8. kadencja, 33. posiedzenie, 1. dzień (16-12-2016)
1. punkt porządku dziennego:
Informacja ministra rolnictwa i rozwoju wsi z realizacji ˝Programu działań Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi na lata 2015-2019˝ za okres 18 listopada 2015 r. - 17 listopada 2016 r. (druk nr 1077).
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Krzysztof Jurgiel:
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Realizując obowiązek konstytucyjny, a także wychodząc naprzeciw zapotrzebowaniu opozycji, która ostatnio robi konferencje i przedstawia nieprawdę w mediach, a tym samym wprowadza rolników w błąd, przedstawiamy dzisiaj jako kierownictwo resortu informację z realizacji programu działań ministerstwa rolnictwa na lata 2015-2019 po pierwszym roku realizacji tego programu.
Obejmując 16 listopada 2015 r. stanowisko ministra rolnictwa i rozwoju wsi, wiedziałem, że skala zadań i ich trudności jest doprawdy duża. Sporządziliśmy długą listę działań dokonanych przez PO-PSL, aby uzyskać pełen obraz zaniedbań, indolencji czy, mówiąc wprost, afer. Polskie rolnictwo było lekceważone, co doprowadziło do kryzysu na prawie wszystkich rynkach rolnych. Pogłębiły się obszary biedy i wykluczenia społecznego. Na domiar złego następowało cywilizacyjne zacofanie na obszarach wiejskich wskutek likwidacji połączeń komunikacyjnych, urzędów pocztowych, szkół, komisariatów Policji i ośrodków kultury.
Nasz rząd, jak żaden poprzedni, posiada dokładnie opisaną politykę rolną spójną z polityką wobec obszarów wiejskich. Potrzebujemy wielu cywilizacyjnych zmian, aby rodziny rolnicze osiągnęły wyższy poziom życia, bliski temu, jaki jest w miastach. Jesteśmy w tym wierni słowom Jana Pawła II, który zauważył: ˝Spraw rolnictwa nie można odrywać od reform całego systemu gospodarczego, ale też wszyscy czują, że ta dziedzina, nie tylko zresztą w naszej Ojczyźnie, wymaga szczególnej ochrony, współpracy wielu sektorów i solidarności wszystkich środowisk, a nade wszystko wymaga zabezpieczenia wolnej inicjatywy samych rolników. Wszyscy wiemy, jak wiele jest trudnych spraw do rozwiązania. Trzeba, by był słyszany w państwie i respektowany gospodarski głos rolnika˝.
W Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi powstał program działań na lata 2015-2019 obejmujący wspólną politykę rolną w ramach Unii Europejskiej i współpracę międzynarodową, poprawę konkurencyjności polskiego rolnictwa i gospodarki żywnościowej. Odrębne miejsce zajmują w tym programie: rozwój obszarów wiejskich, polityka społeczna, funkcjonowanie instytucji i administracji rolniczej, a ponadto edukacja, gospodarka ziemią oraz nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa.
Celem strategicznym polityki rolnej Prawa i Sprawiedliwości jest ochrona i rozwój rodzinnych gospodarstw rolnych. Prawo i Sprawiedliwość opowiada się za tym, aby w strukturze agrarnej Polski dominowały gospodarstwa rodzinne. Stanowią one dobry przykład wspólnoty - łączą elementy pracy, kapitału, wychowania, wzajemnej pomocy oraz przekazywania wartości religijnych i kultury polskiej. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej podkreśla ich fundamentalne znaczenie.
Wszystkie działania ministerstwa realizują założenia programu rolnego Prawa i Sprawiedliwości. Ponieważ obietnice wyborcze są dla nas zobowiązaniem, stopniowo wprowadzamy je w życie.
Na początku kadencji kierownictwo podjęło pilną decyzję o wstrzymaniu sprzedaży ziemi państwowej, która była długo wyczekiwana przez rolników. Rząd PO-PSL nie reagował na protesty rolników domagających się uczciwych zasad nabywania ziemi z zasobów Agencji Nieruchomości Rolnych, zaprzestania jej sprzedaży tzw. słupom, a tym samym pośrednio w ręce obcokrajowców i zagranicznego kapitału. Już z końcem kwietnia 2016 r. weszła w życie ustawa o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw. Wcześniejsze przepisy prawne nie były skuteczne wobec spekulacyjnego nabywania ziemi rolnej. Nowe rozwiązania ustawowe dotyczące obrotu ziemią doprowadziły do unormowania sytuacji, zatrzymania galopady cen, a w efekcie do zwiększenia dostępności gruntów rolnych na potrzeby rolników. Ziemia, najogólniej, ma służyć produkcji rolnej, powinna być w posiadaniu rolników i być przez nich uprawiana. Na inne ważne cele społeczne, niezbędne inwestycje nie ma przeszkód, by ją przeznaczać zgodnie z prawem.
Po wyborczej porażce jesienią 2015 r. koalicja PO-PSL pozostawiła nieprzygotowany system informatyczny do obsługi wypłaty dopłat bezpośrednich, w tym zaliczek oczekiwanych przez rolników dotkniętych skutkami suszy. Interwencja ministra rolnictwa oraz intensywna, dobrze zorganizowana praca Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa pod nowym kierownictwem sprawiły, że zaliczki wypłacono na czas, a przy tym środki finansowe zwiększono, wypłacając zamiast 1400 mln zł łącznie ponad 3 mld zł.
Wobec trudnej sytuacji na rynkach rolnych, kiedy rolnikom brakowało pieniędzy, zdecydowano o przeprowadzeniu wielkiej operacji finansowej, przyspieszonej wypłaty zaliczek na poczet wszystkich rodzajów płatności w wysokości 70% całkowitej kwoty. Do końca listopada na konta rolników trafiło ok. 10 mld zł. Nigdy przedtem tak dużej, a jednocześnie przeprowadzonej profesjonalnie operacji finansowej nie odważył się zainicjować rząd PO-PSL.
Wskutek zbiegu różnych przyczyn: błędnych decyzji, złych prognoz urzędników unijnych, globalizacji produkcji, spekulacji żywnością, rosyjskiego embarga, od kilku lat trwał kryzys prawie na wszystkich rynkach rolnych. Kryzys najbardziej odbijał się na produkcji mleka i wieprzowiny, ale też jego skutki odczuwali producenci zbóż i sadownicy. Prowadzimy systematyczne działania, aby łagodzić skutki kryzysu, zrekompensować niskie ceny produktów rolnych. W związku z trudną sytuacją na rynku mięsa wieprzowego w grudniu ubiegłego roku na posiedzeniu Rady Unii Europejskiej do Spraw Rolnictwa i Rybołówstwa wskazałem na konieczność jak najszybszego rozpoczęcia przyjmowania wniosków w ramach systemu dopłat do prywatnego przechowywania wieprzowiny oraz uruchomienia refundacji wywozowych dla mięsa wieprzowego. Wnioskowałem również o podjęcie działań legislacyjnych zmierzających do zwolnienia producentów mleka z obowiązku płacenia kar za przekroczenie limitów dostaw w 2014/2015. Wniosek ten wtedy został rozpatrzony negatywnie, w związku z czym rozpoczęto przygotowanie nowych mechanizmów. W lutym 2016 r. przekazałem polskie postulaty w sprawie wsparcia producentów trzody chlewnej i mleka. Pozyskiwanie sojuszników dla polskiego stanowiska, m.in. z państwami Grupy Wyszehradzkiej oraz Trójkąta Weimarskiego, doprowadziło do uchwalenia przez komisję tzw. pakietu Hogana, lipcowego. W pierwszym półroczu 2016 r. wypłaciliśmy w związku z tym prawie 300 mln zł z budżetu krajowego i Unii Europejskiej, wzmacniając w ten sposób rynki mleka i wieprzowiny.
Szanowni państwo, nie można mówić o polityce wobec wsi w oderwaniu od całościowego modelu rozwoju kraju. Główną zasadą poprzedniej ekipy rządzącej był model polaryzacyjno-dyfuzyjny, pogłębiający dysproporcje między miastem i wsią. Rząd Prawa i Sprawiedliwości powrócił do polityki zrównoważonego rozwoju. Bez żadnej przesady mogę powiedzieć, że po raz pierwszy od 1989 r. rolnictwo, przemysł przetwórczy oraz rozwój obszarów wiejskich zostały postawione tak wysoko w hierarchii zadań państwa. Zajmują one strategiczną pozycję w ˝Planie na rzecz odpowiedzialnego rozwoju˝. Główne działania będą dotyczyły sfery produkcyjnej i społecznej rolnictwa, rozbudowy i modernizacji infrastruktury technicznej, wsparcia dla przedsiębiorczości i tworzenia miejsc pracy na obszarach wiejskich. Umożliwi to pełne włączenie małych miast, obszarów wiejskich i rodzinnych gospodarstw rolnych w procesy rozwojowe kraju.
Umieszczenie w 5. filarze ˝Strategii na rzecz odpowiedzialnego rozwoju˝ obszernego zestawu zadań zapisanych w ˝Pakcie dla obszarów wiejskich˝ otwiera nowe obiecujące perspektywy na polepszenie jakości życia mieszkańców wsi i mniejszych miast. Wśród projektów przygotowanych przez ministerstwo rolnictwa są m.in.: Państwowa Agencja Bezpieczeństwa Żywności, Polska Akademia Spożywcza, platforma żywnościowa, wsparcie i profesjonalizacja instytucji otoczenia biznesu działających na obszarach wiejskich i w małych miastach, energetyka rozproszona na obszarach wiejskich, infrastruktura na wsi.
Spełniając obietnicę wyborczą, pod koniec marca 2016 r. rząd przyjął projekt ustawy o ubezpieczeniach roślin uprawnych i zwierząt gospodarskich. Na mocy ustawy rząd przeznaczy ponad 900 mln zł na uzupełnienie składek w przyszłym roku. Tym sposobem ubezpieczenia rolnicze staną się tańsze, dostępniejsze i będą coraz bardziej powszechne. Ok. 65% każdego ubezpieczenia pokryje budżet państwa.
Problemem, który dotykał wielu rolników, było nadużywanie przez zachodnie koncerny i sieci spożywcze swojej przewagi wobec dostawców. Pod koniec lipca 2016 r. skierowaliśmy do Sejmu projekt ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi. Dyktat cenowy, nieuzasadnione opłaty, brak umów na dostawy artykułów spożywczych - to tylko niektóre przejawy patologii. Ustawa porządkuje wzajemne relacje między rolnikami, zakładami przetwórczymi i handlem. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zostanie wyposażony w skuteczne narzędzia walki z nieuczciwymi praktykami w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi. Ustawa ostatecznie wejdzie w życie po podpisaniu przez prezydenta, ponieważ wczoraj Wysoka Izba rozpatrywała poprawki Senatu, które umożliwiają już przekazanie panu prezydentowi ustawy do podpisu.
Do umocnienia pozycji rolnika w łańcuchu żywnościowym przyczyni się też ustawa o spółdzielniach rolników. Sprawdzone i popularne w Europie Zachodniej spółdzielnie mogą być wzorem, jak umacniać pozycję rolnika w relacjach z sieciami handlowymi, jak zabiegać o godziwe ceny na artykuły spożywcze w skupie. Ustawa zachęci do łączenia sił i środków w celu zwiększenia skali produkcji, realizacji inwestycji, obniżenia kosztów czy też organizowania przetwórstwa i eksportu.
Rolnicy i konsumenci doczekają się wdrożenia ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia sprzedaży żywności przez rolników, która stworzy dogodne ramy do prowadzenia ułatwionej sprzedaży przetworzonych produktów rolnych. Jest to zielone światło do uruchomienia sprzedaży artykułów żywnościowych z produktów roślinnych i zwierzęcych pochodzących z własnego gospodarstwa. Konsumenci zdrowej żywności, w tym wyrobów tradycyjnych i regionalnych, uzyskają zaś bezpośredni dostęp do poszukiwanych produktów.
Projekt ustawy o funduszach ochrony przychodów rolniczych zakłada utworzenie funduszy, z pomocy których będą mogli korzystać rolnicy indywidualni, jak też zrzeszeni w grupach producenckich. Warunkiem uzyskania pomocy jest wykazanie spadku poniżej 30%.
Resort rolnictwa przygotował nowelizację ustawy, która pozwala na dobrowolne oznakowanie przez zakłady przetwórcze wyrobów informacją ˝produkt polski˝. Pozwoli to na promocję oraz lepszą orientację konsumentów przy zakupach. Dotychczasowe regulacje były niewystarczające i prowadziły do licznych nieporozumień, a nawet zafałszowań towarów. Oznakowanie ˝produkt polski˝ wskazuje nie tylko na miejsce wytworzenia, ale również na składniki użyte do powstania finalnego wyrobu.
Opracowaliśmy również ˝Program rozwoju głównych rynków rolnych w Polsce na lata 2016-2020˝ jako koncepcję długofalowego działania na rzecz krajowego sektora rolno-spożywczego. Program koncentruje się na dziewięciu rynkach rolnych, tj. rynkach zbóż, rzepaku, wieprzowiny, wołowiny, drobiu, mleka i przetworów mlecznych, cukru, owoców i warzyw oraz tytoniu. Projekt programu został przyjęty przez kierownictwo w październiku i będzie podstawą do opracowania szczegółowych strategii dla poszczególnych rynków. Jest to nasze zadanie, jedno z głównych zadań na rok 2017.
Polska żywność od lat zyskuje coraz większe uznanie na światowych rynkach, o czym świadczy rosnący eksport produktów rolno-spożywczych, który w roku 2015 wyniósł ok. 24 mld euro. W tym roku wpływy z eksportu będą jeszcze większe. Trzeba zaznaczyć, że w bilansie handlu zagranicznego żywnością uzyskaliśmy dodatnie saldo. Nie byłoby takich wyników, gdyby nie aktywna promocja, starania biznesu, intensywne działania polskiej dyplomacji, odbyte wizyty i skutecznie przeprowadzone rozmowy oraz żmudna praca służb weterynaryjnych i fitosanitarnych. W efekcie od listopada 2015 r. uzyskaliśmy dostęp do 27 rynków zbytu. Są to m.in. Kuba, Japonia, Indonezja, Salwador, Kostaryka, Ukraina, Maroko, Bośnia i Hercegowina, Egipt, Macedonia, Chiny, Turcja, Czarnogóra, Indie, Kazachstan, Wybrzeże Kości Słoniowej, RPA, Brazylia, Arabia Saudyjska, Algieria, Mołdawia i Chile.
W najbliższym czasie zreformujemy system urzędowej kontroli żywności. Od stycznia 2018 r. zacznie działać agencja bezpieczeństwa żywności, co poprawi skuteczność nadzoru, zmniejszy uciążliwości związane z kontrolą dla małych i średnich firm i pozwoli bardziej racjonalnie wykorzystać środki publiczne.
Aby zmniejszyć biurokrację i realnie pomagać rolnikom, zlikwidujemy Agencję Nieruchomości Rolnych i Agencję Rynku Rolnego. Ustawa ta już jest skierowana na posiedzenie rządu, myślę, że w styczniu zostanie przekazana parlamentowi do rozpatrzenia. Zadania tych agencji przejmie Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, natomiast główne funkcje płatnicze Agencji Rynku Rolnego zostaną przekazane do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Zmiany już objęły wojewódzkie ośrodki doradztwa rolniczego, które od sierpnia podlegają ministrowi rolnictwa i rozwoju wsi. Zmiana podległości jest realizacją postulatów płynących od dawna ze wsi, by usprawnić doradztwo i uwolnić je od wpływu lokalnej polityki.
Trwają prace nad ˝Paktem dla obszarów wiejskich˝. Wymaga on szerokich konsultacji, sięgnięcia po wyniki badań naukowych oraz opinie samorządu rolniczego, organizacji związkowych i branżowych. Chcemy, aby wieś była atrakcyjnym miejscem do pracy i rozwoju rodzin, z wielofunkcyjnym rolnictwem, małą i średnią przedsiębiorczością, infrastrukturą techniczną oraz kulturalną.
Pilnym problemem do rozwiązania, który pozostał po poprzednikach, jest afrykański pomór świń. Pierwsze ognisko wykryto w Polsce w 2014 r. Nie zdiagnozowano wtedy należycie sytuacji ani nie podjęto wszechstronnych działań, by zahamować rozprzestrzenianie się choroby. To powiększyło skalę problemu i trudności w walce z ASF. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi pod moim kierownictwem było inicjatorem dwóch specustaw rządowych w celu łagodzenia skutków ASF: ustawy o szczególnych wymaganiach związanych z występowaniem afrykańskiego pomoru świń na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia zwalczania chorób zakaźnych zwierząt. Na początku września 2016 r. weszła w życie pierwsza wymieniona ustawa, która ułatwia zagospodarowanie mięsa wieprzowego z obszaru występowania ASF. Natomiast druga zawiera rozwiązania usprawniające działania Inspekcji Weterynaryjnej, w tym odnośnie do kontroli gospodarstw i zwierząt oraz punktów skupu. Inspekcja Weterynaryjna może wydawać decyzje administracyjne w poszerzonym zakresie, by skutecznie egzekwować przepisy ochronne dotyczące zwalczania chorób zakaźnych.
Konsekwentnie realizowana w Polsce strategia zwalczania ASF, w tym również działania podejmowane we współpracy z ministrem środowiska, odnoszące się do umiejętnego zarządzania populacją dzików, zaczyna przynosić efekty. Problemem, który się pojawił w ostatnich tygodniach, jest wirus grypy H5N8. Trwają prace związane z likwidacją jego ognisk, które się pojawiły. Taka szczegółowa informacja w następnym tygodniu może być przekazana do Sejmu.
Szanowni Państwo! Premier Rzeczypospolitej Polskiej pani Beata Szydło w exposé wygłoszonym w Sejmie podkreślała potrzebę uważnego słuchania społeczeństwa, zwrócenia się do ludzi w duchu dialogu i służby. Mając to na względzie, w kwietniu powołałem Radę Dialogu Społecznego. Jej celem jest stworzenie płaszczyzny do dialogu pomiędzy ministrem rolnictwa a organizacjami rolniczymi, zwiększenie oddziaływania społecznego na procesy podejmowania decyzji w resorcie, wspólne dochodzenie do najlepszych rozwiązań dotyczących rolnictwa, obszarów wiejskich i sektora rolno-spożywczego. W skład rady wchodzą przedstawiciele ogólnopolskich branżowych organizacji sektora rolno-spożywczego, związków zawodowych rolników indywidualnych, społeczno-zawodowych organizacji rolników oraz przedstawiciele Krajowej Rady Izb Rolniczych. W ramach rady funkcjonuje 10 eksperckich zespołów zadaniowych. Rada wypracowała i przyjęła kilka stanowisk, m.in. w sprawie ˝Strategii na rzecz odpowiedzialnego rozwoju˝. Ponadto na bieżąco opiniuje ona projekty aktów prawnych czy działań programowych.
Szanowni Państwo! Minął rok działalności Prawa i Sprawiedliwości. Przedstawiłem dziś uczciwy obrachunek tego, co zrobiliśmy, i tego, co zamierzamy zrobić. W rolnictwie perspektywa jednego roku to niewiele. Nasz program przekształceń cywilizacyjnych wsi polskiej jest rozłożony na wiele lat. Rząd Prawa i Sprawiedliwości wypełni obietnice wyborcze, dotrzyma słowa. Nie zatrzymamy się w pracy dla Polski i udowodnimy to czynami, a nie słowami.
Szczegółowa informacja znajduje się w opracowaniu, które jest dostępne na stronach internetowych Sejmu. Dziękuję państwu za uwagę. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia