztwa podatkowego i wyceny, 70-procentowy limit wynagrodzenia za usługi dozwolone spoza czarnej listy, świadczone na rzecz badanego JZP, 50-procentowy limit wynagrodzenia za usługi podlegające warunkowemu zwolnieniu z zakazu świadczenia, doradztwo podatkowe i wyceny.
Wzmocnienie procesu i zasad wyboru firm audytorskich do badania sprawozdań finansowych to następne zapisy tej ustawy. Wprowadzono obowiązek posiadania komitetu audytu, KA, przez wszystkie jednostki zaufania publicznego i możliwość pełnienia funkcji KA przez radę nadzorczą lub inny organ nadzorczy kontrolny. Inne zapisy określają nowe wymogi w zakresie organizacji wewnętrznej firm audytorskich oraz raportowania przeprowadzonego badania, zaś nowy katalog kar i osób podlegających karze za naruszenie przepisów ustawy i rozporządzenia będzie wyglądał w ten sposób, że karze podlegać będą biegli rewidenci i firmy audytorskie, jednostki zainteresowania publicznego, jednostki powiązane z JZP, powiązane z JZP strony trzecie oraz podwykonawcy firm audytorskich lub inne osoby i podmioty, które brały udział w czynnościach, badaniu lub mogły wpłynąć na wynik badania. Maksymalna wysokość kary pieniężnej to 250 tys. zł w przypadku osób fizycznych oraz 10% przychodów w przypadku osób prawnych.
Ustawa określa też nowe zasady finansowania systemu nadzoru publicznego. Opłata z tytułu nadzoru nad jakością badań ustawowych JZP wyniesie maksymalnie 5,5% przychodów firm audytorskich z tytułu wykonania czynności rewizji finansowej i wpłacana będzie przez firmy audytorskie bezpośrednio na rachunek budżetu państwa. W roku 2017 ta opłata nie będzie liczona według maksymalnej stawki, jej stawka została zamierzona w tej ustawie, określona na 5,15%. Opłata z tytułu nadzoru nad jakością badań ustawowych nie-JZP, czyli innych jednostek, wyniesie maksymalnie 1,5% przychodów firm audytorskich z tytułu wykonania czynności rewizji finansowej w nie-JZP i wpłacana będzie przez firmy audytorskie bezpośrednio na rachunek Krajowej Izby Biegłych Rewidentów. Stawka procentowa tej opłaty wyniesie w 2017 r., według założeń, 1,34%.
Wejście w życie ustawy. Projektowana ustawa co do zasady wejdzie w życie po upływie 14 dni od jej ogłoszenia, z wyjątkiem przepisów dotyczących opłat z tytułu nadzoru, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2017 r. Przepisy rozporządzenia nr 537/2014 w sprawie szczegółowych wymogów dotyczących ustawowych badań sprawozdań finansowych jednostek interesu publicznego powinny być stosowane wprost przez podmioty, do których jest ono skierowane, od 17 czerwca 2016 r. Dziękuję uprzejmie.
Przebieg posiedzenia