8. kadencja, 35. posiedzenie, 1. dzień (08-02-2017)
12. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny (druk nr 1193).
Poseł Ewa Lieder:
Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! W Polsce alimenty są płacone, tak jak już powiedział pan minister, przez niespełna 20% zobowiązanych do tego rodziców. Uchylanie się od tego obowiązku ma wpływ na poziom życia dzieci w każdym aspekcie, m.in. na zdrowie, szanse edukacyjne, szanse na rynku pracy. Niealimentacja to przemoc ekonomiczna, dlatego tak ważne są zmiany w prawie karnym, i te proponowane w projekcie są krokiem w dobrym kierunku.
Pozwolę sobie przedstawić parę uwag: przesłanka narażenia osoby uprawnionej do alimentów na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, która została przeniesiona do proponowanego § 2 art. 209 Kodeksu karnego, w praktyce nie działała dotychczas prawidłowo. Jeśli rodzic, pod którego opieką jest dziecko, zaspokaja podstawowe potrzeby życiowe dziecka lub są one zaspokajane z funduszu alimentacyjnego, to przesłanka przestępstwa znika i dochodzenia są umarzane, mimo że postawa sprawcy w ogóle się nie zmienia i nadal nie ma on żadnego udziału finansowego w utrzymaniu dziecka. Konieczne jest wykreślenie przesłanki narażenia osoby uprawnionej do alimentów na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych z Kodeksu karnego albo utworzenie definicji, która zapobiegałaby dowolnej interpretacji tego przepisu. Podobnie działo się z wykreśloną z art. 209 przesłanką uporczywego uchylania się, która była różnie interpretowana przez organy stosujące prawo i przez to pozwalała uniknąć odpowiedzialności rodzicowi zobowiązanemu do płacenia alimentów.
Bardzo często niemożliwe jest udowodnienie przed sądem, że rodzic niewywiązujący się z płacenia alimentów ma dochody z nieujawnionych źródeł, tym samym oszukuje własne dziecko, a także państwo. Jest to problem systemowy, którego rozwiązanie jest w interesie nas wszystkich, ponieważ wiąże się z kosztami, które ponosi państwo. Kara pozbawienia wolności również jest sporym kosztem dla państwa.
Rozwiązaniem tego problemu mogłoby być zaproponowane przez komornika sądowego Roberta Damskiego wykorzystanie systemu dozoru elektronicznego, które było omawiane na zorganizowanym przeze mnie i Nowoczesną wysłuchaniu publicznym. Po pierwsze, kara pozbawienia wolności uniemożliwia wyegzekwowanie alimentów od zobowiązanego rodzica oraz generuje większe koszty dla Skarbu Państwa. Dozór elektroniczny zmniejsza możliwość pracy na czarno i omija problem stygmatyzacji dzieci, których rodzic trafia do więzienia za niepłacenie alimentów. Ponadto wskazane byłoby zintegrowanie systemów informatycznych kancelarii komorniczych z systemem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, również systemu współpracy organów egzekwujących prawo z urzędami skarbowymi i ZUS-em pod kątem informacji na temat nielegalności wykonywanej płatnej pracy przez dłużnika.
I teraz ważna sprawa, chodzi mi tutaj o grzywnę. Ta wpisana grzywna zupełnie mija się z celem, ponieważ nie zmieni to sytuacji dziecka, a jedynie powiększy zadłużenie dłużnika alimentacyjnego, nie rozwiązując przy tym żadnego z problemów, których rozwiązanie jest celem właśnie tych zmian w Kodeksie karnym. Podobnie jest z karą przymusowych prac społecznych, jeżeli zaś chodzi o karę pozbawienia wolności, to mogłaby być ona wymienna na obowiązek pracy w miejscach wyznaczonych przez urząd pracy pod rygorem więzienia, jeśli dłużnik nie wywiąże się z tego obowiązku. Są to postulaty stowarzyszenia ˝Alimenty to nie prezenty˝, które od lat zajmuje się problemem niealimentacji w Polsce. W kwestii niealimentacji często usprawiedliwia się rodzica niewywiązującego się z tego obowiązku tym, że sytuacja życiowa nie pozwala mu na płacenie alimentów. Tymczasem rodzic, który ma dziecko pod opieką, czuje się prawdziwie zobowiązany i często po prostu robi wszystko, by zapewnić dziecku godne życie. Uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego powinno być sprecyzowane również w Kodeksie karnym. Powinny być wymienione formy takiego uchylania się, za które grozi kara, jak np. ukrywanie majątku lub dochodów.
Problem niealimentacji w Polsce jest problemem złożonym. Aby go zminimalizować, potrzebne są zmiany nie tylko w Kodeksie karnym, jednak propozycja nowelizacji jest krokiem w dobrym kierunku, dlatego Klub Poselski Nowoczesna będzie głosował za poparciem projektu. Mamy naprawdę wielką nadzieję, że nie tylko na tym poprzestaniemy, nie skończy się tylko na karaniu, bo musimy mieć świadomość, że w Polsce naprawdę jest wielkie przyzwolenie na niepłacenie alimentów. Ktoś, kto jest alimenciarzem, nie jest nikim złym w Polsce. Dziękuję. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia